پایتخت: جوبا




نوع حکومت: جمهوری




زبان رسمی: انگلیسی




مساحت: 1861484 کیلومترمربع




جمعیت: 12529862 نفر (برآورد سال 2015)




تعداد دانشجویان: 1035051 نفر(2013)




تعداد اعضای هیئت‌علمی: 12463 (2012م)




تولید ناخالص ملی: 88/12 میلیارد دلار (2015م)




هزینه دولت از تولید ناخالص ملی: 5/1% (2015م)




هزینه آموزش از کل هزینه دولت: 3/3% (2015م)






ویژگی‌های جغرافیایی، جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی
سودان جنوبی که در شرق افریقا واقع شده، ازلحاظ مساحت چهل‌ودومین کشور پهناور دنیاست. این کشور از غرب با جمهوری افریقای مرکزی، از شرق با اتیوپی، از شمال با سودان و از جنوب با اوگاندا، جمهوری دموکراتیک کنگو و کنیا هم‌مرز است. رود نیل سفید از بلندی‌های شمال افریقای مرکزی به‌سوی سودان سرازیر می‌شود. سودان 10 ایالت ازجمله ایکواتوریای مرکزی، ایکواتوریای شرقی، ایکواتوریای غربی، جونقلی، بحرالغزال شمالی، بحرالغزل غربی، وحدت، واراپ، لیکس و نیل شمالی دارد. اگرچه زبان انگلیسی، زبان رسمی این کشور است، عربی هم، در جوبا و دیگر ایالت‌ها رایج است اما براساس برآوردها، بین 400-134 زبان دیگر (بدون در نظر گرفتن گویش‌ها) نیز در آن رایج است که ازجمله می‌توان به زبان‌های منطقه‌ای دینکا، نوئر، باری، زانده و شیلوکا اشاره کرد. زبان انگلیسی نیز بسان زبان دوم بیشتر در شمال مورد استفاده قرار می‌گیرد (United Nations Development Programme, 2015).
پرجمعیت‌ترین شهرهای این کشور را می‌توان: اوم دورمان، خارطوم، کاسالا، کوستی، واد مادانی، جوبا، مالاکال، راباک، سینار، واو برشمرد.
سودان جنوبی پوشیده از دشت‌های گسترده‌ای است که برخوردار از مناطق پُرتپه و پوشش گیاهی استوایی است. رود نیل از ویژگی‌های اصلی و طبیعی این کشور است. چرا که با جریان داشتن از میان برخی مراکز، ازجمله جوبا، سبب آسان‌سازی تجارت، اداره حکومت و شهرسازی در برخی مناطق روستایی شده است. سودان جنوبی یکی از بزرگ‌ترین تالاب‌های جهان را داراست به‌گونه‌ای که توده شناوری از علف و نی در مسیر رود نیل، یک پوشش باتلاقی به مساحت متوسط 30000 هزار کیلومترمربع را پوشانده است. آب‌و‌هوای این منطقه بسیار گرم، استوایی، با رطوبت بالا و همراه با بارش‌های فصلی است. فصل‌های بارانی از یک منطقه به منطقه دیگر متفاوت است. اما به‌طورکل، بین ماه‌های آوریل و نوامبر رخ می‌دهد. ماه‌های ژانویه و فوریه نیز با گرما و خشکسالی، بدون باران سپری می‌شود. بیشترین بارش در مناطق بلند جنوب این کشور انجام می‌شود و رفته‌رفته تا دشت‌های شمال کاهش می‌یابد.
آنچه درحال‌حاضر سودان نام دارد در دوران باستان و 2600 سال پیش از میلاد، زیر حکومت مصر و پادشاهی حبشه بود. تمدن مصری و حبشه‌ای به نام کش 350 سال بعد از میلاد مسیح شکوفا شد. در سدة ششم میلادی، مسیحیت را برگزیدند؛ اما هجوم اعراب مسلمانی که مصر را فتح کرده بودند، سرانجام، باعث کنترل این نواحی به دست آنها شد و اسلام جایگزین مسیحیت شد. در طول 1500 میلادی مردمانی که «فانجی» نام داشتند، بیشتر سودان را فتح کردند و چندین قوم افریقایی سیاه‌پوست دربرگیرنده قبایل دینکا، شیلوک، نوئر و آزانده در جنوب، سکنی گزیدند. در دهه 1870، مصر منطقه جنوب سودان را به قلمرو حکومت خود افزود. بار دیگر، در سال 1874 سودان ازسوی مصریان فتح شد. سپس بریتانیا در 1882م مصر را اشغال کرد. در سال 1885 انقلابیون مهدیستِ اسلامی، این سرزمین را به تصرف خود درآوردند. در سال 1898 بریتانیا بر سودان چیره شد که حکمرانی کشور در همراهی با مصر را برعهده داشت، به این دلیل بین سال‌های 1898 و 1955 با نام سودان انگلیس- مصر شناخته می‌شد. اما در سال 1898 نیروی هوایی بریتانیا توانست آنها را سرنگون کند.
در نتیجۀ این سرنگونی، یک سال بعد سودان انگلیس- مصر، در جنوبی‌ترینِ هشت استان این سرزمین شکل گرفت. این سرزمین تا دهه‌ها به‌صورت جداگانه باقی‌ماند. تا اینکه مبلغان مسیحی که در آنجا سکنی گزیدند به‌منظور ترویج دین خود، در تسهیل گسترش زبان انگلیسی نیز نقش ایفا کردند. هنگامی‌که سودان در 1956م استقلال خود را به‌دست آورد، با مشارکت کامل جنوبی‌ها در امور سیاسی هم‌زمان شد. هنگامی‌که دولت خارطوم از وعده‌های خود سرباز زد، شورش آغاز شد که این جنگ به دو دوره طولانی‌مدت از سال 1955 تا 1972 و 1983 تا 2005 انجامید. 5/2میلیون نفر- بیشتر غیرنظامی- به‌دلیل گرسنگی و خشکسالی در این دوران جان باختند. در پی گفت‌وگوهای صلح، سرانجام در ژانویه 2005 «توافقنامه جامع صلح» به امضاء رسید. بر پایة این توافقنامه، جنوب به‌وسیله همه‌پرسی، برای شش سال از خودمختاری برخوردار شد. نتیجه این همه‌پرسی، که در ژانویه 2011 برگزار شد با رأی 98% به سود جداسازی و استقلال انجامید و با همه‌پرسی- که در ژانویه 2011 انجام شد- بخش جنوبی سودان از این کشور جدا شد و در روز نهم ماه جولای همان سال، به نام جمهوری سودان جنوبی اعلام استقلال کرد.
پراکنش ناحیه‌ای جمعیت نشان می‌دهد که بیشترین درصد جمعیت این کشور در کرانه‌های منطقۀ مدیترانه‌ای و به‌ویژه در اطراف دو شهر اصلی طرابلس و بن‌قاضی ساکن هستند، از زمان استقلال این کشور، ساختار جمعیتی آن تغییر یافته است؛ به‌طوری‌که افزایش چشمگیری در میزان مهاجرت از نواحی روستایی به نواحی شهری رخ داده است.
در سال 2015 جمعیت این کشور 12529862 نفر برآورد شده است که تنها 300000 نفر آنها در پایتخت این کشور، که «جوبا» نام دارد، زندگی می‌کنند. 50% جمعیت افراد این کشور مسیحی‌اند. 80% از مردم این کشور در بسیاری از سازوکارهای خود به‌جای قانون‌های رسمی، از آداب‌ورسوم کهن خود استفاده می‌کنند. به گزارش یونسکو 82% از جمعیت، در مناطق روستایی زندگی می‌کنند (2012م) و فقط 18% جمعیت این کشور شهرنشین هستند. نرخ رشد سالانه جمعیت در این کشور 12/4% است و امید به زندگی در این کشور 54 سال گزارش شده است (International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies, 2014, p. 2).
تنها 27% جمعیت این کشور توانایی خواندن و نوشتن دارند که از این تعداد 16% را زنان تشکیل می‌دهند. 42% کارکنان دولت این کشور تحصیلات بالاتر از دورۀ ابتدایی ندارند. 6/50% از جمعیت این کشور زیر خط فقر هستند. بنابر گزارش یونسکو در 2015م، فقط 25% مردم سودان جنوبی امکان دسترسی به خدمات بهداشتی را دارند (www.worldbank.org).
مهم‌ترین ویژگی این کشور، در جغرافیای طبیعی آن نهفته است که می‌توان از آن به‌عنوان پشتیبان کشاورزی و یکی از بزرگ‌ترین سرزمین‌های حیات وحشی در جهان نام برد. از منابع طبیعی این کشور می‌توان به زمین‌های بزرگ کشاورزی حاصلخیز که تولیدکننده گونه‌های گوناگون گیاهان، سورگوم، گندم، صمغ عربی، نیشکر، انبه، پاپایا، موز، تخم آفتابگردان، پنبه، دانه، بادام‌زمینی، سیب‌زمینی شیرین، کنجد، ذرت، برنج، ارزن، لوبیا چشم‌بلبلی و لوبیا، همچنین طلا، الماس، نفت، پهن‌برگان، سنگ آهک، سنگ آهن، مس، سنگ کروم، روی، تنگستن، میکا و نقره اشاره کرد. پرورش گاو، گوسفند هم در این کشور رواج دارد. کشاورزی برای گذران زندگی و چوپانی، منابع اصلی زندگی برای 78% از خانواده‌ها به‌شمار می‌آید. اقتصاد غیرنفتی تا حد زیادی بر کشاورزی و پرورش دام و پرندگان استوار است. اقتصاد کشور، در گام نخست بر پایۀ تولید و صادرات نفت، که 98% از کل درآمد دولت را پوشش می‌دهد، اداره می‌شود.
سودان 75/3 میلیون بشکه ذخایر نفت خام دارد. این کشور روزانه 220000 بشکه نفت خام تولید می‌کند که این مقدار 98% درآمد بودجة دولت این کشور را پوشش می‌دهد. درآمد سرانه آن 2300 دلار است. از ژانویة 2011 که دولت در پی اختلافات دوجانبه با سودان، تصمیم به تعطیل کردن تولید نفت گرفت، تاکنون شرایط اقتصادی سودان جنوبی رو به بدتر شدن گذاشته است. کاهش تولید نفت ملی و کاهش قیمت جهانی نفت را در بازار جهانی به اقتصاد ناتوان این کشور آسیب فراوانی وارد کرده است. پیش‌بینی درآمد نفتی نیز نشان می‌دهد درآمدهای نفتی دولت تا پنج سال آینده حدود 50% کاهش خواهد یافت مگر اینکه منابع جدیدی کشف شود. بااین‌حال سودان جنوبی همچنین دارای ثروت نفتی قابل توجهی است که اگر به‌طور مؤثر بهره‌برداری شود می‌تواند پیشبرد توسعه استفاده شود، و پایه‌ای برای پیشرفت در سال‌های آینده را فراهم کند. موانع اصلی (اقتصادی، اجتماعی، آموزشی، ...) بزرگ‌ترین چالش کنونی این کشور بی‌سوادی، فقر و نابرابری است به‌گونه‌ای که 90% از جمعیت آن کمتراز یک دلار در روز درآمد دارند. 83% از جمعیت در جوامع روستایی زندگی می‌کنند، نیمی از جمعیت دسترسی به آب آشامیدنی سالم ندارند و بیش از 80% از جمعیت امکان دسترسی به هیچ مرکز بهداشتی را ندارند (Central Intelligence Agency, 2015).
درباره مسیرهای ارتباطی این کشور می‌توان به 85 فرودگاه اشاره کرد که فقط 3 فروردگاه آن آسفالت شده‌اند. طول ریل‌های راه‌آهن این کشور 248 کیلومتر و جاده‌های آن 7000 کیلومتر است.

اصول و اهداف کلی آموزش و آموزش عالی
اصول و اهداف کلی آموزش دسترسی برابر، کیفیت و آموزش با صرفه برای همه، با هدف دانش و مهارت‌آموزی بر پایة نیازهای همه شهروندان برای توانمند ساختن آنها در بهره‌وری و مسئولیت‌پذیریشان نسبت به کشور است. اصلی‌ترین هدف آموزشی دسترسی برابر به آموزش و اطمینان از اینکه تا سال 2015، همه کودکان به‌طور یکسان، بتوانند دوره کامل آموزش پایه را به پایان برسانند.
اصول و اهداف عمومی آموزش عبارت‌اند از:
· ریشه‌کن کردن بی‌سوادی، بهبود اشتغال جوانان و بزرگسالان و ترویج یادگیری در سراسر زندگی برای همه شهروندان؛
· دسترسی عادلانه به فرصت‌های یادگیری برای همه شهروندان، برای جبران نابرابری گذشته در قوانین آموزش؛
· دستیابی به برابری و پیشبرد برابری جنسیتی و پیشرفت وضعیت زنان؛
· توسعه تمامیت فردی یادگیرندگان؛
· ترویج وحدت و درهم‌تنیدگی ملی؛
· بالا بردن کیفیت آموزش، تشویق فرهنگ نوآوری و بهبود مستمر و اثربخشی مدارس و مؤسسات آموزشی و دانشگاه‌ها؛
· توسعه و ترویج یک روش عمومی علمی در آموزش کشور (Ministry of Higher Education, Science and Technology, 2015).
آموزش عالی این کشور که در 21 ژوئن 2010 در پیروی از مواد 55، 56 و 103 قانون اساسی موقت سودان جنوبی گشایش یافت. اصول و اهداف عمومی آموزش دوره سوم یا عالی، که برای توسعه آموزش عالی این کشور در نظر گرفته شده‌اند عبارت‌اند از:
· دسترسی عادلانه به آموزش عالی در سودان جنوبی؛
· بهبود و توسعه زیرساخت‌های نهادهای آموزش عالی کنونی؛
· توسعه نظام مدیریت مؤثر و کارآمد و عرضه خدمات در نهادهای آموزش عالی کنونی؛
· فراهم ساختن بودجه برای مدیریت نهادهای آموزش عالی کنونی؛
· تشویق بخش خصوصی و سرمایه‌گذاران خیرخواه؛
· پی‌ریزی چهارچوب قانونی و خط‌مشی برای نهادهای آموزش عالی؛
· اطمینان از اینکه مؤسسات آموزش عالی به تقاضاهای ملی، منطقه‌ای و بازار جهانی پاسخ می‌دهند (Ministry of Higher Education, Science and Technology, 2015, p. 5).

ساختار نظام آموزشی
در جمهوری سودان جنوبی بیشتر بزرگسالان و کودکان از فرصت حضور در مدرسه باتوجه‌به ده‌ها سال جنگ داخلی محروم بودند. در آن زمان توسعه خدمات عمومی موجود نبود و دسترسی به زیرساخت‌های کمّی که وجود داشت، دشوار بود. همچنین بیشتر سرمایه‌گذاری‌ها برای آموزش در این کشور، از زمان امضای توافقنامه جامع صلح بر روی آموزش دوره پایه (ابتدایی) است، و اغلب از گسترش و توسعه آموزش و فرصت‌ها در دوره سوم آموزش یا آموزش عالی غفلت شده است (Kalista, 2015, p. 35).
برای دستیابی به اهداف آموزش، وزارت آموزش کشور جمهوری سودان جنوبی، یک نظام موازی از نظام‌های آموزش رسمی و جایگزین را پایه‌گذاری کرد. نردبان آموزش رسمی این کشور که از سال 1990 بنا نهاده شد، یک نظام 4-4-8 است که هشت سال آموزش ابتدایی است که برای کودکان شش تا چهارده‌ساله رایگان و اجباری است. چهار سال آموزش میانی که در این دوره موضوعات علمی نظیر شیمی، فیزیک، زیست و... آموزش داده می‌شود، سن دانش‌آموزان این دوره بین 18-14 سال است. و در نهایت چهار سال آموزش عالی که دانشجویان دانشگاه‌های این کشور با گرفتن گواهی یا مدرک دیپلم یا کارشناسی دانش‌آموخته می‌شوند. مؤسسات و دانشگاه‌های تربیت آموزشگر این کشور از رهگذر آموزش ضمن خدمت یا پیش از خدمت خود، به آموزش آموزشگران می‌پردازند.
از پیش از سال 1980، 800 مدرسة ابتدایی در سودان باقی مانده بود که بسیاری از آنها در جریان دومین جنگ داخلی سودان از بین رفت و امروزه کلاس‌های درس در فضای آزاد برگزار می‌شود. دسترسی به آموزش ابتدایی از 7/0 میلیون نفر در سال 2005 به 3/1 میلیون نفر در سال 2013 افزایش چشمگیری داشته است. زبان اصلی برای آموزش در همه دوره‌ها، انگلیسی است. این در حالی است که این کشور با کمبود شدید آموزشگران زبان انگلیسی و آموزشگران انگلیسی زبان در زمینه‌های علمی و فنی روبه‌رو است.
بعد از این سطح، در ادامه جریان آموزش، علاقه‌مندان می‌توانند تحصیلات خود را هم در دانشگاه و هم در مؤسسات فنی ادامه دهند. البته سودان در زمینة تعداد دانشگاه و به‌خصوص مؤسسات فنی دچار کمبود است. مثل دیگر کشورهای جنوب صحرای افریقا بیشتر تلاش‌ها برای کسب مدارک دانشگاهی است و افراد کمتر در پی کسب مهارت‌های مورد نیاز زندگی در مؤسسات فنی‌وحرفه‌ای هستند.
نگاره 1، ساختار نظام آموزشی جمهوری سودان جنوبی از آغاز تا دانش‌آموختگی را به تصویر کشیده است.

دوره پیش‌دبستانی: این دوره به آموزش و نگهداری از خردسالان و کودکان از 5-3 سال می‌پردازد. این دوره اجباری نیست و دو سال طول می‌کشد. بچه‌ها می‌توانند در سه‌سالگی ثبت‌نام کنند (Internation Bureau of Education, 2007).
این دوره آموزشی ازسوی بخش عمومی فراهم و مدیریت می‌شود. گستره خدمات این دوره گوناگون است و دربرگیرندۀ مهدکودک‌ها، مراکز بازی و خدمات نگهداری از کودکان است. آمار یونسکو در سال 2013، شمار جمعیت خردسال در پایه پیش‌دبستانی 1084668 نفر و نسبت دانش‌آموز/ آموزشگر، 01/36 نشان می‌دهد.



جدول 1. شمار مدارس پیش‌دبستانی عمومی و خصوصی
(2013-2011م)





سال


عمومی


خصوصی


مجموع


درصد عمومی


درصد خصوصی




2011


175


272


447


1/39%


9/60%




2012


223


348


571


1/39%


9/60%




2013


267


358


652


0/41%


0/59%





(Ministry of Education Science and Technology, 2014b. p. 12)

دوره آموزش پایه: دوره آموزش پایه دانش‌آموزان 13-6 سال را پوشش می‌دهد. دوره ابتدایی از سال چهارم تا یازدهم را دربر می‌گیرد. آموزش ابتدایی، هسته نظام آموزشی است. هر پایه در این سطح، برنامه درسی و برنامه فرهنگی ویژه خودش را دارد. در این دوره همه موضوعات اجباری است و دانش‌آموزان حق انتخاب ندارند و مدارس نیز نمی‌توانند برنامه درسی را تغییر دهند. شمار دانش‌آموزان این پایه آموزشی بنا به گزارش یونسکو در سال 2013، 1925299 نفر بوده است. از سال 2011، درصد آموزشگران آموزش‌دیده از 7/43% به 8/39% کاهش یافته است. بااین‌حال، پیشرفتی چشمگیر در شمار آموزشگران دیده شده است. در مقایسه با سال 2013، نسبت دانش‌آموز به آموزشگر نیز در سال‌های گذشته بهبود یافته و از 4/52% در سال 2011، به 3/47% در سال 2013 بهبود یافته است.

جدول 2. شمار نهادهای آموزش پایه 2013-2011م





سال


عمومی


خصوصی


مجموع


درصد عمومی


درصد خصوصی




2011


2628


819


3447


2/76%


8/23%




2012


2673


966


3639


5/73%


5/26%




2013


2785


981


3766


0/74%


0/26%





(Ministry of Education Science and Technology, 2014b, p. 18)

آموزش میانی: از سال 15-12 را پوشش می‌دهد. سن این دانش‌آموزان بین 17-14 سال است. بیشتر دانش‌آموزان سودان جنوبی در مدارس عمومی و رایگان درس می‌خوانند که مدرسه میانی، دبیرستان، کالج یا مدارس فنی‌وحرفه‌ای نامیده می‌شوند. این مدارس به‌صورت تک جنسیتی و دو جنسیتی نیز وجود دارد. بخشی از نهادهای این دوره آموزشی را مدرسه‌های فنی‌وحرفه‌ای تشکیل می‌دهند. بنا به آمار یونسکو، شمار دانش‌آموزان دوره میانی این کشور در سال 2013، 1672441 نفر است. زبان اصلی برای آموزش در همه دوره‌ها، زبان انگلیسی است. این درحالی است که این کشور با کمبود شدید آموزشگران آشنا به زبان انگلیسی در زمینه‌های علمی و فنی روبه‌رو است.

جدول 3. شمار دبیرستان‌های عمومی و خصوصی 2013-2011م





سال


عمومی


خصوصی


مجموع


درصد عمومی


درصد خصوصی




2011


126


70


196


3/64%


7/35%




2012


146


96


242


3/60%


7/39%




2013


148


88


236


7/62%


3/37%





(Ministry of Education Science and Technology, 2014b, p. 22)
براساس داده‌های نظام مدیریت اطلاعات آموزش، از 2723 آموزشگران دوره میانی در سال 2011، 2/5% دارای تحصیلات ابتدایی، 4/36% دارای گواهی دوره میانی بودند و فقط 5/58% دارای مدرک دانشگاهی بودند. اما در سال 2013، افزایش چشمگیری در شمار آموزشگران دوره میانی به 3042 نفر دیده می‌شود. بااین‌حال، 8/9% از این آموزشگران دارای تحصیلات ابتدایی، 1/33% دارای مدرک دوره میانی و 1/57% دارای مدرک دانشگاهی و یا بالاتر هستند، که نشان دادن کاهش اندک در مدارک دانشگاهی نیروی آموزش (آموزشگران) است (Ministry of Education Science and Technology, 2014a, p. 23).
همچنین سرانه کمک مالی دولت برای مدارس ابتدایی و میانی، دو دلار برای هر دانش‌آموز، در هر دو دوره ابتدایی و میانی تعیین شده است.
دوره سوم آموزشی یا آموزش عالی: سن ورود به آموزش عالی در جمهوری سودان جنوبی از هجده‌سالگی تا بیست‌وچهارسالگی است. بعد از استقلال سودان جنوبی در نهم جولای 2011، وزارت آموزش عالی و علم و فنّاوری، مسئولیت آموزش عالی این کشور را بردوش گرفت. این وزارتخانه به دستور ریاست جمهوری بنا شد. بنابر گزارش یونسکو در سال 2013 شمار دانشجویان این کشور 1035398 نفر بوده است.













بنابه تعریف وزارتخانه سودان جنوبی «آموزش عالی، آموزشی است که بعد از دوره دوم آموزش عرضه می‌شود» و دربرگیرنده دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد است. این کشور 5 دانشگاه دارد و 3 دانشگاه دیگر هم در دست ساخت هستند. 8 دانشگاه عمومی در سودان جنوبی وجود دارد. 35 مؤسسه آموزش عالی خصوصی در این کشور فعالیت می‌کنند. دولت در پی ایجاد قوانینی برای نظارت بر این مؤسسات است (Ministry of Higher Education, Science and Technology, 2015, p. 1).
شمار دانشجویان ثبت‌نام‌شده دانشگاه جوبا برای سال 2010-2009، در هر دو جنس در کل 8062 نفر در دوره کارشناسی بوده است که از این شمار 5993 دانشجوی پسر و 2069 دانشجوی دختر بوده است، در دوره دکتری که با نامه گواهی کارشناسی یاد شده است. شمار دانشجویان 4561 نفر است که از این شمار، 3888 نفر دانشجوی پسر و تعداد 673 نفر دانشجوی دختر بوده‌اند. جدول 4، شمار دانشجویان بر پایه جنسیت رشته آموزشی نمایش داده شده است.
جدول 5 و 6 وضعیت نیروی انسانی دانشگاه را بر پایه رده علمی و رشته آموزشی به نمایش گذاشته شده است. آنچه در این جدول سزاوار درنگ است نابرابری جنسیتی در شمار و درصد اعضای علمی است به‌گونه‌ای که هرچه رده علمی افزایش می‌یابد شمار و درصد زنان کاهش می‌یابد.














جدول 6. ترکیب جنسیتی اعضای علمی 2012-2011م





مرد


زن


تخصص




50/95%


49/4%


استاد




69/86%


30/13%


استادیار




68/68%


31/31%


دانشیار




91/59%


08/40%


مربی





(Ministry of Higher Education, Science and Technology, 2015)
مدیریت نظام آموزشی با تکیه بر آموزش عالی














وزارت آموزش عالی تحقیقات و فنّاوری سودان جنوبی دارای دو بخش است: بخش اجرایی و بخش راهبردی. جناح اجرایی زیر نظر وزیر است، که ازسوی قائم‌مقام وزیر و معاون وزیر و یک رایزن پشتیبانی می‌شود. این بخش ازسوی شش زیر مجموعه پشتیبانی می‌شود. بخش راهبردی نیز زیر نظر وزیر یادشده، که ازسوی کمیته تخصصی‌شده و دبیرخانه عمومی پشتیبانی می‌شود. نقش اصلی این بخش توسعه سیاست‌هاست درحالی‌که نقش اصلی بخش اجرایی، انجام عملیات آغازین برای راه‌اندازی نهادهای آموزشی است (Ministry of Higher Education, Science and Technology, 2015).
سکانداری و دانشگاهی: قوانین‌ومقررات آموزش عالی با نام قانون 1990 شناخته می‌شود. این قانون، قانون سال 1975 شده است. اما در قانون سال 1990 که هنوز پابرجاست، سیاست‌گذاری برای آموزش به وزارت آموزش عالی، تحقیقات و پژوهش‌های علمی واگذار شده است.
پس از استقلال سودان جنوبی، تصمیم بر این است که دامنه اختیارات وزارت آموزش عالی، تحقیقات و پژوهش‌های علمی در سیاست‌گذاری افزایش یابد. بر پایه این تصمیم، نهادهای آموزش عالی نیز برای برخورداری از مدیریت اثربخش و کارآمد، از اختیارات گسترده‌تری برخوردار خواهند بود (Unesco, 2014, p. 4).

منابع مالی بخش آموزش و آموزش عالی

فراهم ساختن بودجه آموزشی چالش اصلی سودان جنوبی به‌شمار می‌آید. هرچند قانون آموزش روشن می‌کند که 10% از تولید ناخالص داخلی باید به آموزش اختصاص داده شود، این در حالی است که در سال‌های 2014،2013 فقط 9/6% از تولید ناخالص داخلی در بخش آموزش هزینه شده است و در سال 2014-2015 این رقم به 4/5% کاهش یافته است. یکی دیگر از چالش‌های عمده‌ای که در این کشور وجود دارد ناکافی بودن تولید و گردآوری داده‌هاست. برای رسیدن به اهداف آموزش پس از سال 2015، سودان جنوبی شروع به ایجاد اصلاحات در سطح ملی برای بهبود ارائه و جمع‌آوری داده‌ها کرده است، به‌ این ‌منظور برای دانشجویان خود نظام نظارتی حضور و غیاب را وضع کرده است تا مشاهده جامع‌تری از وضعیت آموزش را داشته باشد. بودجه‌ای که دولت در سال 2011 بنابر آخرین آمار یونسکو برای بخش آموزش عالی درنظر گرفته است معادل 20% از کل بودجه سالانه کشور است (Unesco, 2014, p. 5).

برنامه‌ها و اصلاحات پیش‌رو














آموزش عالی در سودان جنوبی در شرایط دشواری به‌سر می‌برد به‌گونه‌ای‌که آموزش عالی در این کشور با سه چالش بنیادی روبه‌روست: نخست به این دلیل که نظام آموزش عالی دانشجویانی را پرورش داده است که توانایی و مهارت‌های اولیه و زبانی بی‌بهره هستند. نسبت استاد به دانشجو بسیار پایین است و سرانجام اینکه به پژوهش در آموزش عالی توجه نمی‌شود بنابراین نظام آموزش عالی کنونی، برون‌داد و پیامدهای مورد چشمداشت، فاصله زیادی دارد. وزارت آموزش عالی، علوم و تحقیقات برای رویارویی با این چالش‌ها در نظر دارد برنامه‌های زیر را به کار بندد:
· ساماندهی رشد بی‌رویه کمّی نهادهای آموزش عالی: شمار نهادهای آموزش عالی عمومی و خصوصی از رشد بی‌رویه‌ای برخوردار بوده‌اند. نهادهای آموزش عالی عمومی از 3 مؤسسه به 8 مؤسسه و نهادهای آموزش عالی خصوصی از هیچ به 35 مؤسسه رسیده است. برای هدفمندسازی این رشد، وزارتخانه در نظر دارد که با گشایش انجمن ملی آموزش عالی، بسان چتری که همه این مؤسسات را دربر می‌گیرد، این مؤسسات را سامان بدهد و این نهادها را بر پایه نیازهای ملی خود توسعه دهد و از توسعه این نهادها تنها با اهداف سیاسی جلوگیری کند. این نهاد مسئول نظارت، ارزیابی و توسعه چهارچوب‌های سیاستی در این زمینه را بردوش خواهد داشت.
· گردآوری داده‌های آموزش عالی: نرخ ثبت‌نام در دانشگاه‌ها از 10800 نفر در سال 2005، به 20000 نفر در سال 2011 افزایش یافته است. این شمار دربرگیرنده دانشجویانی که خارج از کشور تحصیل می‌کنند نیز می‌شود. بنا به گزارش وزارتخانه آموزش عالی، علوم و تحقیقات، نهادی که داده‌های آماری دانشجویان داخل و خارج از کشور را به‌گونه‌ای نظام‌مند و با رویکردی علمی گردآوری کند، وجود ندارد. بنابراین، این وزارتخانه درصدد پی نهادن نهادی به نام «نظام اطلاعاتی آموزش عالی» است تا به پایش داده‌های روزآمد در این زمینه بپردازد. داده‌های در دسترس کنونی حکایت از آن دارد که ثبت‌نام‌ها بیشتر در رشته‌های علوم انسانی تا رشته‌های فنی انجام شده است. این در حالی است که این کشور، هم‌اکنون، نیازمند کارشناسانی در زمینه‌های فنی و فنّاوری است. گفته می‌شود که نهادهای آموزش عالی بخش خصوصی، که هم‌اکنون فعالیت گسترده‌تری نسبت به گذشته دارند، حتی از پاسخ‌گویی به بخش اندکی از این نیازها ناتوانند.
از دیگر اهداف وزارتخانه افزایش سهم 50 درصدی دختران در آموزش عالی تا سال 2016 است. دستیابی به این هدف نیازمند فراهم ساختن منابع مالی از رهگذر وام‌های داخلی و خارجی است.
· برنامه‌های آموزشی و درسی: بر پایه ارزیابی‌های وزارت آموزش عالی، بسیاری از برنامه‌های دانشگاه‌ها کپی‌برداری از برنامه دانشگاه‌های دیگر دنیاست. این در حالی است که این برنامه‌ها پاسخ‌گوی نیازهای جامعه و بازار کار این کشور نیستند. همچنین این وزارت در نظر دارد برنامه‌های عربی‌سازی و اسلامی‌سازی را که از پیش از استقلال در این کشور پابرجا مانده است را بازنگری کند، و آنها را با نیازهای کشور و بازارهای جهانی هماهنگ سازد.
· توسعه آموزش عالی در جامعه: این وزارتخانه در نظر دارد تا برنامه‌هایی را در نهادهایی برای جذب مردم به‌سوی آموزش و آموزش‌های دورة سوم- اما نه دانشگاهی- فراهم کند. از این رهگذر، می‌خواهد زیرساخت‌ها و منابع انسانی را که در جریان 21 سال جنگ داخلی از بین رفته است، بازسازی کند. قرار بر این است که گرانیگاه این برنامه‌ها بر ایجاد مهارت‌های فنی، اقتصادی و علمی افراد قرار داده شود. هدف از به‌کار بردن چنین رویکردی، اشتغال‌پذیری این افراد و مهارت‌هایشان پس از دانش‌آموختگی و در نتیجه پاسخ‌گویی به نیازهای ملی و بین‌المللی است.
· ساماندهی برون‌دادهای علمی: بیشتر پژوهش‌هایی که هم‌اکنون در سودان جنوبی انجام می‌شود، پژوهش‌هایی برای به‌دست آوردن مدارک دانشگاهی است. افزایش تقاضا برای آموزش عالی، دانشگاه‌ها را تنها به مراکز آموزشی تبدیل کرده است. کمبود منابع مالی و مهارت‌های فنی، انجام پژوهش‌های توسعه‌گرا را به یکی از چالش‌های نهادهای آموزش عالی تبدیل کرده است.
دولت سودان جنوبی در پی افزایش سهم پژوهش‌ها به 5% از تولید ناخالص داخلی است. دولت خواستار تمرکز این پژوهش‌ها بر پژوهش‌های کاربردی است، به‌خصوص آن دسته از پژوهش‌هایی که مستقیماً به بهبود سطح زندگی مردم بیانجامد.
· بازآرایی هرم اعضای علمی: با وجود افزایش شمار اعضای هیئت‌علمی در سال‌های گذشته، نسبت شمار استاد به دانشجو، به‌ویژه در نهادهای آموزشی فنی، همچنان پایین است. آن‌چنان‌که وزارت آموزش عالی علوم و تحقیقات این کشور ادعا می‌کند، دلیل به‌وجود آمدن این کمبود، رابطه‌سالاری مقامات پیشین و تمرکز فرصت‌ها و امکانات آموزشی در شمال این کشور برای آموزش عده‌ای از برگزیدگان سیاسی بوده است. برای از بین بردن این عدم تعادل، وزارتخانه قصد دارد که فرصت‌هایی برای تربیت آموزشگران و استادان و بهبود شرایط زندگی این افراد فراهم کند تا بدین‌ترتیب این نیاز را در بلندمدت برطرف کند. برای برطرف ساختن این مشکل در زمان حال، این وزارتخانه در نظر دارد از کمک‌های خارجی نیز استفاده کند.
· ساماندهی فضای کالبدی: یکی دیگر از برنامه‌های این وزارتخانه افزایش سرمایه‌گذاری در بخش فضاهای کالبدی آموزشی است. برای این ساماندهی قرار است بودجه ساخت‌وساز از 3 میلیون دلار در سال 2011 به 9 میلیون دلار در سال 2016 افزایش یابد. یادآوری می‌شود که بر پایه برآوردها، ساختمان‌ها و فضای کالبدی محیط‌های آموزشی کلاس‌ها، فضای اداری، سالن‌های کنفرانس، کتابخانه، آزمایشگاه‌ها و... در سودان جنوبی دارای وضعیت ناگواری است. این شرایط با افزایش تقاضا برای آموزش عالی بدتر هم شده است. برای از میان برداشتن این کمبودها و بهبود وضعیت، دولت سودان درنظر دارد تا با گرفتن وام داخلی و خارجی، منابع مالی این بخش را فراهم کند و از این رهگذر، زیرساخت‌ها را بازسازی کند و مؤسسات آموزش عالی را با استانداردهای سده بیست‌ویکم بنا نهد.
· منابع علمی و آموزشی: سودان جنوبی، در زمینه منابع علمی و آموزشی، با کمبودهای جدی روبه‌روست. نسبت تعداد کتاب به دانشجویان 1 به 35 است. افزون‌برآن دانشجویان به فنّاوری اطلاعات و ارتباطات دسترسی چندانی ندارند. دولت سودان برای برطرف ساختن این مشکلات درصدد نوسازی این منابع است.
· فراهم ساختن مالی آموزش عالی: فراهم‌کننده اصلی منابع مالی مؤسسات آموزش عالی عمومی در سودان جنوبی، دولت است. هرچند، منابع مالی نهادهای آموزش عالی خصوصی ازسوی بخش خصوصی فراهم می‌شود. در دوران دولت موقت، این نقش میان دولت سودان جنوبی و دولت اتحاد ملی تقسیم شده بود. دولت سودان جنوبی، وظیفه پرداخت شهریه، غذای دانشجویان، فراهم ساختن محل اقامت برای کسانی‌که به دانشگاه بازگشته‌اند، آوارگان داخلی و کمک به افرادی که قصد ادامه تحصیل در خارج از کشور داشتند را بردوش داشت. حال دولت قصد دارد دانشگاه‌ها را به‌سوی فراهم ساختن منابع مالی خودشان بکشاند و منابع مالی دیگر مانند هدایا و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی را نیز به منابع مالی دانشگاه اضافه کند. هرچند با عملکرد ناکارآمد نهادهای آموزش عالی بخش خصوصی، که به‌گونه‌ای قارچ‌گونه رشد یافته‌اند، مشخص نیست این سیاست‌ها بر چه پایه‌ای تدوین شده‌اند!
وزارت آموزش عالی چالش‌های پیش‌روی این وزارتخانه، را چنین برشمرده است: تنظیم برنامه‌های کاربردی و مفید، پژوهش و انتشارات، هیئت‌علمی و زیرساخت‌ها، امکانات آموزشی، تأمین مالی و قوانین، نبود داده‌های پایه و درگیری‌هایی که در دسامبر 2013 آغاز شده است (Unesco, 2014, p. 2).
افزون‌بر چالش‌های سه‌گانه یادشده، نظام آموزش عالی سودان دارای کاستی‌ها و دشواری‌های زیادی است که برخی از مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:
· نابرابری‌های بسیاری در عرضه آموزش بین شهرها و استان‌های این کشور وجود دارد.
· در این کشور تعداد مؤسسات فنی و مدارس ابتدایی و میانی انگشت شمارند. دانشگاه‌های جنوبی که در طول جنگ داخلی به خارطوم نقل مکان کرده بودند، با روند کندی درحال بازگشت به سودان جنوبی هستند (Brown, 2006, p. 20).
· نرخ بالای بی‌سوادی بیش از 70% از کل جمعیت، 27% بزرگسالان، 40% دختران و 60% از پسران قادر به خواندن و نوشتن نیستند.
· نرخ پایین ثبت‌نام در آموزش ابتدایی: نرخ خالص ثبت‌نام در آموزش ابتدایی 5/41% است.
· چالش‌های بزرگی که دختران برای درس خواندن با آن روبه‌رو هستند. به گزارش یونیسف کمتر از 1% از دختران آموزش ابتدایی را به پایان می‌رسانند.
· نرخ بالای زنان بی‌سواد: سودان جنوبی بیشترین زنان بی‌سواد در دنیا را دارد.
· شمار زیاد جوانانی که تحصیلات کافی ندارند.
· کمبود و در مواردی نبود بودجه مناسب و کافی.
· نبود استادان و آموزشگران در سطح سوم آموزش.
ازجمله استانداردهایی که برای آموزش در سودان در نظر گرفته شده است:
· در زمینه دسترسی و محیط یادگیری: دسترسی برابر، حمایت و بهزیستی، امکانات و خدمات؛
· در زمینه یادهی و یادگیری: برنامه درسی، تربیت و پیشرفت حرفه‌ای و پشتیبانی؛
· در زمینه آموزش‌دهندگان و دیگر کارکنان آموزشی: انتخاب و استخدام، شرایط کار، پشتیبانی و نظارت بر آنها؛
· در زمینه سیاست‌های آموزشی: فرمول‌بندی سیاست‌ها و قوانین و برنامه‌ریزی و اجرا؛
هفت هدف راهبردی که دولت سودان جنوبی برای بهبود کیفیت نظام آموزشی خود در سال‌های 2017-2012 در نظر دارد و در اسناد بسان برنامه‌های پیش‌روی این کشور تلقی شده‌اند عبارت‌اند از:
· افزایش دسترسی و برابری در ترویج آموزش در دوره‌های گوناگون؛
· گسترش سوادآموزی در بزرگسالان؛
· توسعه ظرفیت‌های سازمانی و انسانی؛
· افزایش بودجه آموزش از تولید ناخالص داخلی؛
· افزایش مشارکت همه بازیگران نظام آموزشی؛
· نظارت و ارزیابی برنامه‌های راهبردی (Unesco, 2014, p. 2).

کتاب‌شناسی
Ajawin, L. A. (2011). Tertiary Education in South Sudan. Retrieved from: http://southsudannewsagency.org/index. php/2011/11/15/tertiary-education-in-south-sudan/
Brown, T. (2006). “South Sudan Education Emergency”. Forced Migration Review Supplement - Education and Conflict: Research, Policy and Practice. Retrieved from: http://s3.amazonaws.com/inee-assets/resources/Luswata_ fmr-education-conflict-full.pdf.
Central Intellegence Agency. (2015). “Sudan”. The World Factbook. Retrieved from: https://www.cia.gov/library/ publications/the-world-factbook/
Department for International Development. (2014). Operational Plan 2011-2016 South Sudan. Retrieved from: https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/dfid-south-sudan-operational-plan-2014.pdf.
Education Cluster South Sudan (2012). Minimum Standards for Education in Emergencies. http://s3.amazonaws.com/inee-assets/resources/MS_Contexualization_South_Sudan_2012.pdf.
International Burea of Education. (2007). “Sudan”. World Data on Education (6th edition). Geneva:Unesco.
International Federation of Red Cross and Red Crescent Societies. (2014). South Sudan: Development Operational Plan 2014. Retrieved from: https://reliefweb.int/sites/ reliefweb.int/files/resources/MAASS001_14DOP.pdf.
Kalista, J. (2015). Unesco Country Programming Document for South Sudan 2014-2016. Retrieved from: http://unesdoc. unesco.org/images/0022/002268/226870E.pdf.
Ministry of Education, Science and Technology. (2014a). Education for All 2015 National Review Report: South Sudan. Retrieved from: http://unesdoc.unesco.org/images/ 0023/002316/231645e.pdf.
Ministry of Education, Science and Technology. (2014b). Education Management Information Systems Unit: Juba, South Sudan. Sudan: Author.
Ministry of General Education and Instruction. (2012). General Education Strategic Plan, 2012-2017: Promoting Learning for All. Juba, Republic of South Sudan. Retrieved from: http://planipolis.iiep.unesco.org/sites/planipolis/files/ressources/south_sudan_general_education_plan_2012_2017.pdf.
Ministry of Higher Education, Science and Technology. (2015). Post 2015 Education Agenda Report-South Sudan, Juba.
Unesco. (2011). Building a Better Future:Education for an Independent: Education for All Global Monitoring Report. Retrieved from: http://www.unesco.org/new/fileadmin/ MULTIMEDIA/HQ/ED/pdf/gmr2011-policy-paper-south-sudan.pdf.
Unesco. (2014). Education Agenda REPORT, National Consultation in Preparation for the Sub-Saharan Africa Regional Conference on the Post-2015 Education Agenda. Retrieved from: http://www.unesco.org/new/fileadmin/ MULTIMEDIA/FIELD/Dakar/pdf/Nationalpost2015consultationreportKenya.pdf.
United Nations Development Programme. (2015). United Nations Development Programme in South Sudan: Annual Report 2015. Retrieved from: http://www.ss.undp.org/ content/dam/southsudan/library/Reports/AnnualReports/UNDP%20South%20Sudan%202015%20Annual%20Report%20(1).pdf.
https://data.worldbank.org/country/south-sudan
http://girlseducationsouthsudan.org/south-sudan-education-statistics/
http://planipolis.iiep.unesco.org/upload/South%20Sudan/South_Sudan_Ministry_of_Higher_Education_Policy_Framework_Official_Version.pdf.
http://sudantribune.com/spip.php?mot92
http://www.countryfacts.com/sudan/
http://www.moest-ss.com/ge/
http://www.ss.undp.org/content/south_sudan/en/home/countryinfo.html
http://www.uis.unesco.org
http://www.worldbank.org/en/country/southsudan
http://worldpopulationreview.com/countries/south-sudan-population/cities/