پایتخت: برن




نوع حکومت: دولت فدرال




زبان رسمی: آلمانی، فرانسوی، ایتالیایی و رومانش




مساحت: 41285 کیلومترمربع




جمعیت: 7623438 نفر (2010م)




تعداد دانشجویان: 250073 نفر (2010م)




تعداد اعضای هیئت ‌علمی: 41475 نفر (2009م)




تولید ناخالص ملی: 677 میلیارد دلار (2015م)




هزینه دولت از تولید ناخالص ملی: 1/5% (2014م)




هزینه آموزش از کل هزینه دولت: 5/15% (2014م)






ویژگی‌های جغرافیایی، جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی

کشور سوئیس، یکی از کوچک‌ترین کشورهای اروپای غربی است که از شمال به آلمان، از شرق به اتریش و لیختن‌اشتاین، از جنوب به ایتالیا و از غرب به فرانسه محدود است. این کشور از هر دو سو به خشکی منتهی می‌شود. کوهستان‌های آن، با کوه‌های بلندی احاطه شده است که ارتفاع برخی از آنها به 4000 متر می‌رسد. آب‌و‌هوای قاره‌ای و تابستان‌های گرم و زمستان‌های سرد دارد. رودخانه‌های چندی در این کشور جریان دارند که عمده‌ترین آنها راین، آر و رون است.
جنگل‌های سوئیس، وسعت و تراکم فراوانی دارند. اما به‌علت بارش باران‌های اسیدی حاصل از نشت گازهای سمی کارخانه‌های همسایه، با خطر روبه‌رو هستند (جعفری 1382). این کشور چهارراه بین‌المللی واقعی است و به‌رغم شرایط طبیعی نامساعد (کمبود زمین قابل کشت و معادن بسیار کم)، توانسته است به قدرت بزرگ اقتصادی و مالی تبدیل شود.
یکی از ویژگی‌های این کشور، تراکم جمعیتی بالای آن است که معادل 2/179 نفر در هر کیلومترمربع است. مردم سوئیس به چهار زبان صحبت می‌کنند: 7/63% به آلمانی، 4/20% به فرانسه، 5/6% به ایتالیایی، 5/0% به رومانش و 9% دیگر زبان‌ها. هر منطقه دارای زبان رسمی (اداری، حقوقی) خود است که زبان آموزشی آن منطقه نیز به‌شمار می‌آید. مذهب 2/46% از مردم این کشور کاتولیک، 40% پروتستان، 2/2% مسلمان، 1% ارتدوکس مسیحی، 3% یهودی است و 3/10% پیرو ادیان دیگرند. آنها بیشتر ساکن میت‌لند، یعنی قسمت پست کشور و دره‌های کوهستانی آن، هستند. 7/20% از جمعیت این کشور را خارجیان تشکیل می‌دهند (2006م). در این کشور، نرخ شهرنشینی، برخلاف سایر کشورهای اروپایی، بسیار کم است. شهرهای مهم آن عبارت‌اند ‌از: برن (پایتخت)، ژنو، بال، لوزان و زوریخ که پایتخت اقتصادی کشور به‌شمار می‌آید.
پرورش دام و بهره‌برداری از جنگل، ازجمله مشاغل مهم در مناطق کوهستانی سوئیس است. کمتر از 5% از مردم این کشور به کشاورزی اشتغال دارند و عمده‌ترین محصولات کشاورزی آن، چغندرقند، گندم، سیب‌زمینی، سیب، جو و گندم است. فراورده‌های به‌دست آمده از شیر نیز از تولیدات اصلی این سرزمین در زمینة مواد غذایی است.
سوئیس منابع زیرزمینی بسیار کمی دارد و به‌همین‌علت، بیشتر مواد خام مورد نیاز خود را از سایر کشورها وارد و در عوض، کالاهای ساخته‌شده در کشور را صادر می‌کند. توسعة صنعتی در سوئیس، اساساً به شرایط تاریخی آن مربوط می‌شود. صنایع نساجی، غذایی، ساعت‌سازی، داروسازی و کارهای چوبی ازجمله مهم‌ترین صنایع آن به‌شمار می‌آیند.
افزون‌برآن، صنعت جهانگردی، درآمد چشمگیری برای این کشور ایجاد کرده است؛ علاوه‌براین، سوئیس نقش مالی بزرگی به‌عهده دارد؛ زیرا نظام بانکی این کشور سرمایه‌های خارجی فراوانی را به ‌خود جلب می‌کند. این موضوع باعث شده که سطح زندگی مردم بالاترین سطح را، همانند سوئد، در اروپا داشته باشد.
کنفدراسیون سوئیس در 1291م تأسیس و در 1848م تبدیل به حکومت فدرالی شد. قانون اساسی این کشور در 1874م ساختار کاملاً جدیدی به‌خود گرفت و مردم‌سالاری مستقیم را ازطریق برگزاری همه‌پرسی برای مسائل مهم کشوری در نظر گرفت.
سوئیس از 26 ایالت تشکیل شده است که هر کدام، یک حکومت را تشکیل می‌دهند و ساختار سیاسی و اداری شبیه به کنفدراسیون یعنی قوة قانون‌گذاری، اجرایی و قضایی دارند و از استقلال مالی نیز برخوردارند. اما ساختار حکومتی هریک از ایالت‌ها متفاوت با دیگری است. هر ایالت به چندین بخش یا کمون تقسیم می‌شود. در مجموع، 2715 کمون در این کشور وجود دارد که هریک از استقلال نسبی برخوردارند. این استقلال و مردم‌سالاری در نظام آموزشی آنها نیز بازتاب یافته است.

اصول و اهداف کلی آموزش و آموزش عالی

نظام آموزشی کنفدراسیون سوئیس، از پیچیدگی و یگانگی ویژه‌ای برخوردار است؛ چرا که به‌رغم آنکه، دولت به‌موجب قانون تأمین آموزش از دورة پیش‌دبستانی تا آموزش‌ عالی را بردوش دارد، اما هر ایالت (کانتون)، اختیارات ویژه‌ای دارد؛ به‌گونه‌ای که ساختار آموزشی در کانتون‌ها از تنوع بسیاری برخوردار است. هم‌هنگام، باتوجه‌به اینکه پرداختن به مسائل آموزشی و فرهنگی، ازجمله کارویژه‌های کانتون‌ها به‌شمار می‌آید، برای ایجاد و هماهنگی بیشتر میان آنها، «کنفرانس مدیران آموزش عمومی کانتون‌های سوئیس» با گردهمایی 26 رایزن دولتی مسئول آموزش، به هماهنگ‌سازی مسائل آموزشی در گسترۀ ملی می‌پردازد. در چنین ساختاری تعیین اصول و اهداف و حتی ساختارها در سطوح گوناگون انجام می‌گیرد. به‌موجب آخرین گزارش انتشاریافته در سال 2010 که برای نخستین‌بار، اهداف کلی نظام آموزشی برمبنای توافق میان کانتونی دربارة موزون‌سازی آموزش اجباری (هارموس) تدوین شده است. اهداف نظام آموزشی در گسترۀ ملی چنین توصیف شده‌اند:
· به‌دست آوردن دانش و مهارت؛
· توسعه هویت فرهنگی؛
· فراگیری رفتاری مسئولانه در برابر دیگران و محیط‌زیست.
افزون‌براین اصول کلی، در موافقتنامه یادشده پذیرفته شده که به موزون‌سازی ساختارها و اهداف آموزشی در گسترۀ ملی پرداخته شود. هدف از این موزون‌سازی، افزایش توان جابه‌جایی فراگیران است. این موافقتنامه از ماه اوت 2009 به مورد اجرا گذاشته شده است؛ اما برای اجرایی ساختن آن در همة کانتون‌ها 6 سال فرصت در نظر گرفته شده و قرار است تا آغاز سال تحصیلی 2016-2015 همة کانتون‌ها، تغییرات پیشنهادی را به‌کار بندند که دربرگیرندۀ بازه زمانی یکسان دوره‌های آموزشی و اهداف بنیانی گذر از دوره آموزشی به دورة بالاتر است. درخور یادآوری است که تغییرات پیشنهادی، با آرای 86 درصدی مردم سوئیس، به‌مثابه مادۀ نوینی در ماه مه 2006 در قانون اساسی این کشور (ماده 64 بند 4) گنجانده شده است.
توافق موزون‌سازی نظام آموزشی دربرگیرنده نکات زیر است:
1. موزون‌سازی ساختارها
1-1. اجباری شدن دوره دوسالۀ پیش‌دبستانی برای کودکان ردۀ سنی 4 سال؛
1-2. دوره آموزش اجباری یازده سال خواهد بود: دو سال پیش‌دبستانی، شش سال دبستان و سه سال دوره نخست میانی (3+ 6+ 2). هم‌هنگام، برای منطقه تسن دوره نخست میانی چهار سال پذیرفته شده است.
2. موزون‌سازی اهداف
2-1. موزون‌سازی قلمرو آموزش پایه که برای نخستین‌بار، در گسترۀ ملی تعیین‌شده عبارت‌اند از: زبان‌ها (زبان آموزشی، دومین زبان ملی و یک زبان خارجی دیگر)، ریاضیات، علوم طبیعی، علوم انسانی و اجتماعی، موسیقی، هنر و فعالیت‌های آفرینش‌گر، تحرک و بهداشت.
2-2. بر پایه موافقتنامه هارموس، نخستین زبان خارجی از سال سوم ابتدایی و دومین زبان خارجی از سال پنجم ابتدایی آموزش داده می‌شود که دربرگیرندۀ زبان ملی و زبان انگلیسی است. سطح آشنایی با این سه زبان، در پایان دوره آموزشی یکسان باید باشد.
2-3. طرح‌های آموزشی، لوازم آموزشی و ابزار ارزیابی برمبنای استانداردهای ملی، هماهنگ‌تر خواهند شد.
2-4. استانداردهای آموزشی، این استانداردها برای آموزش اجباری، که ازسوی کنفرانس مدیران آموزش عمومی تعیین می‌شوند، در گام نخست چهار قلمرو زبان آموزشی، زبان‌های خارجی، ریاضیات و علوم طبیعی را برای پایان سال دوم، ششم و نهم و یا با در نظر گرفتن دوره آموزشی پیش‌دبستانی، برای سال چهارم، هشتم و یازدهم در نظر گرفته شده است. این استانداردها از سال 2010 به اجرا گذاشته می‌شوند. تصویب و پایش این استانداردها به‌وسیلة کنفرانس یادشده انجام می‌شود.
3. پایش آموزش
با همکاری کنفدراسیون و کانتون‌ها برای گردآوری اطلاعات کامل، درباره مجموعة نظام آموزشی سوئیس انجام می‌شود. هر چهار سال یک‌بار گزارشی در این مورد تهیه می‌شود که از آن برای بنیان تصمیم‌گیری‌ها درباره نظام آموزشی استفاده می‌شود که تاکنون دو گزارش در سال‌های 2006 و 2010 تهیه شده است.
برای سنجش دستیابی به استانداردها، ارزیابی‌های دوره‌ای، در چهارچوب پایش نظام آموزشی به‌وسیلة کنفرانس مدیران آموزش عمومی انجام می‌شود. این ارزیابی‌ها، بر روی جامعۀ نمونه انجام می‌شود و مبنای داوری عملکرد فردی آموزشگران و فراگیران به‌شمار نمی‌آید.













جزئیات دقیق مربوط به سطح دانش و مهارت‌هایی که دانش‌آموزان لازم است در دوره‌های آموزشی و در هر کلاس فرابگیرند در اسناد جداگانه‌ای درج شده است و ارزیابی‌ها برمبنای آنها انجام می‌شوند. دانش و مهارت‌های بنیانی که در سال 2011 به تصویب کنفرانس مدیران آموزش عمومی رسیده، برای اجرای مستقیم آموزشی نیست، بلکه بیشتر برای استفاده تدوین‌کنندگان برنامه‌های درسی و دیگر دستگاه‌های آموزشی و نهادهای ارزیابی است. نگاره 1 چگونگی کاربست اهداف ملی آموزش را به تصویر کشانده است.

ساختار نظام آموزشی

آموزش در سوئیس، از پیش‌دبستانی گرفته تا آموزش‌ عالی، بردوش دولت است که 26 کانتون را دربر‌ می‌گیرد. هم‌هنگام زبان آموزش در مدارس می‌تواند آلمانی، فرانسوی، ایتالیایی یا رومانش باشد؛ به سخن دیگر، کانتون‌ها از درجة خودگردانی بالایی در نظام‌های نهادهای آموزشی برخوردارند؛ به‌گونه‌ای که هر کانتون، می‌تواند ساختار نظام آموزشی، برنامه درسی و روزهای تعطیل خود را برگزیند.
در واقع سازماندهی فدرالی و تمرکززدایانه در نظام آموزشی، پاسخی مناسب به دگرپذیری فرهنگی کشوری چندزبانه و سنت‌های آموزشی منطقه‌ای آن است. اگرچه به‌تازگی کوشش‌هایی نیز برای موزون‌ترسازی قلمرو آموزش پایه، در حال انجام است؛ تا یکپارچگی بیشتری در برخی امور آموزشی، ازجمله: سن ورود به مدرسه و طول مدت تحصیل و غیر آن به وجود آید. به‌رغم چنین گسترۀ وسیعی از اختیارات در سطح کانتون‌ها در مجموع می‌توان نظام آموزش سوئیس را به سه دوره ابتدایی، میانی و عالی و یا دوره پیش‌دبستانی، آموزش اجباری و آموزش غیراجباری تقسیم کرد.
آموزش پیش‌دبستانی، به‌مثابه دورة آماده‌سازی برای ورود به دورة ابتدایی، تلقی می‌شود. ثبت‌نام در این دوره، اگرچه اختیاری است، اما حدود 95% دانش‌آموزان سوئیس، این دوره و آموزش اجباری را در مدارس عمومی می‌گذرانند. تنها 5% از دانش‌آموزان، در مدارس خصوصی ثبت‌نام می‌کنند.
آموزش دوره میانی نیز به دو دورۀ اجباری و غیراجباری تقسیم می‌شود، که دوره نخست آن در دوره اجباری قرار دارد. آموزش اجباری، بنیان نظام آموزشی سوئیس را تشکیل می‌دهد که معمولاً نُه سال به درازا می‌کشد که دربرگیرندۀ شش سال آموزش ابتدایی و سه سال دورة نخست میانی است؛ دوره سوم میانی سه تا چهار سال به داراز می‌کشد و دارندگان گواهی‌نامه این دوره آموزشی، می‌توانند به دوره‌های آموزش‌ عالی راه یابند. دارندگان دیپلم میانی یا گواهی‌نامه رشدیافتگی می‌توانند به دانشگاه‌های علمی سنتی راه یابند. درصورتی‌که این افراد بخواهند در نهادهای آموزش‌ عالی علوم کاربردی ثبت‌نام کنند، نیازمند گذراندن دوره یک‌سالة آمادگی هستند.













دانش‌آموزان، در دوره دوم میانی می‌توانند در دوره‌های فنی‌وحرفه‌ای نیز شرکت کنند که در این صورت، گواهی‌نامة رشدیافتگی حرفه‌ای دریافت خواهند کرد. دریافت این گواهی‌نامه راه آنها را برای ورود به بازار کار و یا ادامه تحصیل در نهادهای آموزش‌ عالی علوم کاربردی یا تربیت آموزشگر بازخواهد کرد.
آموزش‌ عالی در سوئیس، از نظام دو پایه برخوردار است و دربرگیرنده مطالعات علمی در دانشگاه‌های علمی سنتی و آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای در مؤسسه‌های فنّاوری یا مدارس عالی تخصصی است.
ایجاد دانشگاه‌های علوم کاربردی که در چهارچوب توسعة نظام آموزش‌ عالی سوئیس انجام گرفته است، در نظر دارد این نهاد نوین را هم سطح دانشگاه‌های سنتی قرار دهد.
دانشگاه‌های ایالتی کانتونی، که شمار آنها در سوئیس به 10 دانشگاه می‌رسد و پردیرینه‌ترین آنها در بازل قرار داد که در سال 1460 بنیاد نهاده شده است. دانشگاه ایتالیایی زبان سوئیس و لوسرن نیز از نوپاترین نهادهای آموزش‌ عالی این کشور به‌شمار می‌آیند.
مؤسسه‌های فنّاوری فدرالی، شمار آنها به 2 مؤسسه می‌رسد و کارویژۀ آنها، تربیت مهندسان، معماران و دانشمندان حرفه‌ای است.
دانشگاه‌های علوم کاربردی، از سال 1997 آغاز به‌کار کرده‌اند و هم‌اکنون شمار آنها به 7 دانشگاه می‌رسد. مأموریت این دانشگاه‌ها، دربرگیرندة آموزش پژوهش کاربردی و توسعه‌ای، عرضة خدمات به طرف‌های دیگر و همکاری با دیگر نهادهای آموزشی و پژوهشی در سوئیس و خارج از آن است. دوره‌های آموزشی این دانشگاه‌ها فنی- مهندسی است، ازجمله: فنّاوری اطلاعات، معماری، شیمی، علوم زندگی، تجارت، مدیریت و خدمات، طراحی، ورزش، روان‌شناسی کاربردی، زبان‌شناسی کاربردی، موسیقی و تئاتر، کارهای اجتماعی و غیر آن است.
دانشگاه‌های تربیت آموزشگران، این نهادهای آموزشی دیرینۀ چندانی در سوئیس ندارند و بیشتر آنها، بخشی از دانشگاه عمومی کانتونی یا دانشگاه علوم کاربردی به‌شمار می‌آیند. شمار آنها هم‌اکنون به 16 می‌رسد.
نگاره 2 سیمای کلی نظام آموزشی سوئیسی را به تصویر می‌کشاند.
به‌علت پیچیدگی نظامی ناشی از تقسیم مسئولیت‌های آموزش‌ عالی، میان مقام‌های فدرالی و کانتونی، کنفرانس دانشگاهی سوئیس که نهادی با همکاری مشترک در سطح فدرالی و کانتونی است، تصمیم گرفته اصلاحات پیشنهادی بیانیه بلونیا را در نظام آموزش‌ عالی این کشور پیاده کند. براساس این اصلاحات که از سال 2009 آغاز و تا سال 2006 به‌طور کامل به اجرا درآمد، 70% برنامه‌های آموزشی ساختار کارشناسی/ کارشناسی‌ ارشد را به اجرا درآوردند، هم‌هنگام، دوره‌های بلندمدت، هنوز در رشته‌های دامپزشکی، پزشکی و دندانپزشکی نیز وجود دارند که دست‌کم شش تا هفت سال، به‌طول می‌انجامد.
به‌هرحال، دورۀ نخست آموزش‌ عالی، یا دورۀ کارشناسی، دربرگیرندة سه سال آموزش تمام‌وقت است که در دوره‌های عمومی، به دریافت مدرک کارشناسی می‌انجامد. در دوره‌های تربیت آموزشگر نیز این دوره‌ها به‌ترتیب سه سال برای آموزشگران ابتدایی و چهار سال برای آموزشگران میانی است. دوره دوم، یا کارشناسی‌ ارشد، همچنان در بسیاری از رشته‌ها آمیخته‌ای از دوره نخست و دوم است. کلاس‌های دوره کارشناسی‌ ارشد که به‌تازگی وارد نظام دانشگاهی شده است، یک تا دو سال به درازا می‌کشد.
تعیین طول مدت و محتوای دورة سوم دانشگاهی یا دکتری به‌وسیلة هر دانشگاه به‌صورت مستقل تعیین می‌شود. کلاس‌های این دوره، معمولاً سه یا چهار سال و گاه ممکن است بیشتر طول بکشد. پذیرش در این دوره‌ها، برمبنای رشته تحصیلی کارشناسی‌ ارشد انجام می‌شود. از‌آنجا‌که ساختار یگانه‌ای برای این دوره وجود ندارد، مباحثاتی برای همسان‌سازی این دوره آموزشی نیز آغاز شده است.

داده‌های آماری روزآمد مربوط به نظام آموزش عالی

داده‌های آماری مربوط به نظام آموزش‌ عالی سوئیس، برمبنای نهادهای گوناگون موجود در این کشور گردآوری می‌شود. مدارس عالی دانشگاهی، دربرگیرندۀ 10 دانشگاه کانتونی: بال، برن، فری‌بورگ، ژنو، لوزان، لوسرن، نوشاتل، سنت گال، زوریخ و اسویسرا ایتالیانا، 2 مدرسه پلی‌تکنیک فدرالی لوزان و سوئیس، مؤسسة آموزش از دور دانشگاهی سوئیس (بریگ) و مؤسسه دانشگاهی کورت بوش (سیون) است. سیر تحول آماری دانشجویان مدارس عالی دانشگاهی در جدول 1 بازتاب یافته است. مدارس عالی تخصصی دربرگیرنده مدارس فنی‌وحرفه‌ای و همچنین مدارس تربیت آموزشگران است. سیر تحول آماری دانشجویان این مدارس تخصصی در جدول 2 بازتاب یافته است.
سیمای کلی جمعیت فراگیران نظام آموزشی سوئیس از پیش‌دبستانی تا دانشگاهی، در سال تحصیلی 2010-2009 در جدول 3 نمایش داده شده است. سه نکته در این داده‌ها درخور درنگ بیشتری است: نخست ترکیب نسبتاً متعادل جمعیت دانشجویی ازنظر جنسیت است که با ترکیب جنسیتی دوره‌های پیشین نیز هماهنگی دارد و دختران، حدود نیمی از جمعیت دانشجویی را تشکیل می‌دهند؛ دوم جمعیت فراگیران خارجی در دوره‌های گوناگون آموزشی است که بیش از یک‌پنجم جمعیت فراگیران این کشور را پوشش می‌دهد. و نکته پایانی، سهم اندک بخش خصوصی در نظام آموزشی سوئیس است. اگر‌چه سهم 3/8 درصدی بخش خصوصی در آموزش‌ عالی، نسبت به دیگر دوره‌های آموزشی فزونی دارد، اما باید در نظر داشت که بیشتر این مشارکت، مربوط به دوره‌های












مهارت‌آموزی است و نه آموزشی و دانشگاهی.

جدول 4، نشان‌دهندة جمعیت دانشجویی برمبنای دوره‌های آموزش‌ عالی است. موزون بودن ترکیب جنسیتی دانشجویان در دوره‌های گوناگون آموزشی، می‌تواند بیان‌کنندة توسعه متعادل آموزش‌ عالی در این کشور تلقی شود. سهم دانشجویان خارجی در دوره‌های دکتری که حدود نیمی از جمعیت دانشجویی این دوره را پوشش می‌دهد، نیز بسیار چشمگیر است.

شمار و ترکیب جنسیتی دانشجویان دوره‌های آموزشگری در جدول 5 نمایش داده شده‌اند. سهم غالب دختران در این دوره‌ها، نشان‌دهندة بافت جمعیتی آموزشگران در سوئیس است که بیش از سه‌چهارم آنها را تشکیل می‌دهند. این ترکیب جمعیتی، در بسیاری از کشورهای پیشرفته دیده می‌شود.













سیر تحول جمعیت دانشجویی برمبنای گروه‌های اصلی آموزشی، در مدارس عالی دانشگاهی و تخصصی به‌طور جداگانه در جدول‌های 6 و 7 به تصویر کشیده شده است. سهم دختران به‌ترتیب در گروه‌های علوم انسانی، پزشکی، داروسازی و حقوق، بر پسران چیرگی دارد. اما در گروه‌های علوم فنی، اقتصاد، علوم دقیق و طبیعی، پسران به‌ترتیب، سهم بیشتری از دختران دارند. دانشجویان خارجی نیز وضعیت مشابهی بسان پسران دارند؛ به‌گونه‌ای که در علوم فنی و پس از آن در گروه‌های علوم دقیق و طبیعی و علوم اقتصادی بیشترین حضور را دارند. هم‌هنگام توازن جنسیتی در تمامیت دوره‌های دانشگاهی به‌چشم می‌خورد. اگر‌چه در فرایند زمانی سهم دختران در همة گروه‌های آموزشی فرایندی فزاینده را پشت سرگذاشته است.
سیر تحول جمعیت دانشجویی در مدارس عالی تخصصی که دربرگیرندۀ گروه‌های آموزشی فنی‌وحرفه‌ای بسان معماری، سازه و برنامه‌ریزی، فنی و فنّاوری اطلاعات، شیمی، کشاورزی، اقتصاد و خدمات، طراحی، ورزش، زبان‌شناسی کاربردی، کارهای اجتماعی، روان‌شناسی کاربردی بهداشت و تربیت آموزشگران است، در جدول 7 نمایش داده شده است.
بافت جمعیت دانشجویان خارجی که 2/27% دانشجویان مدارس عالی دانشگاهی و 8/32% جمعیت مدارس عالی تخصصی را تشکیل می‌دهند، در جدول 8 نمایش داده شده است. در مجموع، حدود 80% دانشجویان خارجی این کشور را اروپاییان و ازجمله ترک‌ها تشکیل می‌دهند و دانشجویان آسیایی، امریکایی، افریقایی و اقیانوسیه و استرالیا به‌ترتیب رده‌های بعدی را دربر می‌گیرند.




























وضعیت کلی نیروی انسانی نهادهای آموزشی، در دوره‌های گوناگون در جدول 9 نمایش داده شده است. یادآوری می‌شود که داده‌های شفافی درباره وضعیت آموزشگران دوره‌های عالی و به‌ویژه نشانگر دقیقی درباره نسبت استاد به دانشجو، در دسترس نیست.

مدیریت نظام آموزشی با تکیه بر آموزش عالی














ازجمله ویژگی‌های نظام آموزشی سوئیس، برخورداری از ساختاری کاملاً غیرمتمرکز است. اختیارات مربوط به آموزش میان کنفدراسیون، کانتون‌ها و محله‌های (کمون‌ها) تقسیم شده است؛ اما بیشتر تصمیم‌های مربوط به آموزش ابتدایی و میانی در سطح کانتون‌ها انجام می‌شود؛ همچنین تأمین بیشتر منابع مالی مدارس در دوره اجباری بردوش کانتون‌هاست؛ بنابراین، در این کشور نهادی با نام وزارت آموزش ملی وجود ندارد. در عوض، در هر کانتون، نهادی با عنوان «وزارت آموزش» یا «دفتر آموزش» مسائل آموزشی را که به کنفدراسیون مربوط نمی‌شود، اداره می‌کند. چنین وضعیتی ناشی از در نظر گرفتن و احترام گذاشتن به تفاوت‌های فرهنگی و زبانی مناطق گوناگون این کشور است.

به سخنی دیگر، نظام آموزشی سوئیس بازنمای ساختار سیاسی این کشور است و براساس اصل «واگذاری تصمیم‌گیری به نهادهای کوچک‌تر»، کانتون‌ها بیشترین نقش را در این زمینه ایفا می‌کنند. به‌تازگی، گرایش‌هایی از تمرکزگرایی بیشتر در نظام آموزشی، به چشم می‌خورد. اگرچه، چنین کاری نیازمند تغییراتی در قانون اساسی بوده است که تغییر آن نیز نخست نیازمند به‌دست آوردن موافقت مجلس و سپس به رأی مردم گذاشتن بوده است که باید دوسوم آرای مردم و کانتون‌ها را به دست می‌آورد. در 21 مه 2006، پس از دو بار با شکست روبه‌رو شدن این تغییرات، در سال‌های 1882 و 1973، ماده‌ای به قانون اساسی افزوده شد که کانتون‌ها را وادار می‌سازد با دخالت کنفدراسیون نظام آموزشی، خود را موزون سازند. به‌این‌ترتیب، اصل «همکاری فدرالی» در نظام آموزشی جانشینی تصمیم‌گیری در نهادهای کوچک شده است.
به‌این‌ترتیب نظام مدیریت پراکنده آموزش به پایان رسید و نظام نوین می‌بایستی برای آموزش‌ عالی تا سال 2010 و برای دوره آموزش اجباری تا سال 2013 به اجرا درآید. برمبنای قانون جدید، اگرچه، همچنان بار اصلی آموزش بردوش مقامات کانتون‌هاست، اما از کنفدراسیون و کانتون‌ها، خواسته شده است تا با همکاری یکدیگر، برخی از عوامل اساسی آموزش را در عرصه ملی حل‌وفصل کنند. ازجمله: سن ورود به مدرسه، طول دورة آموزشی، اهداف هر دوره آموزشی، شرایط گذر از یک دوره آموزشی، به دورة بالاتر و به‌رسمیت شناختن گواهی‌نامه‌های آموزشی. به‌موجب ماده 63 الف قانون اساسی، که به‌تازگی به تصویب رسیده است، کنفدراسیون و کانتون‌ها، همچنین می‌بایست با یکدیگر همة امور مدارس عالی را راهبری کنند. این ماده قانونی از سال 2012 به اجرا گذاشته خواهد شد. افزون‌برآن، از این پس کنفدراسیون می‌تواند اصولی را برای آموزش پیوسته تعیین و از آن پشتیبانی کند. مهم‌ترین نهادهایی که به‌موجب قانون به ایجاد هماهنگی در عرصه ملی می‌پردازند عبارت‌اند از:
کنفرانس مدیران آموزش عمومی سوئیس: اعضای این نهاد که کارویژه آنها در قلمرو کانتون‌ها بسان وزرای آموزش در کشورهای همسایه است و در سوئیس از آنها با نام مدیر آموزش عمومی یاد می‌شود، عضو دولت کانتون خود به‌شمار می‌آیند و به‌طور معمول، امور ورزشی و فرهنگی را نیز بردوش دارند. مجموعه 26 نفری آنها، اعضای کنفرانس را تشکیل می‌دهند که به تصمیم‌گیری درباره مسائل آموزشی و فرهنگی در عرصه ملی می‌پردازند. اصلی‌ترین وظیفه‌های این کنفرانس عبارت‌اند از:
· تعیین پارامترهای اساسی نظام آموزشی (ساختارها، اهداف و گواهی‌نامه‌ها)؛
· تضمین توان جابه‌جایی فراگیران در میان کانتون‌ها و به ‌رسمیت شناختن گواهی‌نامه‌ها در قلمرو ملی؛
· مشارکت در تحول نظام آموزشی سوئیس؛
· کنفرانس مدیران کارهای خود را به شکل موافقتنامه میان کانتونی، توصیه و بیانیه عرضه می‌کند.

دبیرخانه دولتی آموزش و پژوهش

این دبیرخانه مسئولیت تهیه و اجرای سیاست‌های آموزش عمومی، علوم، پژوهش‌ها، آموزش دانشگاهی و مسائل هوا فضا را برعهده دارد و همچنین فعالیت‌های اداری فدرالی را با همکاری کانتون‌ها هماهنگ می‌کند.
کارویژه‌های آن در قلمرو آموزش عبارت‌اند از:
· مدیریت کمک‌های مالی فدرال به دانشگاه‌ها؛
· نظارت بر اعتبارسنجی گواهی‌نامه‌های آموزشی کانتون‌ها یا خارجی و برگزاری آزمون‌های نهایی؛
· کمک مالی به کانتون‌ها در زمینه بورسیه‌‌های تحصیلی؛
· بورس‌‌دهی به دانشجویان و هنرمندان خارجی برای تحصیل در سوئیس؛
· مدیریت و تأمین منابع مالی مشارکت سوئیس در برنامه‌های آموزشی مربوط به جوانان در سطح اروپا و بین‌المللی.
در قلمرو پژوهش کارویژه‌های آن به شرح زیر است:
· تأمین منابع مالی صندوق ملی پژوهش‌های علمی و فرهنگستان‌های علمی سوئیس؛
· حمایت از 20 مؤسسه پژوهشی فرادانشگاهی؛
· مدیریت و تأمین منابع مالی مشارکت سوئیس در سازمان‌های بین‌المللی پژوهشی و دیگر همکاری‌های پژوهشی بین‌المللی؛
· توسعة روابط دو و چندجانبه پژوهشی؛
· هماهنگ‌سازی فعالیت‌های پژوهشی ادارات فدرالی با همکاری دفتر فدرالی آموزش حرفه‌ای و فنّاوری.
در قلمرو فضایی نیز کارویژه‌ها عبارت‌اند از:
· هماهنگ‌سازی و ارتقای سیاست‌های فضایی سوئیس در قلمرو ملی و بین‌المللی؛
· نمایندگی سوئیس در سازمان‌های فضایی بین‌المللی؛
· هماهنگ‌سازی فعالیت‌ها در سطح کانتون‌ها و مدیریت نهادهای ملی تشویق‌کننده.
کنفرانس دانشگاهی سوئیس، از دیگر نهادهایی هستند که در قلمرو ملی و مناطق، در سیاست‌گذاری نهادهای آموزشی، مشارکت دارد. این کنفرانس در سال 2001 به‌طور قانونی ایجاد و جانشین کنفرانس دانشگاهی پیشین شد. تصمیم‌های این نهاد، در سطح ملی و مناطق الزامی است و دربرگیرنده موارد زیر است:
· تعیین راهبردها درباره بازة زمانی دوره‌های تحصیلی و بازشناسی دستاوردها و مهارت‌های مربوط به همة طرف‌های مربوط؛
· تعیین سهم‌های مربوط به طرح‌ها؛
· ارزیابی دوره‌ای فعالیت‌های قطب‌های پژوهشی ملی برای توزیع فعالیت‌ها در میان دانشگاه‌ها در عرصۀ ملی؛
· به ‌رسمیت شناختن نهادها یا رشته‌های تحصیلی؛
· تعیین راهبردها درباره ارزیابی آموزش و پژوهش؛
· تعیین راهبردهای ارزشیابی دستاوردهای دانش پژوهش‌ها.
افزون‌برآن، پیشنهادهای مربوط به همکاری و برنامه‌ریزی‌های چندساله و توزیع وظایف متوازن در میان نهادهای دانشگاهی نیز برعهده این کنفرانس است. مدیران آموزش عمومی دانشگاهی کانتون‌ها، دو مدیر آموزش عمومی غیردانشگاهی کانتون‌ها، دبیرکل دولتی آموزش و پژوهش، رئیس کنفرانس رؤسای دانشگاه‌های سوئیس، مسئول امور مدارس عالی دانشگاهی در دبیرخانه دولتی آموزش و پژوهش و مدیر دفتر فدرالی مهارت‌آموزی حرفه‌ای و فنّاوری، اعضای این کنفرانس هستند.
ساختار سازمانی این کنفرانس دربرگیرندۀ دبیرخانه عمومی، کمیسیون‌های زیرمجموعه آن، کنفرانس رؤسای خدمات و امور دانشگاهی، دفتر ساخت‌وساز دانشگاهی، کمیته راهبری فرصت‌های برابر و کنسرسیوم کتابخانه‌های دانشگاهی و حسابداری تحلیلی است.
کنفرانس دانشگاهی سوئیس، همکاری تنگاتنگی نیز با کنفرانس رؤسای دانشگاه‌های سوئیسی دارد که به امور علمی دانشگاه‌ها می‌پردازد.
کنفرانس رؤسای دانشگاه‌های سوئیس: با برگزاری نشست‌های دوره‌ای، به بررسی مسائلی می‌پردازد که نیازمند تفاهم دوسویه یا موضع‌گیری مشترک در قلمرو مدارس عالی است. این کنفرانس نیز در ژانویه 2001 بازسازماندهی شد و از آن پس، با هماهنگی با کنفرانس دانشگاهی سوئیس برنامه‌ریزی راهبردی برای مدارس عالی را پذیرا شد. در واقع، این کنفرانس مجموعه دانشگاه‌های سوئیس را در برابر مقامات سیاسی، محافل اقتصادی، نهادهای اجتماعی و فرهنگی و همچنین جامعه، نمایندگی می‌کند و بر رد و بدل ساختن اطلاعات، هماهنگ‌سازی فرایندها و توزیع مناسب وظایف میان دانشگاه‌ها و مدارس عالی، نظارت دارد. همکاری‌های بین‌المللی علمی از دیگر قلمروهای فعالیت این نهاد به‌شمار می‌رود که ازجمله می‌توان به مسئولیت کاربست «بیانیه بلونیا» در مدارس عالی دانشگاهی سوئیس اشاره کرد.
رؤسای 10 دانشگاه کانتونی و 2 مدرسه عالی حرفه‌ای، اعضای این کنفرانس هستند که در چهارچوب یک دفتر (با یک رئیس و دو معاون) و با تشکیل کمیسیون‌هایی دربرگیرندۀ کارشناسان با تخصص‌های گوناگون، وظایف خود را در زمینه‌های زیر انجام می‌دهد:
· برنامه‌ها، راهبردها و همکاری؛
· پذیرش دانشجو و معادل‌سازی مدرک‌‌ها؛
· تضمین کیفیت، ارزیابی و اعتبارسنجی؛
· همکاری‌های بین‌المللی و جابه‌جایی استادان و دانشجویان.
جلسات این کنفرانس، معمولاً هر دو ماه یکبار برگزار می‌شود و تصمیم‌ها برمبنای رأی اکثریت به تصویب می‌رسد.
کنفرانس رؤسای دانشگاه‌های سوئیس، برای هریک از فعالیت‌های خود هیئت‌هایی را برای فعالیتی ویژه طراحی می‌کند. درحال‌حاضر، 3 هیئت فعال هستند:
· هیئت بلونیا؛
· هیئت پژوهش؛
· هیئت کیفیت.
از دیگر نهادهایی که این کنفرانس برای انجام وظایف خود استفاده می‌کند، می‌توان به کمیسیون‌های دائمی، مانند کمیسیون برنامه‌ریزی و هماهنگی و کمیسیون پذیرش و معادل‌سازی؛ شبکه‌ها، کنفرانس دبیران کل مدارس عالی سوئیس و گروه‌های کاری موقت اشاره کرد.
کنفرانس رؤسای مدارس عالی تخصصی: نهادی برای ایجاد هماهنگی‌های لازم، میان مدارس عالی تخصصی در سطح فدرال به‌شمار می‌آید که مأموریت‌های زیر را بردوش دارد:
· نمایندگی مدارس عالی تخصصی در نهادهای سیاسی، تصمیم‌گیری و بین‌المللی؛
· تدوین اسناد مرجع مربوط به مدارس عالی تخصصی؛
· مشاوره و موضع‌گیری درباره مسائل مربوط به فعالیت‌ها و توسعه و دفاع از اهداف و منافع آنها؛
· انتشار داده‌ها و تحلیل‌ها درباره مدارس تخصصی؛
· ایجاد همکاری و هماهنگی میان مدارس عالی تخصصی.
رؤسای هفت مدرسه عالی به ‌رسمیت شناخته‌شدة بخش عمومی و مدرسه عالی کالدوس از اعضای کنونی آن هستند و رؤسای دیگر مدارس عالی تخصصی نیز که ازسوی کنفدراسیون به‌ رسمیت شناخته شوند، می‌توانند به آن بپیوندند.
نهادهای هفت‌گانه زیرمجموعة این کنفرانس عبارت‌اند از: مجمع عمومی، کمیته، دبیرخانه عمومی، کمیسیون‌های تخصصی و دفتر کنترل.
کنفرانس رؤسای مدارس عالی تربیتی سوئیس: نهادی است بسان کنفرانس رؤسای مدارس عالی تخصصی و دانشگاهی که نمایندگی این نهادهای آموزشی را در نهادهای گوناگون تصمیم‌گیری و بین‌المللی، بردوش دارد. افزون‌برآن، ایجاد هماهنگی و همکاری میان این نهادها و نهادهای دیگر آموزش‌ عالی، ازجمله وظایف اصلی آن به‌شمار می‌رود.
سازمان اعتبارسنجی و تضمین کیفیت مدارس عالی سوئیس: که از اکتبر 2001 فعالیت‌های خود را آغاز کرده است، تأمین و بالا بردن کیفیت آموزش و پژوهش را در مدارس عالی سوئیس، بردوش دارد. مهم‌ترین وظایف این سازمان عبارت‌اند از:
· تدوین رهنمودها و استانداردهای کیفیت برای اعتبارسنجی نهادهای آموزش‌ عالی؛
· اعتبارسنجی نهادهای آموزش‌ عالی برمبنای رهنمودهای مصوب کنفرانس دانشگاهی سوئیس؛
· همکاری‌های بین‌المللی در قلمرو اعتبارسنجی و تضمین کیفیت؛
· ایفای نقش رایزنی در ارزیابی‌های درونی نهادهای آموزش‌ عالی.
هدف از اجرای رسمی اعتبارسنجی، به‌مثابة فرایندی شفاف برمبنای استانداردهایی که به روشنی تعریف شده‌اند، بررسی این نکته است که نهادها یا برنامه‌های آموزشی از کمیته انتظارات کیفی برخوردار باشند.













برخلاف کشورهای اروپایی، نظام اعتبارسنجی در سوئیس اختیاری است و در سه مرحله انجام می‌شود: خودارزیابی نهاد آموزشی، ارزیابی بیرونی به‌وسیلة گروهی از کارشناسان مستقل، و تصمیم‌گیری پایانی در کنفرانس دانشگاهی سوئیس برمبنای پیشنهاد سازمان اعتبارسنجی و تضمین کیفیت مدارس عالی سوئیس. اعتبارسنجی تمام‌عیار برای هفت سال از روایی برخوردار است. نهادهای آموزشی نیز می‌توانند اعتراضات خود را درباره تصمیم‌های کنفرانس دانشگاهی سوئیس در نزد داوری مستقل پیگیری کنند.

منابع مالی بخش آموزش و آموزش عالی

بیشترین منابع مالی نظام آموزشی، ازسوی بخش عمومی تأمین می‌شود؛ در این میان کانتون‌ها بیشترین نقش را بردوش دارند.
ازسوی‌دیگر، سهم بخش آموزش از هزینه‌های عمومی که دربرگیرندۀ بهداشت، دفاع، محیط‌زیست و فرهنگ است، در طی دو دهة گذشته، از اولویت‌های نخست دولت سوئیس به‌شمار می‌رود که نشان‌دهندۀ سوگیری سیاستی این کشور و اهمیت آموزش در آن به‌شمار می‌آید. جدول 10 نسبت هزینه‌های کنفدراسیون، کانتون‌ها و کمون‌ها را در بخش‌های گوناگون بخش عمومی نشان می‌دهد.
سیر تحول مقایسه‌ای هزینه‌های عمومی و هزینه‌های آموزش عمومی در نگاره 3 به تصویر کشیده شده است که















نشان‌دهنده سیر همواره فزاینده هزینه‌های بخش آموزش در دوازده سال گذشته است. به گونه‌ای که هزینه‌های بخش آموزش در سال 2007 به بیش از 27 میلیارد فرانک سوئیس رسیده بود که نزدیک به یک‌پنجم هزینه‌های بخش عمومی را تشکیل می‌داد.
نظر به اینکه قلمرو آموزش، پژوهش و نوآوری اهمیتی راهبردی برای توسعه اجتماعی و شکوفایی اقتصادی سوئیس دارد، شورای فدرال در نظر دارد جایگاه مهم‌تری به آن، در منابع مالی فدرال بدهد. این شورا از سال 2006 پیشنهاد رشد متوسط 6 درصدی از سال 2008 را برای بخش آموزش، پیشنهاد کرده است.
جدول 11 و نگاره 4، سیر تحول هزینه‌های بخش آموزش نسبت به تولید ناخالص داخلی را به تصویر می‌کشاند.














سرانه هزینه فراگیران نظام آموزشی از پیش‌دبستانی تا دانشگاهی در سال 2007، در نگاره 5 و جدول 12 به تصویر کشیده شده است. این داده‌ها نشان‌دهندۀ اهمیتی است که به توسعه سرمایه انسانی در سوئیس داده می‌شود.
جدول 13، آخرین داده‌های انتشاریافته درباره هزینه‌های آموزش عمومی برمبنای دوره‌های آموزشی، سطوح اداری، تأمین‌کنندة منابع و گونه‌شناسی هزینه‌ها را در سال 2008 به تصویر می‌کشد. داده‌ها بیان‌کنندة آن است که دورة آموزش اجباری با جذب بیش از 45% از منابع در رده نخست و آموزش‌ عالی، با جذب بیش از 23% در ردۀ دوم قرار دارند.













سهم مدارس عالی دانشگاهی و تخصصی از هزینه‌های نظام آموزشی کشور، در جدول 14 نمایش داده می‌شود.

جدول 14. سیر تحول هزینه‌های نهادهای دانشگاهی 2009-2005م
(به میلیون فرانک سوئیس)





سال تحصیلی
گونه‌شناسی
نهاد آموزش‌ عالی


2005


2006


2007


2008


2009




مدارس عالی دانشگاهی





670/5


956/5


278/6


627/6




مدارس عالی تخصصی





514/1


118/2


387/2


634/2





(Office Fédéral de la Statistique, 2011)

برنامه‌ها و اصلاحات پیش‌رو

کندوکاو در داده‌های نظام آموزشی بیان‌کنندة اولویت دادن به بخش آموزش در مجموعه خدمات عمومی است. اما به نظر می‌رسد باتوجه‌به رشد سالانه 6 درصدی منابع آموزشی که از سال 2008 به مرحله اجرا درآمده است، دولت سوئیس، نقش بیشتری برای سرمایه‌گذاری در نظام آموزشی در نظر گرفته است که می‌توان آن را از راهبردهای اساسی نظام آموزشی به‌شمار آورد.
اگرچه، نهادهای گوناگون موجود در نظام مدیریت نظام آموزشی، برمبنای قلمرو اختیارات خود برنامه‌های راهبردی متفاوتی را دنبال می‌کنند، اما اصول و محورهای مشترکی در این برنامه‌ها دیده می‌شوند. بالا بردن کیفیت آموزش، افزایش شفافیت در نظام آموزشی، آسان‌سازی توان جابه‌جایی آموزشگران و فراگیران ازجمله اصول مشترکی هستند که در همة برنامه‌های کوتاه و بلندمدت، مورد توجه قرار می‌گیرند.
محورهای توسعة نظام آموزشی در بازه زمانی 2014-2008م را می‌توان چنین چکیده‌سازی کرد:
· موزون و هماهنگ‌سازی دورة آموزشی اجباری، با در نظر داشتن ویژگی‌های بومی موجود کنونی؛
· مفهوم‌سازی، تعیین و نظارت بر استانداردهای آموزشی؛
· اجرا و دنبال کردن راهبردهای توسعة آموزش زبان‌های خارجی در چهارچوب ملی و اروپایی؛
· جهت‌بخشیدن به نظام آموزشی برمبنای آموزه‌های توسعة پایدار و وارد ساختن آنها در نهادهای آموزشی و تربیت آموزشگران؛
· وارد ساختن سازوبرگ مشترک در قلمرو تربیت تخصصی: واژگان، استانداردهای کیفی یکسان، فرایند ارزیابی استانداردشده؛
· بهبود فرایند گذر از آموزش دورة اجباری به دوره دوم میانی؛
· کاربست راهبری مشترک مدارس عالی با همکاری کنفدراسیون؛
· راه‌اندازی نظام پایش نظام آموزشی در سطح کنفدراسیون و کانتون‌ها؛
· توسعه مهارت‌های آموزشگران؛
· تبیین هنجارهای کمیتة دریافت بورس تحصیلی.
ازجمله راهبردهای نظام آموزشی سوئیس که ناشی از تحولات پدیدآمده در نظام‌های آموزشی اروپایی است، کاربست بیانیه بلونیاست. ازجمله اصول راهبردی این بیانیه، افزایش توان جابه‌جایی فراگیران و آموزشگران به‌ویژه در دوره‌های آموزش‌ عالی است؛ بنابراین، به‌منظور آسان‌سازی این جابه‌جایی‌ها، لازم است اصلاحاتی در دوره‌های آموزشی انجام شود که معادل‌یابی آنها را امکان‌پذیر سازد. هماهنگ‌سازی و موزون‌سازی دوره‌های آموزشی که در برنامه‌های پیشین، کنونی و آینده برای نیل به این هدف طراحی شده‌اند.

کتاب‌شناسی
جاودانی، حمید. (1383). «نظام آموزش‌ عالی سوئیس». دایرة‌المعارف آموزش ‌عالی (ج. 2). تهران: بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی.
جعفری، عباس. (1382). گیتاشناسی نوین کشورها. تهران: مؤسسة جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی.

Babel, J., Bende, G., Lang, L., Segura, J. and Weiss, A. (2010). Panorama des Hautes Ecoles 2010. Retrieved from: https://www.bfs.admin.ch/bfsstatic/dam/assets/347388/master
Conférence des Recteurs de Hautes Ecoles Spécialisées Suisse. (2006). Strategie de la KFH 2007-2012. Berne: KFh.
Conférence Suisse des Directeurs Cantonaux de l¢ Instruction Publique. (2004). Recommandation Relative à la Formation Continue des Enseignates et Ensignants. Retrieved from: https://edudoc.ch/record/25703 /files/ Empf_WBLehrp_f.pdf.
Conférence Suisse des Directeurs Cantonaux de l¢ Instruction Publique. (2005). Statut de la Conférence Suisse des Recteurs des Hautes Ecoles Pédugogiques. Berne: Author.
Conférence Suisse des Directeurs Cantonaux de l¢ Instruction Publique. (2010a). Harmos-Harmonization de la Scolarité Obligatoire, du 17 Juin 2010. Berne: Author.
Conférence Suisse des Directeurs Cantonaux de l¢ Instruction Publique. (2010b). Structure Scolaires Cantonales en Suisse et Dans la Principauté du Liechtenstein, Année Scolaire 2010-2011. Retrieved from: https:// edudoc. ch/record/60587/files/Schulsystem_alle.pdf.
Conférence Suisse des Directeurs Cantonaux de l¢ Instruction Publique. (2010c). Status de la Conférence des Recteurs des Hautes Ecoles Spécialisées Suisses. Berne: KFh.
Conférence Suisse des Directeurs Cantonaux de l¢ Instruction Publique. (2011a). Education ch, No. 2, juin 2011. Berne: SGCDIP.
Conférence Suisse des Directeurs Cantonaux de l¢ Instruction Publique. (2011b). Monitorage de l`Education en Suisse: Un Projet Commun de la Confédération et des Cartons. Retrieved from: https://www.edudoc.ch/static/web/BiMo / bimo_kurzinfo_f.pdf.
Conférence Suisse des Directeurs Cantonaux de l¢ Instruction Publique. (2011c). Programme de Travail 2008-2014,Version Actualisée 2011, Adoptée par l¢ Assemblée Pléniére le, 16 Juin 2011. Berne: Author.
Conférence Suisse des Directeurs Cantonaux de l'Instruction Publique. (2011d). Rapport Annuel 2010. Retrieved from: https://edudoc.ch/record/95579/files/JB2010_f.pdf.
Conférence Universitaire Suisse. (2010). Info, (2/10). Berne: Author.
Conférence Universitaire Suisse. (2011a). Info, (1/11). Retrieved from: https://www.shk.ch/wp-content/uploads/ 2017/02/CUS-INFO_11-1_fr.pdf.
Conférence Universitaire Suisse. (2011b). Rapport Annuel 2010. Retrieved from: https://www.shk.ch/wp-content/ uploads/2017/02/2010_Rapport-annuel_fr.pdf.

Denzler, S. and Hof, S. (2010). La Formation Continue en Suisse: Défis à Relever à Partir des Données Actuelles, Centre Suisse de Coordination pour la Recherche en Education. Retrieved from: https://www. arbeitgeber. ch/files/ 2018/07/defis_a_relever_a_partir_ des_donnees_ actuelles__35.pdf.
Institut de Recherche et de Documentation Pédagogique. (2010). Structures de l'Enseignement. Suisse Romande et Tessin, Belgique, France et Québec: Année Scolaire 2010-2011. Neuchâtel: IRDP.

Kunz, B. (2011). Étudiants des Hautes Ecoles Universitaires 2010/11. Retrieved from: https://www.bfs.admin.ch/ bfsstatic / dam/assets/ 347879/master
Luzia A.,. Cattaneo, Maria A., Denzler, S., Diem, A., Grossenbacher, S., Hof, S., Kull, M., Vögeli-Mantovani, U., Wolter, and Stefan C. (2010). l¢ Education en Suisse: Rapport 2010. Retrieved from: http://www.skbf-csre.ch/ fileadmin/files/pdfs/bildungsberichte/2010/bildungsbericht_10_fr.pdf.
Office Fédéral de la Statistique (2010a). Atlas Statistiques. Neuchâtel: Author.
Office Fédéral de la Statistique. (2010b). Statistique Suisse de l¢ Education: Depensespubliques d¢ Education 2007. Neuchàtel: Author.
Office Fédéral de la Statistique. (2011). Statistique des Diplôme 2010: Formation Professionnelle Supérieur Ecoles SupérieurS ES. Retrieved from: http://www. flugzeugtechnikerschule.ch/Portals/0/BFS_aktuell_Diplomstatistik_HF_2010-d-f.pdf.

Reto, W. and Cappelli, S. (2011). Étudiants des Hautes Ecoles Spécialisées 2010/11. Retrieved from: https://www.bfs. admin.ch/ bfsstatic/dam/assets/347877/master
State Secretariat for Education and Research. (2006). Higher Education in Switzerland. Retrieved from: https://www. swissuniversities.ch/fileadmin/swissuniversities/Dokumente/Kammern/Kammer_FH/Publikationen/higher_education-e. pdf.
swisse Learning. (2006). Swisse Education System: Diversified but Coherent. Retrieved from: https://issuu.com/swiss-learning/docs/swisslearning1
Vellacott, Maja C., Denzler, S., Silvia Grossenbacher, S., Kull, M., Meyer, P., Vögeli-Mantovani, U., Wolter, Stefan C. and Zulliger, S. (2006). L¢ Education en Suisse Rapport 2006. Retrieved from: http://www.skbf-csre.ch/fileadmin/ files/pdf/bildungsmonitoring/Bildungsbericht.f2006.pdf.
Yiu, L. and Saner, R. (2009). “Assessment and Accreditation of Non-Formal Management Education and Development Programmes”. The SAGE Handbook of Management Learning, Education and Development. Retrieved from: http://dx.doi.org/10.4135/9780857021038.n28
http://aaq.ch/en/accreditation/