نوع مدخل : مدخل دانشنامه
نویسنده
چکیده
پایتخت: داکار
نوع حکومت: جمهوری چندحزبی
زبان رسمی: فرانسوی
مساحت: 196712 کیلومترمربع
جمعیت: 12171265 نفر (2009م)
تعداد دانشجویان: 91359 نفر (2009م)
تعداد اعضای هیئتعلمی: 1600 نفر (2009م)
تولید ناخالص ملی: 99/13 میلیارد دلار (2015م)
هزینه دولت از تولید ناخالص ملی: 1/7% (2015م)
هزینه آموزش از کل هزینه دولت: 8/23% (2015م)
ویژگیهای جغرافیایی، جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی
سنگال، از کشورهای افریقای غربی، در جلگهای رسوبی در کنار اقیانوس اطلس واقع شده که از رسوبات شط سنگال ایجاد شده است. آبوهوای این کشور حارهّای است. قسمت شمالی پوشیده از استپ و مرطوبتر است. این آبوهوا موجب ایجاد جنگل در این بخش شده است.
مردم سنگال از حدود بیست قبیله مختلف تشکیل شدهاند که مهمترین آنها اولوفها هستند (43%) که در درة سنگال، در مجاورت ساحل، سکنی دارند. پولارها و سررسها از دیگر قبایل اصلی این کشور بهشمار میآیند که بهترتیب 24% و 15% جمعیت کشور را تشکیل میدهند. کشاورزی بخش اساسی اقتصاد این کشور را تشکیل میدهد. بادامزمینی، ذرت و برنج از محصولات عمدة آن است. درعینحال، بهعلت عقبماندگی در نحوة کشاورزی، محصولات این کشور بسیار کم است. ماهیگیری نیز منبع درآمد خوبی برای آن بهشمار میآید.
علاوهبر بهرهبرداری از معادن فسفات، فعالیتهای صنعتی نظیر روغنکشی، کنسروسازی و کارخانههای پارچهبافی بیشتر در منطقة دماغة سبز، در حوالی داکار، پایتخت این کشور، انجام میشود تا بهجهت نزدیکی به دریا، از مزایای تجارت خارجی نیز بهرهمند شود. سنگال، همانند سایر کشورهای فرانسویزبان افریقایی، همچنان از پشتیبانی اقتصادی فرانسه بهرهمند و بههمینعلت فرانک سیفا پول رایج این کشور است.
اصول و اهداف کلی آموزش و آموزش عالی
بهموجب قانون مصّوب شانزدهم فوریة 1991م اصول و اهداف آموزش سنگال بهشرح زیر تعیین شده است:
· مهیا ساختن شرایط توسعة همهجانبه ازطریق آموزش مردان و زنانی که قادر هستند بهنحو مؤثر در ساختن کشور مشارکت و همچنین در حل مسائل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی سنگال در مسیر توسعه فعالیت کنند.
· ارتقای وضعیت ارزشهایی نظیر آزادی، مردمسالاری، کثرتگرایی، مفاهیم اخلاقی و مدنی، رعایت حقوق بشر و قوانین و مقررات زندگی اجتماعی.
· بالا بردن سطح فرهنگ مردم ازطریق ایجاد زمینههای دستیابی به دانش لازم برای ورود متوازن به عرصة جامعه و مشارکت فعال در زندگی و ایجاد زمینههای تفکر بهگونهای که قوة تشخیص و مشارکت در پیشرفتهای علمی در آنان تقویت شود.
آموزش ملی باید ظرفیت تغییر محیط و جامعه را در افراد ایجاد و آنها را در توسعة نیروی بالقوة خویش یاری کند. مسئولیت تضمین آموزش، ازطریق ایجاد نظام آموزش، برعهدة حکومت است. این نظام غیردینی (لائیک)، مردمسالار، سنگالی و افریقایی است. آموزش ملی مستمر و درخدمت مردم سنگال است.
بنابر سوگیریهای نهمین برنامة توسعة اقتصادی و اجتماعی سنگال، آموزش پایهای از اولویت بیشتری برخوردار است. با وجود این، از آموزش فنیوحرفهای نیز برای پاسخگویی به تقاضای بازار کار حمایت خاص خواهد شد. این برنامه اهداف زیر را دنبال میکند:
· آموزش مردمسالاری در مرحلة پیشدبستانی ازطریق گسترش شبکة مدارس پیشدبستانی در مناطق نیمهشهری و روستایی؛
· گسترش زمینة دستیابی به آموزش پایه برای رسیدن به استانداردهای جهانی؛
· بهبود کیفیت آموزش میانی و همچنین ظرفیت مدیریت مؤسسهها، ازطریق ایجاد تجهیزات علمی و وسایل آموزشی مناسب؛
· بهبود بازدهی ساختار آموزش فنیوحرفهای ازطریق توسعة یادگیری و ایجاد رشتههای نوین، با مشارکت بخش خصوصی؛
· تطبیق آموزش عالی با نیازهای بازار کار ازطریق تقویت پژوهشهای علمی و فنی؛
· افزایش درصد سوادآموزی با استفاده از آموزشهای غیررسمی و تقویت زبانهای ملی.
در سندی که با عنوان «شرایط اقتصادی و اجتماعی سنگال» در 2009م انتشار یافته است، آموزش نهتنها حقی برای همه کودکان، بلکه همچنین شرطی بنیادی برای رشد اقتصادی از رهگذر تأمین منابع انسانی کارآمد برای پاسخگویی به نیازهای توسعه توصیف شده است. ازاینرو تصمیمگیران با آگاهی از اینکه دستیابی به رفاه فردی و توسعه اجتماعی- اقتصادی و فرهنگی جز ازطریق توسعه آموزش امکانپذیر نیست، اولویت و اراده خود را بر توسعه آن و همچنین برطرف ساختن نابرابریهایی در این زمینه قرار دادهاند. تا جایی که حدود 40% از بودجه عملیاتی دولت را در سالهای گذشته به بخش آموزش اختصاص دادهاند.
ساختار نظام آموزشی
قانون اساسی سنگال، دولت را مسئول سیاستهای تبیین شده نظام آموزشی و اجرای آنها قلمداد میکند که دارای دو بخش رسمی و غیررسمی است.
· آموزش رسمی: دربرگیرندۀ دورهها و گونههای گوناگون آموزشی است: آموزش پیشدبستانی، آموزش پایه، آموزش میانی و متوسطه، آموزش فنیوحرفهای و آموزش عالی. آموزشهای رسمی ازسوی بخش عمومی و خصوصی عرضه میشوند. گرچه شمار تأمینکنندگان آموزشهای بخش خصوصی از 1990م همچنان رو به افزایش است، اما همچنان حدود 75% آموزشها ازسوی بخش عمومی عرضه میشود. ازجمله اینکه بخش عمومی تلاش دارد تا نابرابریهای موجود در دسترسی به آموزش در دورههای گوناگون را کاهش دهد و همچنین برای ایجاد فرصتهای برابر بر آموزشهای ویژه نیز پافشاری دارد.
· آموزش پیشدبستانی: که برای کودکان 6-3 سال در نظر گرفته میشود، ازجمله اولویتهای آموزشی در سنگال و برمبنای رویکردی به اجرا درمیآید که آموزش، بهداشت و تغذیه را در هم میآمیزد.
· آموزش پایه: کودکان 12-7 سال را پوشش میدهد. اهداف این دوره آموزشی عبارتاند از: خواندن، نوشتن، حساب کردن، شناخت محیط و آشنایی با ابزار و مهارتهای ضروری برای بهزیستن و همچنین آمادهسازی آنها برای دورههای آموزشی بالاتر. آموزش زبان عربی نیز اختیاری است. در پایان این دوره به دانشآموختگان گواهینامه پایان آموزش پایه داده میشود.
· آموزش میانی: چهار سال است و در کالجهای آموزش میانی عرضه میشود. بهدلیل پایین بودن نرخ خروجیهای این دوره آموزشی، قرار است اصلاحاتی در برنامههای درسی انجام شود.
· آموزش متوسطه عمومی: سه سال است. در این دوره دو سری از دروس تدریس میشوند. سری ادبیات که برمبنای زبان خارجی با دو گزینه عرضه میشود. سری علمی نیز با دو گزینه علوم اقتصادی و تجربی و یا ریاضی عرضه میشود. به دانشآموختگان این دوره دیپلم متوسطه داده میشود.
· آموزش فنی و مهارتآموزی حرفهای: این دوره آموزشی در دبیرستانهای فنی و مدارس مهارتآموزی حرفهای عرضه میشود.
· آموزش عالی: در دانشگاهها و دیگر نهادهای آموزش عالی عرضه میشود. درحالحاضر 5 دانشگاه و 3 نهاد آموزش عالی، به عرضه آموزش عالی در سنگال میپردازند. دانشگاه شیخ آنتادیوپ مهمترین نهاد آموزش عالی کشور بهشمار میرود که از 1959م به فعالیت مشغول است. این دانشگاه بهدلیل برخورداری از شماری دانشکده و مدرسه عالی بیشترین جمعیت دانشجویی و اعضای علمی کشور را به خود جذب کرده است. نخستین شرط دستیابی به آموزش عالی دارا بودن دیپلم متوسطه است. افزونبرآن ثبتنام در برخی از نهادهای آموزش عالی نیازمند با موفقیت گذراندن آزمونهای ورودی آنها است. فعالیت نهادهای آموزش عالی خصوصی نیز از دهه 1990، قانونی اعلام شد و شمار این نهادها با گسترش همراه بوده است. تا سال 2004، 48 نهاد آموزش عالی خصوصی ایجاد شده بود. اما بهرغم افزایش این نهادها، تنها موفق به جذب سیزده هزار دانشجو شدهاند که میتواند از ناکامیابی بخش خصوصی در این قلمرو حکایت کند، اگرچه برخی کارشناسان آن را موفقیتآمیز توصیف میکنند.
جدول 1 سیمای ساختار آموزش سنگال را به تصویر میکشد.
· آموزش غیررسمی: اینگونه از دورههای آموزشی افراد بالای 15 سال را پوشش میدهد. این دورهها که دربرگیرنده آموزش زبان ملی و سوادآموزی است با کمک شماری از سازمانهای غیرعمومی و نهادهای توسعه داخلی و خارجی برگزار میشود.
· مدارس پایهای اجتماعات: این دوره آموزش کودکان نُه تا چهاردهسالهای را پوشش میدهد که به آموزش دسترسی نداشته و یا خیلی زود آن را رها کردهاند. دوره آموزشی این مدارس چهار سال است و آموزشهای پایهای به آنها آموزش داده میشود.
· مدارس نوع سوم: از دیگر نهادهای غیررسمی آموزشی بهشمار میآید که به آنها مدارس خیابانی نیز گفته میشود. این مدارس ازسوی نهادهای غیررسمی ایجاد میشود و آموزش در آنها از هنجارها و استانداردهای خاصی پیروی نمیکند.
·
آموزش زبان عربی: زبان عربی بهصورت گسترده در بخش غیررسمی استفاده و آموزش داده میشود. افزونبرآن زبان عربی، بهدلیل گرایشهای دینی در برخی نهادهای پیشدبستانی، ابتدایی و میانی و همچنین در دبیرستانها و نهادهای آموزش عالی بهصورت اختیاری آموزش داده میشود. مدارس قرآنی و مراکز سوادآموزی نیز از زبان عربی استفاده میکنند.
· ساختارهای آموزشی کیفی جوانان و بزرگسالان: برای پاسخگویی به نیازهای آموزشی و مهارتی جوانان ایجاد شده است. هدف از ایجاد این نهادهای آموزشی آشناسازی فراگیران با دانش و مهارتهای زندگی است. ازجمله مأموریتهای اصلی این نهادهای آموزشی مشارکت در فرایند فقرزدایی و نابرابریهای آموزشی است.
نرخ دستیابی به دورههای آموزشی، بهویژه دورههای بالاتر آموزشی در سنگال بسیار پایین است. نگاره 1 این وضعیت را به تصویر میکشد.
دادههای آماری روزآمد مربوط به نظام آموزش عالی
دادههای آماری اندکی درباره نظام آموزش عالی این کشور در دسترس است و دادههای موجود نیز به شمار دانشجویان محدود میشود. همزمان، در مجموع میتوان فرایند افزایش دانشجویان را در سالهای گذشته پایش کرد. برای مثال شمار دانشجویان در بازه زمانی 2008-2006م با نرخ رشد 9/20 همراه بوده است. نرخ افزایش جدول 2 آخرین دادههای آماری قابل دسترس در این قلمرو را نشان میدهد که نشانگر نرخ رشد بالاتر بخش خصوصی است.
جدول 2. سیر تحول جمعیت دانشجویی برمبنای بخش آموزشی (2006-2008م)
سال تحصیلی
بخش آموزش
2006
2007
2008
شمار دانشجویان بخش عمومی
53434
57569
68041
شمار دانشجویان بخش خصوصی
9105
20705
23318
جمع
62539
78274
91359
(Agence Nationale de la Statistique et de la Demographie, 2009)
سهم دختران در دستیابی به آموزش عالی، بهویژه در بخش عمومی آهنگ رشد پایینی دارد؛ اما در بخش خصوصی، ضرباهنگ رشد دسترسی دختران بیشتر بوده است. جدول 3 وضعیت دسترسی به آموزش برمبنای جنسیت را نمایش میدهد.
مدیریت نظام آموزشی با تکیه بر آموزش عالی
نظام آموزشی سنگال که در گذشته از مداخلات یک وزارتخانه برخوردار بود هماکنون ازسوی دو وزارت آموزش پیشدبستانی، پایه، متوسطه و زبانهای ملی و وزارت آموزش عالی، دانشگاهها، مراکز دانشگاهی منطقهای و پژوهش علمی اداره میشود. بهموجب حکمی که در 2009م صادر شده است، وزارت آموزش پیشدبستانی، پایه، متوسطه و زبانهای محلی مسئولیت تهیه و اجرای سیاستهای تبیین شده ازسوی رئیسجمهور را در زمینه آموزش و مهارتآموزی کودکان و نوجوانان برعهده دارد. دیگر کارویژههای وزارت یادشده چنین برشمرده شده است:
· فعالیت در قلمرو نظام آموزشی افریقایی و مدیریت آموزش عمومی ابتدایی، میانی و متوسطه عمومی؛
· تهیه و اجرای سیاست درباره آموزش ابتدایی خصوصی، میانی و متوسطه عمومی؛
· نظارت بر توسعه سیاست آموزشی درباره کودکان خردسال؛
· نظارت بر توسعه مدارس غیررسمی (درسی) و پیوند آن با نظام آموزشی؛
· اقدامات مناسب برای تشویق خواندن و نوشتن.
باتوجهبه اینکه وزارت آموزش عالی، دانشگاهها، مراکز دانشگاهی منطقهای و پژوهش علمی بهتازگی گشایش یافته است. اسنادی که بیانگر مسئولیتها، وظایف و عملکرد آن باشد در دسترس نیست. همزمان بهموجب طرحی که با نام «حکمرانی و منابع مالی آموزش عالی سنگال» در ماه مارس 2011 ازسوی دولت انتشار یافته است و مسئولیت پیادهسازی آن بردوش وزارت آموزش عالی گذارده شده است، در بخشی از این طرح با عنوان «حکمرانی و مدیریت»، به کاستی موجود اشاره شده است که عبارتاند از:
· کنترل اندک وزارت آموزش عالی بر نهادهای آموزش عالی و ضعف در ایجاد هماهنگی؛
· مدیریت ضعف مالی و ضعف پاسخگویی نظامها.
هدف از اجرای این طرح که میتواند به اهداف و وظایف وزارت آموزش عالی جهت دهد اصلاح سیاستهای زیر است:
·
بهبود ظرفیت دولت در تنوعبخشی و بهبود سازوکارهای مالی نهادهای آموزش عالی بهمثابه ابزاری برای ایجاد انگیزه و ارتقا فرهنگ کیفیت در نهادهای آموزش عالی؛
· بهبود کارایی و اثربخشی در استفاده از سرمایهگذاری دولت و بودجه جاری؛
· تقویت مدیریت و اثربخشی بخش آموزش عالی با تنظیم نقشها، مأموریتها و مسئولیتهای نهادهای حکمرانی گوناگون برمبنای اهداف راهبردی نوین.
مطالعه محتوای سند، اگرچه اهداف پیشروانهای را ترسیم میکند، بیانگر افزایش تمرکزگرایی و مداخلههای دولت در نهادهای آموزش عالی و کاهش نقشآفرینی نهادهای دروندانشگاهی ازجمله شورای رؤسای دانشگاهها است که میتواند در واقع به کاهش اثربخشی و کارایی آنها بیانجامد.
بههرحال، ساختار تشکیلاتی وزارت آموزش عالی دربرگیرندۀ چهار دفتر و مرکز ملی اسناد علمی و فنی در حوزه وزیر و شش مدیریت است.
منابع مالی بخش آموزش و آموزش عالی
سنگال در فرایند مبارزه برای فقرزدایی، چهارچوب هزینههای بخش عمومی خود را بهگونهای استوار ساخته است که بتواند از این منابع برای کاهش فقر بهره گیرد. این گزینه بودجهبندی براینمبنا توجیه میشود که تأمین هزینههای عمومی (آموزش، بهداشت و زیرساختهای اجتماعی) اصلیترین ابزار برای پیادهسازی سیاست باز توزیع و کاهش نابرابریها بهشمار میرود. همهنگام باید در نظر داشت که سرمایهگذاری در آموزش، زمانی به فقرزدایی یا کاهش آن میانجامد که فرصتهای برابری برای دسترسی بدان وجود داشته باشد. ازاینرو سنگال نخستین کشور افریقایی است که حدود 32% از بودجه جاری دولت و یا حدود 2/5% از تولید ناخالص داخلی خود را به بخش آموزش اختصاص میدهد. جدول 4، سیر تحول منابع عمومی بخش آموزش در دو دهۀ گذشته را به تصویر میکشد. این تحولات اگرچه با افتوخیز زیادی همراه بوده است، اما در حال کنونی درصد بالایی از تولید ناخالص داخلی و بودجه جاری را دربر میگیرد که همسو با سیاست فقرزدایی با رویکردی خردورزانه است.
برمبنای اسناد انتشار یافته، اختصاص منابع مالی به آموزش عالی ارتباط چندانی با عملکرد نهادهای آموزش عالی ندارد و بیشتر برمبنای گفتوگو و چانهزنی انجام میشود؛ که میتواند توجیهی برای افتوخیزهای آن در سیر تحولات بودجهای بهشمار آید. هزینههای دولت در آموزش عالی بیشتر یارانههای دانشجویی را پوشش میدهد که در واقع هزینههای آموزش و اجرایی دانشگاههای عمومی را دربر میگیرد. بهگونهای که در 2008-2005م بورسها و خدمات دانشجویی 62% از بودجه جاری عمومی این بخش را تشکیل میداد. در سالهای اخیر هزینههای آموزش عالی همواره بیش از منابع اختصاص یافته بوده است، که با افزایش بودجه این بخش تلاش شده است از کسری بودجه کاسته شود. در طی سالهای 2008-2005م دانشگاهها نیز با دریافت حق ثبتنام، تلاش کردهاند به درآمدهای آموزش عالی بیافزایند.
چگونگی اختصاص منابع در دورههای گوناگون آموزش در جدول 5 نمایش داده شده است.
جدول 5. منابع مالی بخش آموزش در دورههای آموزشی (2008م)
هزینه کلی عمومی برای آموزش
به تولید ناخالص داخلی
1/5
به هزینههای کلی دولت
0/19
نسبت به هزینههای عمومی برمبنای دورههای آموزشی (2009م)
پیشدبستانی
0
ابتدایی
45
متوسطه
27
عالی
27
(Institut de Statistique de l¢ Unesco, 2010)
بودجه 27 درصدی آموزش عالی نسبت به هزینههای عمومی نشانگر سوگیری سیاستهای آموزشی به سود این بخش است. اما بهرغم آن، گزارشهای رسمی از نیاز به متوازنسازی منابع مالی آموزش عالی حکایت میکنند. چرا که دسترسی دانشجویان به منابع عمومی آموزش با نابرابری همراه است که میتواند به افزایش نابرابریها در جامعه بیانجامد.
برنامهها و اصلاحات پیشرو
بهرغم اختصاص منابع مالی چشمگیر به بخش آموزش و تدوین اسناد توسعهای گوناگون، بهنظر میرسد نظام آموزشی سنگال همچنان با دشواریهای زیادی چه ازنظر دسترسی و چه ازنظر کیفیت مواجه است. این دشواریها که همچنان پابرجا به نظر میرسند موجب شکلگیری تلاشهایی از 1998م شده است. آسیبشناسیهای انجام شده در 1998م بیانگر مجموعهای از مشکلات در ارتباط با دسترسی و کیفیت آموزش، ساختار نظام آموزشی، تجهیزات و پایدار نگهداشتن زیرساختها بود. برایناساس «برنامه توسعه آموزش و مهارتآموزی» با تکیه بر سه محور در سال 2003 بهمنزله برنامه دهساله تدوین شد:
· گسترش دسترسی به آموزش و مهارتآموزی؛
· بهبود کیفیت و اثربخشی نظام آموزشی در همه دورهها؛
· زمینهسازی برای هماهنگسازی اثربخش سیاستها، طرحها و برنامههای آموزشی و خردورزسازی تأمین و استفاده از منابع.
براساس این برنامه، آموزش ابتدایی اولویت نخست دولت اعلام شد. اصول راهنمایی که به تدوین برنامه انجامید را میتوان چنین چکیده ساخت:
· آزادسازی و تنوعبخشی به عرضۀ آموزش؛
· آموزش با کیفیت و همگانی (برابری و عدالت)؛
· تلاش همگانی برای عملکرد بهینه (کیفیت)؛
· مدیریت شفاف و اثربخش (پاسخگویی)؛
· مشارکت اثربخش و هماهنگ؛
· تقویت تمرکززدایی و منطقهایسازی توسعه آموزش.
راهبردی که برمبنای اصول راهنما تدوین شد نکات اساسی زیر را دربر میگرفت:
· مدیریت بهینه منابع مالی و فیزیکی؛
· استفاده خردورزانه از آموزشگران؛
· بهبود برنامههای آموزشی؛
· توسعه آموزش علوم و فنون؛
· استفاده از فنّاوریهای نوین؛
· بهبود مدیریت نظام آموزشی.
در چهارچوب همین برنامه، بر دو محور در زمینه آموزش عالی نیز پافشاری شد؛ دسترسی و کیفیت.
مطالعاتی که بهصورت رسمی و غیررسمی بهتازگی انجام شده است، اگرچه نشانگر رشد کمّی نظام آموزشی است، اما مسئله برابری فرصتها و عدالت در دسترسی و کیفیت آموزشی را همچنان از دشواریهای نظام آموزشی قلمداد میکند که نادیده انگاشتن آنها موجب کاهش اثربخشی و کارایی آن شده است.
از سال 2001 نیز دولت سنگال اصلاحاتی را در بخش آموزش عالی و در چهارچوب برنامۀ دهساله آموزش و مهارتآموزی آغاز کرده است. هدف اصلی این برنامه اصلاحی که با تشکیل کمیسیون «نقشه دانشگاهی» آغاز شد تمرکززدایی و تنوعبخشی به نهادهای آموزش عالی و تهیه نقشه دانشگاهی برمبنای آمایش سرزمین بود.
بهموجب یکی از اسنادی که با عنوان «آموزش عالی در سنگال: توسعههای اخیر و گرایشها» بهتازگی انتشار یافته است، چنین ارزیابی شده است که اگرچه دستیابی به نشانگرهای آموزش عالی در سطح کشورهای توسعهیافته امکانپذیر نیست، اما برای دستیابی به هنجار مورد پذیرش 2% از جامعه، لازم است که دست کم شمار دانشجویان که هماکنون 950 هزار نفر است به 200 هزار نفر برسد. براینمبنا، اساسیترین چالشهای پیش روی نظام آموزش عالی چنین برشمرده شده است:
· افزایش دسترسی به آموزش عالی بدون آسیب رسیدن به کیفیت آن؛
· افزایش کارایی و اثربخشی آموزش عالی با وارد ساختن الگوی کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری؛
· افزایش منابع مالی بخش آموزش ازطریق در نظر گرفتن منابع نوین و مشارکت کسانیکه از آن بهره میبرند؛
· بهبود مدیریت، پیگیری ارزیابی اصلاحات و برنامههای راهبردی و تدوین چشمانداز بلندمدت و شفاف نظام آموزشی.
کتابشناسی
جاودانی، حمید. (1383). «نظام آموزش عالی سنگال». دایرةالمعارف آموزش عالی (ج 2.) .تهران: بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی.
Agence National de la Statistique et de la Démographie. (2009). Situation Economique et Sociale du Sénégal En 2008. Retrieved from: https://datahub. io/dataset/situation-conomique-et-sociale-du-s-n-gal-2008
Agence National de la Statistique et de la Démographie. (2010). Situation Economique et Sociale du Sénégal En 2009. Retrieved from: http://www.ansd.sn/ressources/ses/ chapitres/17-Comptes-nationaux_2009.pdf.
Banque Mondiale. (2011). Sénégal: Faits et Chiffres. Retrieved from: http://web.worldbank.org
ExcelAfrica. (2006). Organisation de l¢ Enseignement Supérieur au Sénégal. Retrieved from: http://fr. excellafrica.com
Fall, B. (2007). ICT in Education in Senegal. Retrieved from: https://www.infodev.org/infodev-files/resource/Infodev Documents_425.pdf.
Foko, B., Ndem, F. and Reuge, N. (2007). l¢ Efficacité Externe de l¢ Education au Sénégal: Une Analyse Economique. Retrieved from: http://unesdoc.unesco.org/images/0021/ 002169/216965f.pdf.
Institut de Statistique de l¢ UNESCO. (2010). Education en Sénégal. Paris: Unesco.
Journal Officiel de la Republique du Sénégal. (2009). DECRET n° 2009-537 du 5 Juin 2009 Relatif Aux Attributions du Ministre de l’Enseignement Préscolaire, de l’Elémentaire et du Moyen Secondaire. Retrieved from: https://www.ilo.org/dyn/natlex/docs/SERIAL/85263/95397/F660077614/
Mane, D. (2009). Le Système Sénégalais à l’Épreuve de la Qualité. Dakar: Le Soleil.
Ministère de l'Enseignement supérieur. (2010). Axes Stratégiaues. Dakar: Author.
Ministère de l¢ Education. (2003). Programme de Développement de l¢ Education et de la Formation. Dakar: Author.
Niang, B. B. (2005). Les Dépenses Publiques d¢ Education Sont-Elles Pro Pauvres? Analyse et Application au Cas du Sénégal. Retrieved from: http://www.saga.cornell.edu/ saga/educconf/niang.pdf.
PÔle de Dakar. (2010). Pyramide Educative de Sénégal. Retrieved from: https://poledakar.iiep.unesco.org/en
Sene, A. (2009). Enseignement Supérieur au Sénégal: la Qualité en Danger. Retrieved from: Senegal.com/pires/ enseignement-supérieur
Sock, O. (2004). “Politique d¢ Enseignement Supérieur et de Recherche Scientifique au Sénégal: Situation Actuelle et Perspective”. Paper presented at Fifth Annual Global Development Conference, Understanding Reform, New Delhi, January 28.
Tamba, M. (2004). “l¢ Enseignement Supérieur Privé au Sénégal”. Le Développement Durable: leçons et Perspectives. Retrieved from: http://www.francophonie-durable.org/documents/colloque-ouaga-a2-tamba.pdf.
Unesco. (2011). Annuaire Statistique pour l¢ Afrique 2010. Paris: Author.
World Bank. (2011). Senegal Tertiary Education Governance and Financing for Results. Retrieved from: http://documents.worldbank.org/curated/en/293551509474905361/pdf/Disclosable-Version-of-the-ISR-Senegal-Tertiary-Education-Governance-and-Financing-For-Results- P123673-Sequence-No-12.pdf.
http://www.finances.gouv.sn/
نظام آموزش عالی سنگاپور
Singaporean Higher Education System
پایتخت: سنگاپور
نوع حکومت: جمهوری پارلمانی
زبان رسمی: ماندارین، مالایایی، تامیل و انگلیسی
مساحت: 697 کیلومترمربع
جمعیت: 5567301 نفر (2014م)
تعداد دانشجویان: 92140 نفر (1999م)
تعداد اعضای هیئت علمی: 6689 نفر (1999م)
تولید ناخالص ملی: 294 میلیارد دلار (2015م)
هزینه دولت از تولید ناخالص ملی: 9/2% (2013م)
هزینه آموزش از کل هزینه دولت: 9/19% (2013م)
ویژگیهای جغرافیایی، جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی
جمهوری شهر- کشور سنگاپور دربرگیرنده 63 جزیره در 137 کیلومتری شمال خط استوا در جنوبشرقی آسیا، بین مالزی و اندونزی واقع شده است. جزیره اصلی و مهم آن به زبان مالایی پولو یوجونگ نام دارد. مرکز این کشور سنگاپور است. دو راه ارتباطی بین سنگاپور و جوهر به نام جاده جوهر- سنگاپور در شمال و راه ارتباطی تواس در غرب به نام پل سنگاپور- مالزی وجود دارد. بهجز سنگاپور، بزرگترین جزایر در میان جزایر کوچک، جزایر جورنگ، پولو تکونگ، پولو آبین و سنتوزا قرار دارند. مرتفعترین نقاط طبیعی، تپه بوکیت تیماه است. مالزی و اندونزی همسایگان سنگاپور هستند.
برطبق آمار بهدست آمده در 2013م، 2/74% از جمعیت آن چینی، 3/13% مالایی، 2/9% هندی، 3/3% از گروههای نژادی دیگر هستند. 4/13% از جمعیت را افراد 14-0 سال، 8/17% را افراد 24-15 سال، 3/50% را افراد 54-25 سال، 10% را افراد 64-55 سال و 1/8% را افراد 65 سال و بالاتر از آن تشکیل میدهد (2014م). نرخ رشد جمعیت در این کشور 92/1% و سن متوسط 8/33 سال است (Central Intelligence Agency, 2014).
9/33% بودایی، 3/14% مسلمان، 3/11% تائویست، 1/7% کاتولیک، 2/5% هندو، 11% از دیگر شاخهها مسیحیت، 0/7% از دیگر ادیان، 4/16% بیدین (2010م). ارتقای استانداردهای زندگی، بهداشت و سلامتی، نرخ مرگومیر نوزادان را به 53/2 در هزار کاهش داده است (2014م). نرخ امید به زندگی برای مردان 86/81 سال و برای زنان 70/87 سال است. 5/92% از کل جمعیت سنگاپور باسواد و 9/95% از سنین 15 سال به بالا (2010م) باسواد هستند. در سال 2013 هزینه آموزش 3% تولید ناخالص داخلی و در 2013م هزینه بهداشت 6/4% تولید ناخالص داخلی بود. در 2013م نرخ بیکاری در این کشور 1/2% بود.
مردم سنگاپور به زبانهای ماندارین (رسمی)، مالایایی (رسمی و ملی)، تامیل (رسمی) و انگلیسی (رسمی) صحبت میکنند. مالایایی زبان رسمی ملی و انگلیسی زبان تجارت و مدیریت است. ماندارین 3/36%، انگلیسی 8/29%، مالایایی (رسمی) 9/11%، هوکیان 1/8%، تامیلی 4/4%، کانتونی 1/4%، تئوچیو 2/3%، زبانهای هندی دیگر 2/1%، لهجههای چینی دیگر 1/1%، زبانهای دیگر 9/11% (2010م) (Central Intelligence Agency, 2014).
سنگاپور آبوهوایی با رطوبت جنگلهای حارهای دارد. در آنجا فصل مشخصی وجود ندارد. درجه حرارت و فشار آن یکنواخت است. بالاترین رطوبت، بارش زیاد و درجه حرارت بین 35-22 از دیگر ویژگیهای آن است. میانگین رطوبت متوسط 79% در صبح و 73% در بعدازظهر است. گرمترین ماهها، ماههای آوریل و می است. از نوامبر تا ژانویه فصل بادهای موسمی مرطوب است. سنگاپور از جولای تا اکتبر در اثر آتشسوزی بوتهزارهای اندونزی که در همسایگی آن قرار دارد اغلب از دود پوشیده است. آبوهوای آن حارهای، گرم، مرطوب، بارانی، دو فصل متمایز بارندگی موسمی- شمالشرقی (دسامبر تا مارس) و جنوبغربی (ژوئن تا سپتامبر)، فصل اینترمانسون اغلب در بعدازظهر و اوایل غروب بادهای تندری دارد. در طول اینترمانسون هوا قابل پیشبینی نیست. در دو هفته اول سپتامبر اغلب هر روز باران میبارد و یکباره باران قطع میشود و جهت باد تغییر میکند و هوا گرموخشک میشود (Central Intelligence Agency, 2014).
سنگاپور در 1954-1819م درحکم مستعمره تجاری انگیس بنا نهاده شده و تحت سلطة بریتانیا بود. بهعلاوه یکی از پایگاههای دریایی انگلیس در آسیای شرقی بود و بههمیندلیل بزرگترین حوضچه تعمیرات و باراندازی آن زمان بهشمار میرفت. در 1954م به یک کشور خودگردان تبدیل شد و در 1963م به فدراسیون مالزی پیوست اما دو سال بعد یعنی در 1965م، به استقلال کامل سیاسی رسید. باز شدن کانال سوئز در 1869م موجب رشد تجارت میان اروپا و آسیا شد و کمک کرد تا سنگاپور یکی از پیشرفتهترین اقتصادهای آزاد، موفق، رقابتپذیر و عاری از فساد، با قیمتهای ثابت و خلاق جهان را داشته باشد. لنگرگاه آن، که یکی از شلوغترین لنگرگاههای دنیا است، مرکز مهم و بزرگ ارتباطات تجاری و بینالمللی است. سنگاپور که یکی از مرفهترین کشورهای جهان است، بالاترین تولید ناخالص داخلی را در جهان دارد. اقتصاد آن وابستگی شدیدی به صادرات (بهویژه صادرات تولیدات صنعتی و وسایل الکترونیکی، اطلاعات تولیدات فنّاوری، مصارف دارویی و رشد بخش خدمات مالی) دارد و متکی بر بخش خدمات و صنعت است. رکود جهانی و سقوط قیمتهای بخش فنّاوری، در سالهای 2002-2001، ضربة سختی به اقتصاد این کشور وارد کرد. اما سنگاپور به سرمایهگذاری بزرگ در تولید فنّاوری دارویی و پزشکی تمایل دارد و تلاش میکند خود را بهمنزله قطب مالی و فنّاوری بالای آسیای جنوبشرقی درآورد. در سال 2013 تولید ناخالص داخلی آن 339 بیلیون دلار و رشد آن 1/4% بود. در سال 2013 نرخ رشد تولید صنعتی آن 5/3% و نیروی کار آن 3428000 نفر بود. 1/0% مردم به کشاورزی، 6/19% به صنعت و 3/80% در بخش خدمات مشغول به کار هستند (2011م) (Central Intelligence Agency, 2014).
صنعت خدمات الکترونیکی، شیمیایی، تجهیزات حفاری نفت، تصفیه نفت، فراوری و تولید لاستیک، فراوری مواد غذایی و نوشیدنیها، تعمیر کشتی، ساخت سکوی ساحلی، علوم زیستی و شهر بزرگ بندری تجارت بینالملی صادرات، صنعت توریسم و جهانگردی بخش مهمی از اقتصاد این کشور را تشکیل میدهد.
در سال 2013 بودجه کشور 4567 بیلیون دلار بود. مردم این کشور از استاندارد نسبتاً بالای زندگی برخوردار هستند، بهگونهای که 2/87% از جمعیت، خانههای شخصی و 1436 در هزار تلفن و موبایل دارند (2011م).
حکومت سنگاپور، جمهوری با نظام حکومتی مجلسی است. رئیسجمهور ریاست دولت را برعهده دارد و مرجع حکومت هیئت دولت است که رئیس آن نخستوزیر است. نخستوزیر و دیگر اعضای هیئت دولت را رئیسجمهور از بین اعضای مجلس منصوب میکند.
اصول و اهداف کلی آموزش و آموزش عالی
نظام آموزشی سنگاپور با داشتن مدارس خوب با مدیران و مدرسان توانمند و تسهیلات در دنیا جزء بهترینها شناخته شده است. کشور قصد دارد نسل بعد سنگاپوریها را برای آینده بسازد. آیندهای با فرصت بینظیر خصوصاً در آسیا، اما بههمراه آن تغییراتی پیش میآید که درحالحاضر نمیتوان پیشبینی کرد. این وظیفه و تکلیف مدارس و مؤسسات آموزش عالی است که به جوانان کشور شانس رشد مهارتها، شخصیت و ارزشها را بدهند تا آنها را قادر سازند که به عملکرد خوب ادامه دهند و پیشرفت را برای سنگاپور در آینده به ارمغان آورند. هدف وزارت آموزش سنگاپور کمک به دانشآموزان در کشف استعدادها، پرورش بهترین استعدادها و از قوه به فعل درآوردن کامل آن استعدادها و رشد و افزایش علاقه و شوق آموختن و یادگیری در طول زندگی است. از 369 مدرسه، 185 ابتدایی، 154 میانی، 140 کالج مرحله اول (مؤسسه متمرکز) و 16 مدرسه در سطوح مختلف است.
آموزشوپرورش سنگاپور در سالهای اخیر نظام آموزشیِ انعطافپذیرتر و متنوعی را بنا نهاده است تا برای دانشآموزان با علایق گوناگون و شیوههای مختلف یادگیری، زمینة انتخاب بیشتری را فراهم کند. برای حفظ رشد همهجانبه دانشآموزان در داخل و خارج از کلاس نیز آموزشی فراگیرتر به آنان داده میشود (Ministry of Education, Singapore, 2014b).
جدول 1. پیامدهای دورههای آموزشی در سنگاپور
در پایان دوره ابتدایی دانشآموزان باید:
در پایان دوره میانی دانشآموزان باید:
در پایان دوره آموزش عالی دانشجویان باید:
قادر به تشخیص حق از باطل، درست از غلط
داشتن شرافت اخلاقی
داشتن شجاعت اخلاقی و ایستادگی برای حق
شناخت تواناییهای خود و حوزههای آن برای پیشرفت
اعتماد به تواناییهای خود و قادر به سازگاری و تغییر خود
انعطافپذیر بودن در برابر ناملایمات
قادر به همکاری، مشارکت و حمایت از دیگران
قادر به انجام کار گروهی و همدلی کردن با دیگران
قادر به همکاری میان فرهنگی و به لحاظ اجتماعی مسئول بودن
کنجکاوی فعال نسبت به اشیا
خلاق بودن و داشتن ذهن کنجکاو و جستجوگر
مبدع و مبتکر بودن
استقلال رأی داشتن و مقصود خود را با صداقت بیان کردن
قادر به درک و ارج نهادن به دیدگاههای گوناگون و بیان احساسات به شکل تأثیرگذار
قادر به تفکر نقادانه و مستدل بیان کردن
دل به کار دادن، به کار توجه کردن
پذیرفتن مسئولیت برای خودآموزی
مصمم بودن در پی برتری و تفوق
داشتن عادات معمولی و سالم، و شناخت داشتن به هنرها
لذت بردن از فعالیتهای جسمانی و شناخت داشتن به هنرها
بهدنبالِ داشتن سبک زندگی سالم و درک هنرشناختی
شناخت سنگاپورو عشق به آن
ایمان داشتن به سنگاپور و شناخت مسائل آن
افتخار به سنگاپوری بودن و درک سنگاپور در ارتباط با دنیا
(Ministry of Education, Singapore, 2014)
هدف از این رویکردها در آموزش، پرورش جوانان با مهارتهای گوناگونی است که در آینده به آن نیاز دارند. علاوهبراین، هدف آموزش کمک به هر دانشآموز در یافتن استعدادهایش و رشد آنها و دانشآموخته شدن از مدرسه با اعتماد به تواناییهایش است. آموزش میخواهد آنان را تشویق به دنبال کردن علایقشان کند، و شماری از این استعدادها را در رشتههای علمی، ورزش و هنر ارتقا بخشد. وزارت آموزش میخواهد جوانانی را پرورش دهد که سؤال کنند، به راههای نو بیندیشند، مسائل و مشکلات جدید را حل کنند و فرصتهای جدیدی برای آینده خلق کنند.
دولت میخواهد به جوانان در ایجاد ارزشهای منطقی کمک کند تا آنها با داشتن شخصیت محکم، قوی و انعطافپذیر با مشکلات غیرقابل اجتناب زندگی روبهرو شوند و مأیوس نشوند و با علاقه سخت کار کنند و رویاهایشان را جامه عمل بپوشانند.
دولت تأمینکنندة اصلی آموزش در دورههای مختلف تحصیلی اعم از ابتدایی، میانی و دانشگاهی است. بخش خصوصی در زمینه آموزش غیررسمی، نقش تکمیلی در برگزاری کلاسهایی در زمینه آموزش بازرگانی/ اداری، رایانه، زبان، هنرهای زیبا ایفا میکند.
ساختار نظام آموزشی
آموزش پیشدبستانی، کودکان 6-4 سال را پوشش میدهد. این دوره سه سال طول میکشد و شامل سه دورة مهد کودک، کودکستان یک و کودکستان دو است. کودکان هفتهای پنج روز و چهار ساعت را از هشت صبح تا دوازده یا 5-1 بعد از ظهر در کودکستان میگذرانند.
سالهای نخست زندگی برای رشد کلنگری کودکان تعیینکننده و سرنوشتساز است. آموزش پیشدبستانی با کیفیت بالا به کودکان فرصت ایجاد اعتمادبهنفس، آموزش مهارتهای اجتماعی و رشد میل به یادگیری را فراهم میکند. این مؤلفهها بنیاد و پایه محکمی برای یادگیری آینده کودکان میسازند.
آموزش ابتدایی و میانی
دورة ششسالة ابتدایی کودکان 12-6 سال را پوشش میدهد. آموزش ابتدایی از دو مرحلة آموزش پایه و گرایش (جهتگیری) تشکیل شده است. آموزش پایه چهار سال و جهتگیری دو سال است. اهداف کلی آموزش ابتدایی، دادن درک خوبی از زبانها (زبان انگلیسی، زبان مادری)، علوم انسانی، هنرها، ریاضیات و علوم است. آموزش ابتدایی اجباری است. دانشآموزان شهریه پرداخت نمیکنند اما شهریه استاندارد متفرقه (50/6 دلار) و شهریه متفرقه ردیف دوم (50/6 دلار) را باید در هر ماه پرداخت کنند. هدف آموزش دوره ابتدایی ساختن فرد با اعتمادبهنفس، خودآموز، همکار فعال و شهروند علاقهمند، مسئولیتشناس و وطندوست است.
علاوهبراین موضوعات درسی دیگر مانند موسیقی، هنر و صنایع دستی، آموزش اخلاق و آداب شهروندی، آموزش بهداشت، مطالعات اجتماعی و تربیتبدنی نیز در برنامة درسی دورة ابتدایی گنجانده شده است. برای شناخت ارزشهای اخلاقی و هویت ملی، اخلاق تدریس میشود. پس از امتحان ورودی برای ثبتنام، دانشآموزان براساس تواناییهایشان سطحبندی میشوند تا بتوان متناسب با توانایی و استعداد آنها مجموعهای از موضوعات درسی پایه و رایج را به آنها آموزش داد. بهعلاوه این کار موجب اطمینان از ورود متوازن به سطوح مختلف آموزشی میشوند؛ همچنین دانشآموزان تشویق میشوند در یکی از فعالیتهای مشترک در برنامه درسی شرکت کنند. در پایان دورة ابتدایی، دانشآموزان در یک آزمون سراسری شرکت میکنند که هدف آن ارزیابی آمادگی آنها برای ورود به دبیرستان و تعیین رشتة هماهنگ با استعدادها و علایق آنها است. براساس نتایج این آزمون، دانشآموزان وارد دورههای مختلف آموزش میانی میشوند (Ministry of Education, Singapore, 2014f).
وزارت آموزش بهمنظور دربرگرفتن طیف متنوعتری از پیشرفتها و استعدادهای دانشآموزان، انعطافپذیری بیشتری را در پذیرش دانشآموزان در مدارس مورد تأیید قرار داده است. 80 مدرسة دوره میانی که قبلاً ازطریق نتیجة امتحان پایانی دوره ابتدایی دانشآموز میپذیرفتند، از سال تحصیلی 2011، با برگزاری امتحان ورودی دانشآموز میپذیرند.
دانشآموزانی که امتحان پایانی دوره ابتدایی را گذراندهاند مخیرند و اگر بخواهند میتوانند در این امتحان شرکت کنند یا نکنند. اگر در امتحان شرکت کنند باید قبل از آغاز امتحان مزبور از روند کار اطلاع داشته باشند.
دوره میانی چهار تا پنج سال طول میکشد. سن ورود به این دوره سیزدهسالگی است. دانشآموزانی که وارد این دوره میشوند متناسب با علاقه و استعدادشان یکی از دو دورة میانی فشرده و عادی را انتخاب میکنند. دوره میانی عادی دارای میانی عادی آکادمیک و میانی عادی فنی است. دانشآموزان مشغول به تحصیل در میانی عادی آکادمیک و عادی فنی پس از چهار سال تحصیل گواهینامه آزمون دوره معمولی آموزش کمبریج- سنگاپور میگیرند. دانشآموزان مشغول به تحصیل در میانی عادی نظری پس از پنج سال تحصیل در این دوره و دانشآموزان مشغول به تحصیل در دورة فشرده پس از پنج سال گواهینامه آزمون دوره عادی آموزش کمبریج- سنگاپور میگیرند.
برنامههای آموزشی مراحل مختلف براساس تواناییهای آموزشی و علایق دانشآموزان برنامهریزی شده است. شهریه مدرسه پس از کمک مالی (سوبسید) 5 دلار، شهریه متفرقه استاندارد 10 دلار و شهریه متفرقه ردیف دوم 10 دلار است. شهریه مدرسه خودگردان 18-3 دلار در هر ماه است. مدارس مستقل اشل جداگانهای برای شهریه دارند. از 2010م مقدار شهریه مدرسه برای دانشآموزان محلی 300-200 دلار در ماه است.
همه دانشآموزان حداقل در یکی از فعالیتهای مشترک در برنامه درسی دانشآموزان شرکت میکنند، انجام فعالیتهای مشترک در برنامه درسی برای پذیرش در مدارس عالی دوساله، مؤسسة متمرکز، پلیتکنیکها و مؤسسه آموزش فنی در نظر گرفته شده است.
دورههای ویژه فرصت مطالعة زبان انگلیسی و زبان مادری را در سطوح عالی برای دانشآموزان فراهم میکنند. در پایان چهار سال تحصیل، دانشآموزان در آزمونهای دوره عادی آموزش کمبریج- سنگاپور شرکت میکنند.
آموزش خصوصی در سنگاپور
از 21 دسامبر 2009 مؤسسات خصوصی آموزشی در حوزة دستههایی قرار گرفتند که ملزم به ثبت ازسوی شورای آموزش خصوصی ذیل آموزش خصوصی جدید هستند. دولت تأمینکنندة اصلی آموزش ابتدایی، میانی و سطوح دانشگاهی است. در آموزش غیررسمی، بخش خصوصی نقش مکمل کلاسهای آموزش مستمر/تکمیلی را در علوم تجاری/کسبوکار، رایانه، زبانها، هنرهای زیبا، تدریس و غیره ایفا میکند. مقررات جاری، مدارس خصوصیای را نیاز دارد که دورههای آموزشی تعیینشده ازسوی وزارت آموزش را عرضه کنند.
آموزش خاص
دانشآموزان ناتوان و معلولی که به سن مدرسه رسیدهاند در مدارسی با آموزش خاص آموزش میبینند. بیست مدرسه در 2010م با آموزش خاص ازسوی 13 سازمان داوطلب تأمین اجتماعی که از وزارت آموزش و شورای ملی خدمات اجتماعی سرمایه دریافت کردهاند اداره میشوند. این مدارس برنامههای گوناگون را طبق توانایی و نیازِ آموزشی دانشآموزانشان عرضه میکنند.
هدف این آموزش رشد استعدادهای بالقوه دانشآموزان و کمک به آنها برای اینکه مستقل باشند، روی پای خود بایستند و عضو فعال جامعه باشند. برای همه دانشآموزان یک برنامه آموزشی فردی ترسیم شده است.
در کنار آموزش در کلاس، برای این دانشآموزان روانشناس گفتار درمان، کار درمان، فیزیوتراپ و مددکار اجتماعی وجود دارد.
رسالت مدارس آموزش خاص، تأمین بهترین آموزش ممکن با امکانات خاص برای توانمند ساختن آنها برای داشتن بهترین عملکرد و به راحتی وارد جامعه شدن آنها است.
آموزش پسا میانی
آموزش پسا میانی ازسوی سه نوع مؤسسه عرضه میشود: دانشگاهها، پلیتکنیکها و مؤسسة آموزش فنی دانشآموزان 19-17 سال را میپذیرد و این دوره یک تا سه سال طول میکشد. دانشآموزان میتوانند در مدارس عالی دوساله و مؤسسات متمرکز، پلیتکنیکها و مؤسسة آموزش فنی تحصیل کنند. دانشآموزانی میتوانند در مدارس عالی دوساله و مؤسسات متمرکز تحصیل کنند که هم به لحاظ علمی امکان داشته باشند و هم دارای گواهینامه آزمون دوره عادی آموزش کمبریج- سنگاپور باشند.
آموزش پیشدانشگاهی، دانشآموزان را برای آزمون گواهینامه عمومی دوره پیشرفته آموزش کمبریج- سنگاپور در پایان دو سال تحصیل در مدرسة عالی یا سه سال تحصیل در مؤسسة متمرکز آماده میکند.
در این دوره به دانشآموزان در سه سطح آموزش داده میشود: Higher 1 (H1)، Higher 2 (H2) وHigher 3 (H3) . H2 که معادل گواهینامه عمومی دوره پیشرفته آموزش کمبریج- سنگاپور است.
شهریه مدرسه پس از کمک مالی (یارانه) 6 دلار، شهریه متفرقه استاندارد 50/13 دلار و شهریه متفرقه ردیف دوم 50/13 دلار است. شهریه مدرسه خودگردان 18-3 دلار در هرماه است. مدارس عالی دوسالة مستقل اشل جداگانهای برای شهریه دارند. از سال 2010 مقدار شهریه مدرسه برای دانشآموزان محلی 400-300 دلار در ماه است.
وزارت آموزش به دانشآموزان نیازمند سنگاپوری در مدارس عمومی یا نیمه عمومی کمک مالی میکند. وزارت آموزش همچنین به دانشآموزان خانوادههای کمدرآمد و با درآمد متوسط در مدارس مستقل بهاستثنای مدرسة ورزش سنگاپور، مدرسة نورثلایت، مدرسة هنرها و Assumption Pathway School در پرداخت شهریه کمک مالی میکند.
آموزش عالی
بخش آموزش عالی فراهم ساختن آموزش دانشگاهی و فنی در سنگاپور و ثبت نام در دانشکدههای خصوصی را به عهده دارد. این بخش بر نُه بخش قانونی- پنج پلیتکنیک، مؤسسه آموزش فنی، مرکز علوم سنگاپور، مؤسسه مطالعات آسیای جنوبشرقی، شورای آموزش خصوصی- نظارت دارد. این بخش همچنین بر رشد و توسعه 4 دانشگاه خودگردان (دانشگاه ملی سنگاپور، دانشگاه فنّاوری نانیانگ، دانشگاه مدیریت سنگاپور و دانشگاه فنّاوری و طراحی سنگاپور) نظارت دارد. همچنین نظارت بر توسعه راهبردی دانشگاه، مؤسسه فنّاوری سنگاپور، کالج هنرهای لازال و آکادمی هنرهای زیبای نانیانگ به عهده آن است.
مؤسسة آموزش فنی
دانشآموزانی که داری مدارک گواهینامه آزمون دوره عادی آموزش کمبریج- سنگاپور یا گواهینامه آزمون دوره معمولی آموزش کمبریج- سنگاپور هستند، میتوانند در این مؤسسه تحصیل کنند. سن ورود به این مؤسسه هفده تا بیستسالگی است. طول مدت تحصیل در این مؤسسه متناسب با تماموقت یا پارهوقت بودن دانشجو فرق میکند. دانشجویانی که مؤسسه آموزش فنی را انتخاب میکنند گواهینامه مهارتهای مؤسسه آموزش فنی، گواهینامه ملی مؤسسه آموزش فنی یا گواهینامه عالی ملی مؤسسه آموزش فنی در مهندسی صنعت، هوافضا، اتوماسیون، برق، دریا و تولید میگیرند. این مؤسسات از یک تا دو سال آموزش فنی یا حرفهای میدهند. دانشآموزانی که خوب تحصیل کنند میتوانند در پلیتکنیکها ادامه تحصیل دهند. داوطلبان با صلاحیت و واجد شرایط نیز میتوانند تا دانشگاه پیشرفت کنند. هدف مؤسسه، تربیت نیروی کار با دانش حرفهای و مهارتهای فنی مورد نیاز بخشهای صنعت است. این مؤسسه قادر به غنی ساختن تجربة آموزشی و افزایش دانش فنی و حرفهای دانشجویان است. سه پردیس مؤسسه آموزش فنی از شرق تا غرب با بیش از 90 دوره NITEC تماموقت و عالی و 25000 دانشجو (2014م) (Ministry of Education, Singapore, 2014b).
همه دانشآموزان حداقل در یکی از فعالیتهای مشترک در برنامه درسی شرکت میکنند، انجام فعالیتهای مشترک در برنامه درسی در پذیرش در دانشگاه منظور شده است.
از سال 2008 وزارت آموزش به همه دانشآموزانی که تحصیلشان را در دوره میانی و پیشدانشگاهی به پایان میرسانند، گواهینامة فراگیر، بهنام School Graduation Certificate میدهد. این گواهینامه نشاندهندة موفقیتهای علمی و غیرعلمی و ویژگیهای فردی است.
مؤسسة فنی سنگاپور در سال 2009 همکاری با دانشگاههای مشهور دنیا را برای عرضة برنامههای مراتب تحصیلی آنها بهمنزله راهی مضاعف برای دانشجویان پلیتکنیک برای بهدست آوردن آموزش دانشگاهی عمومی- یارانهای در سنگاپور آغاز کرده است. شرکای فعلی مؤسسه فنی سنگاپور، مؤسسة کولیناری امریکا، مؤسسة فنّاوری دیجیپن، دانشگاه نیوکاسل، دانشگاه فنی مونیخ و دانشگاه نوادا، لاسوگاس هستند.
پلیتکنیکها
پنج پلیتکنیک با بیش از 35 دوره مختلف آموزشی و 70000 دانشجو نیز وجود دارد: پلیتکنیک سنگاپور، پلیتکنیک نگیآن، پلیتکنیک تِماسک، پلیتکنیک نانیانگ و پلیتکنیک جمهوری (Ministry of Education, Singapore, 2014c).
هدف پلیتکنیکها با آموزشهای جهتدار تربیت نیروی کار با دانش فنیوحرفهای و دانشجویانی ماهر برای مشارکت در توسعة فنی و اقتصادی سنگاپور است. پلیتکنیکها طیف وسیعی از دروس را با تمرکز روی علایق دانشجویان و توسعة رشتههای گوناگون تحصیلی عرضه میکنند. برنامههای آموزشی با مشورت و رایزنی نزدیک با صنعت و نیازها و مقتضیات بازار طراحی میشوند. این امر تضمین میکند که دانشجویان در جریان تحولات فنّاوریها و پیشرفتهای صنعت انتخابی خود قرار میگیرند و نیرویِ کارِ ماهر با دانش فنیوحرفهای وارد عرصة کار میشود.
از سال 2006 پلیتکنیکها این امکان را دارند که تا 5% پذیرفتهشدگان خود را براساس استعداد و قابلیتهای خاص بپذیرند. سن ورود به پلیتکنیکها هفده تا بیستسالگی است. مدت تحصیل متناسب با تماموقت یا پارهوقت بودن دانشجو فرق میکند.
تحصیل در پلیتکنیکها بهطور معمول سه سال طول میکشد. دانشآموختگان دارای رتبة خوب میتوانند وارد دانشگاه شوند (Ministry of Education, Singapore, 2014c).
جدول 3. دانشآموختگان تماموقت آموزش پسا میانی و عالی برحسب جنسیت
مراکز
آموزش عالی
جنسیت
2009
2010
2011
2012
2013
مؤسسة آموزش فنی
کل
10999
11334
11166
11530
11888
دختر
4311
4488
4326
4425
4580
پلیتکنیکها
کل
20224
21445
22918
23999
24157
دختر
9590
10462
11106
11764
11860
مؤسسة ملی آموزش
کل
2179
2416
2415
2255
2178
دختر
1492
1622
1626
1538
1447
دانشگاهها
کل
11947
12451
13325
13456
15634
دختر
6144
6214
7185
6997
8069
لازال
کل
566
578
499
511
406
دختر
351
371
333
316
282
نافا
کل
559
518
583
564
674
دختر
389
365
409
390
458
(Ministry of Education, Singapore, 2014d)
جدول 4. شمار دانشجویان دانشگاهها، پلیتکنیکها، لازال، نافا و مؤسسه فنی آموزش برحسب جنسیت
مراکز آموزش عالی
جنسیت
2009
2010
2011
2012
2013
مؤسسة آموزش فنی
کل
24846
24789
25279
25370
26288
دختر
8844
8856
9158
9085
9428
پلیتکنیکها
کل
74566
76989
78443
79003
79970
دختر
35600
37028
37678
37750
38119
مؤسسة ملی آموزش
کل
2804
2816
2579
2445
1838
دختر
1896
1886
1759
1624
1216
دانشگاهها
کل
53579
55178
56349
57989
59748
دختر
لازال
کل
1771
1754
1623
1353
1253
دختر
1143
1137
1011
854
769
نافا
کل
2144
2269
2217
2225
2037
دختر
1460
1532
1510
1531
1419
(Ministry of Education, Singapore, 2014c)
جدول 5. پذیرفتهشدگان، ثبتنامشدگان و دانشآموختگان دانشگاهها برحسب رشته (سال 2013)
رشتهها
پذیرفتهشدگان
ثبت نام
دانشآموختگان
کل
دختر
کل
دختر
کل
دختر
کل
17261
8939
59748
30335
15634
8069
حسابداری
1185
679
4042
2274
1087
688
معماری و ساختمان
404
222
1883
1123
401
258
بازرگانی و امور اداری
1780
977
6188
3406
1590
897
دندانپزشکی
54
31
207
124
48
27
آموزش
314
246
1282
975
565
402
علوم مهندسی
4738
1484
16162
4884
4393
1263
هنرهای زیبا و کاربردی
570
276
1715
875
336
164
علوم بهداشت
542
404
1409
1025
391
296
علوم انسانی و اجتماعی
3186
2132
10642
7095
2584
1766
فنّاوری اطلاعات
991
346
3824
1305
792
250
حقوق
403
208
1491
736
368
179
ارتباطات جمعی
186
135
702
529
162
100
پزشکی
354
189
1469
744
258
124
علوم طبیعی، فیزیک و ریاضی
2237
1430
7853
4713
2127
1257
خدمات
317
178
879
527
532
398
(Ministry of Education, Singapore, 2014c)
جدول 6. پذیرفتهشدگان، ثبتنامشدگان و دانشآموختگان پلیتکنیکها برحسب رشته (سال 2013)
رشتهها
پذیرفتهشدگان
ثبت نام
دانشآموختگان
کل
دختر
کل
دختر
کل
دختر
کل
26879
12942
79970
38119
24157
11860
هنرهای کاربردی
2097
1214
5935
3389
1746
963
معماری و ساختمان
796
447
2296
1310
630
353
بازرگانی و امور اداری
6267
3861
18117
11087
5400
3365
آموزش
323
288
880
805
262
250
علوم مهندسی
7655
1691
23474
5205
7016
1618
علوم بهداشت
2410
1842
7162
5413
2454
1853
علوم انسانی و اجتماعی
756
425
2290
1278
627
369
فنّاوری اطلاعات
3756
1431
11622
4520
3523
1509
تحصیلات حقوقی
140
76
405
218
132
78
علوم ارتباطات و اطلاعات
661
473
1850
1328
638
463
علم و فنّاوریهای مرتبط
1602
992
4765
2980
1469
922
خدمات
416
202
1174
586
260
117
(Ministry of Education, Singapore, 2014c)
اهداف بخش آموزش عالی
هدایت و حمایت از توسعه و تأمین کیفیت آموزش پس از دوره میانی که اهداف ملی اقتصادی و اجتماعی را برآورده میکند.
تسهیل توسعه و رشد آموزش غیررسمی در مرکز علوم سنگاپور و مؤسسة مطالعات آسیای جنوبشرقی است که تأمینکنندة کیفیت خدمات برای کسانی است که آموزش خصوصی را عرضه میکنند.
بخش آموزش عالی از هفت بخش تشکیل شده است: بخش سیاستگذاریها، برنامهریزی، پژوهش آکادمیک، مدارس خصوصی، مالی، تضمین کیفیت آموزش عالی، منابع انسانی.
بخش سیاستگذاریها: اجرای طرحهای پیشنهادی سیاستگذاری در دانشگاهها، پلیتکنیکها، آموزش فنی و آموزش عالی هنر، ارزیابی توصیههای خطمشی و سیاستگذاریها و نظارت بر فعالیتهای دانشگاهها، پلیتکنیکها و مؤسسة آموزش فنی، ایجاد و حفظ ارتباط نزدیک و مؤثر با دفتر نمایندگیهای خارجی دیگر و بخشهای داخلی در دانشگاه، موضوعات آموزشی فنی و عالی هنر، قبول مطالعات/ طرحهای خاص در دانشگاه، پلیتکنیک، آموزش فنی و عالی هنرها.
بخش برنامهریزی: نظارت بر روند برنامهریزی ملی نیروی انسانی برای آموزش پسا میانی، اجرا و راهنمایی پژوهش و تنظیم راهبردهای بخش آموزش پسا میانی، جمعآوری و تحلیل دادهها و اطلاعات برای بخش آموزش پسا میانی برای تنظیم خطمشی، تدوین و تنظیم سیاستها برای ادارة بخش آموزش خصوصی.
بخش پژوهش آکادمیک: اداره و سرپرستی نهاد پژوهش نظری وزارت آموزش و نهاد پژوهش آموزشی، تنظیم سیاستها و بهکار بردن موضوعات مربوط در پژوهش نظری، تسهیل ایجاد و عملی کردن مراکز پژوهش نمونه.
اداره و سرپرستی نهاد پژوهش نظری وزارت آموزش سطح دو و ارزیابی طرحهای پژوهشی، اداره و سرپرستی نهاد پژوهش آکادمیک وزارت آموزش سطح یک و ردیف بورس پژوهشی برای کارآموزی دانشجویان برای پژوهش در دوره تحصیلات تکمیلی.
بخش مدارس خصوصی: اجرای قانون آموزشی و قوانین و مقررات آموزشی، تنظیم و اجرای سیاستها و قوانین آموزش خصوصی، ثبت دانشکدههای خصوصی، بازنگری قانون بخش آموزش خصوصی.
بخش مالی: تنظیم، بازنگری و اجرای سیاستهای اصلی و چهارچوب مؤسسات آموزش عالی برای بهبود مهارتها، مرکز علوم سنگاپور و مؤسسة مطالعات جنوبشرقی آسیا که ازسوی وزارت آموزش بنیان گذاشته شدهاند. ارزیابی رشد بودجهها و طرحهای مؤسسات آموزش عالی برای بهبود مهارتها، مرکز علوم سنگاپور و مؤسسة مطالعات آسیای جنوبشرقی که ازسوی وزارت آموزش بنیان گذاشته شدهاند. کنترل رشد هزینه و مخارج مؤسسات آموزش عالی برای بهبود مهارتها، مرکز علوم سنگاپور و مؤسسة مطالعات آسیای جنوبشرقی که ازسوی وزارت آموزش بنیان گذاشته شدهاند. ارزیابی بودجة سالانة برنامهریزی برای نیازهای بودجهای، اجرای طرح کمکهزینه، بازنگری سیاستهای کمکهزینه، پیگیری تعهدات کمکهزینة تحصیلی، رسیدگی به درخواستهای مربوط به واگذاری/ تعویق/ نقض تعهدات کمکهزینة تحصیلی، سیاست نظارت بر طرح کمک مالی و بورس تحصیلی.
بخش تضمین کیفیت آموزش عالی: نظارت بر تضمین کیفیت در مؤسسات آموزشی پسا میانی که ازسوی وزارت آموزش تأمین مالی میشوند. پژوهش دربارة تضمین کیفیت آموزش عالی در کشورهای دیگر، ادارة PS21 بخش آموزش عالی و مدیریت پورتال.
بخش منابع انسانی: بررسی سیاستهای منابع انسانی و مواد قانونگذاری مربوط به هیئتهای قانونی تحت نظارت بخش آموزش عالی، تسهیل انتصاب و تمدید اعضای هیئتهای قانونی، ادارة کارکنان و آموزش بخش آموزش عالی.
تأمین منابع مالی آموزش عالی، سهم آموزش از تولید ناخالص داخلی، در 2013م، 3% بوده است.
سهم آموزش از هزینههای دولت، در سالهای 2010-2009 تا 2014-2013، در جدول 9 نشان داده شده است.
جدول 9. هزینههای دولت
هزینه مراکز آموزش عالی
2010-2009
2011-2010
2012-2011
2013-2012
2014-2013
مؤسسة آموزش فنی
262509
328067
346106
351658
384489
پلیتکنیکها
944810
1124873
1180981
1196035
1302942
مؤسسة ملی آموزش
112474
123625
119266
113312
104466
دانشگاهها
2014807
2305921
2973812
2536971
2920598
کالج دوساله/ مؤسسه متمرکز
311770
348039
336063
365825
406284
(Ministry of Education, Singapore, 2014)
جدول 10. هزینة دولت برای آموزش در دورههای مختلف آموزشی برحسب دلار سنگاپور
2014-2013
2013-2012
2012-2011
2011-2010
2010-2009
مراکز آموزشی
2210203
1946159
1820988
1839190
1573321
ابتدایی
2547654
2314237
2181167
2220430
1924142
میانی
406284
365825
336063
348039
311770
کالج دوساله / مؤسسه متمرکز
119412
106219
96127
84943
95937
آموزش خاص
(Ministry of Education, Singapore, 2014)
تحصیلات دانشگاهی: تحصیلات در این بخش در سه سطح زیر عرضه میشوند:
· دورة کارشناسی: ورود به این دوره براساس نتایج آزمون گواهینامه عمومی دورة پیشرفته آموزش کمبریج- سنگاپور صورت میگیرد. طول دوره، باتوجهبه رشتة تحصیلی، معمولاً بین سه تا پنج سال است. دورة کارشناسی در رشتههای دندانپزشکی، حقوق، مهندسی، مدیریت ساختمان و مسکن چهار سال و در معماری (علاوهبر یک سال کار عملی) و پزشکی پنج سال طول میکشد.
· دورة کارشناسی ارشد: طول دورة آن دو یا سه سال بعد از مدرک کارشناسی است. داوطلبان باید مدرک ممتاز داشته و یک رساله را تدوین کرده باشند. حداقل مدرک مورد نیاز برای ورود به دورة کارشناسی ارشد گذراندن واحدهای درسی و تدوین پایاننامه، مدرک کارشناسی یا معادل آن است. بااینحال، شرایط پذیرش، در رشتههای مختلف، متفاوت است.
· دورة دکتری: طول این دوره دستکم، دو سال بعد از گرفتن مدرک کارشناسی ارشد است. داوطلبان دورة دکتری ملزم به تقدیم رساله هستند. دکترای بازرگانی نیازمند گذراندن واحدهای درسی و رسالة پژوهشی است. مدرک دکترای ادبیات، حقوق و علوم براساس آثار منتشرشده داده میشود.
دانشگاههای مستقل
چهار دانشگاه با بنیان عمومی: دانشگاه ملی سنگاپور، دانشگاه فنّاوری نانیانگ، دانشگاه مدیریت سنگاپور و جدیدترین، دانشگاه فنّاوری و طراحی سنگاپور. شمار ثبتنامکنندگان در دانشگاهها 50000 نفر است (2014م). دانشگاه ملی سنگاپور و دانشگاه فنّاوری نانیانگ در 2010م جزء 1% دانشگاه پژوهشی برتر دنیا اعلام شده است. دانشگاه مدیریت سنگاپور بهدلیل دانشآموختگان کیفی سطح بالا که از اعتمادبهنفس، مهارت و سخنوری برخوردار هستند، شهرت دارد. دانشگاه ملی سنگاپور و دانشگاه فنّاوری نانیانگ تعدادی برنامة نوآورانه شامل توسعة آموزش دوره کارشناسی، عرضة هستة برنامة آموزشی، همکاری با دانشگاههای خارجی و ایجاد مراکز میانرشتهای عرضه کرده است. دانشگاه مدیریت سنگاپور برنامة آموزشی مبتنیبر تجارت را با الگوگیری از دانشکدة وارتونِ دانشگاه پنسیلوانیا عرضه میکند.
دانشگاه ملی سنگاپور: این دانشگاه که در 1905م بهعنوان یک کالج کوچک پزشکی بنیان گذاشته شد، و در سال 1980 از ادغام دو دانشگاه عمومی سنگاپور (1962م) و دانشگاه نانیانگ (1956م) به وجود آمد و امروز بزرگترین و معتبرترین دانشگاه کشور است. رتبة این دانشگاه در 2009م در Times Higher Education Supplement-Quacqarelli Symonds (THES-QS) سیامین در جهان و در 2010م سومین در آسیا است.
دانشگاه ملی سنگاپور با داشتن 3 پردیس، دانشگاهی نوآور، پژوهشمحور است که بیش از 36000 دانشجو از صد کشور جهان در برنامههای آموزشی فراگیر آن شامل رشتههای علوم انسانی، علوم، مهندسی و پزشکی ثبتنام کردهاند. دانشگاه همچنین در بیش از بیست پژوهشهای پایه در سطح دانشگاه و پژوهشهای وابستة مؤسسات موفق است. شمار دانشجویان ثبتنامشده در سال تحصیلی 2014-2013 در دوره کارشناسی 27391 نفر است که از این شمار 26156 نفر تماموقت و مابقی پارهوقت هستند. در سال 2014-2013 در دوره تحصیلات تکمیلی 10061 نفر ثبتنام کردهاند که از این شمار 4135 نفر در دوره دکتری، 5372 نفر در دوره کارشناسی ارشد و 297 نفر دیپلم هستند (www.nus.edu.sg).
دانشگاه دارای 16 دانشکده، 8 کالج برونمرزی، 2 مرکز توسعه آموزش، ارتباط زبانی انگلیسی و یک مؤسسه نظامهای علم است.
دانشگاه فنّاوری نانیانگ جزو 50 دانشگاه برتر دنیا و هشتمین در آسیا و دومین دانشگاه نخبگان جوان است. دانشگاه فنّاوری نانیانگ، ریشه در مؤسسة فنّاوری نانیانگ دارد و ازطریق ادغام آن سازمان با مؤسسة ملی آموزش، در سال 1991، به دانشگاه فراگیری تبدیل شد که گزیدهای از دورههای اعطای مدرک را در رشتههای حسابداری، بازرگانی، مطالعات ارتباطات، مهندسی رایانه، مهندسی الکترونیک و برق، مهندسی مکانیک و تولید، مهندسی سازه و ساختمان، هنر، علوم، تعلیموتربیت، و تربیت بدنی عرضه میکند.
دانشگاه فنّاوری نانیانگ بزرگترین دانشگاه مهندسی جهان، در مهندسی فنّاوری اطلاعات رتبه هشتم را در جهان دارد. با 366 میلیون دلار سنگاپور بودجه در رشتههای مهندسی، علوم، تجارت، علوم انسانی، هنرها، علوم اجتماعی و مطالعات بینالمللی آموزشی و پزشکی قوی است.
دانشگاه فنّاوری نانیانگ، علاوهبر برنامههای کارشناسی، دورههای کارشناسی ارشد و دکتری را نیز در برخی از دانشکدهها برگزار میکند. این دانشگاه یک مرکز نوآوری برای تشویق کارفرمایان سنگاپوری برای بهکارگیری استعدادهای کارکنان و دانشجویان خود ایجاد کرده است.
درحالحاضر، حدود 20 شرکت واحدهایی برای طرحهای پژوهش و توسعه راهاندازی کردهاند. این دانشگاه با تعدادی از مؤسسات برونمرزی مانند مؤسسه فنّاوری ماساچوست و کالج سلطنتی لندن همکاری دارد و درجه تحصیلی دوگانه، برنامه مشترک، فرصتهای پژوهشی و تبادل دانشجو دارند. در زمینه آموزش و پژوهش دوره دکتری این دانشگاه دارای تبادلات مشترک بینالمللی با سایر دانشگاههای تراز اول جهان دارد، برای نمونه میتوان به دوره مشترک دکتری و فوق دکتری این دانشگاه با مؤسسه فنّاوری ماساچوست اشاره کرد. مدرسه طب لی کونگ شیان در 2013م با 54 دانشجوی پزشکی با همکاری کالج سلطنتی لندن تأسیس شد. پنج مرکز خودگردان مرکز میراث چین، بررسی زمین سنگاپور، مؤسسه ملی آموزش، مدرسه مطالعات بینالمللی اس. راجاراتمن و مرکز مهندسی علوم حیات زیستی سنگاپور هستند (www.nus.edu.sg).
حوزههای اصلی پژوهش در دانشگاه فنّاوری نانیانگ عبارتاند از: میکروالکترونیک، روباتشناسی، ارتباطات ماهوارهای و تلفن همراه، و علوم زیستشناسی. مؤسسة ملی آموزش، که بخشی از این دانشگاه است، علاوهبر عرضة آموزشهای حرفهای برای آموزشگران، برنامههایی را در زمینة تحصیل علوم، آموزش فیزیک، علوم انسانی و هنرهای زیبا عرضه میکند و برای دانشجویان سطح پیشرفته، برنامههای چهارسالهای برگزار میکند که به اعطای مدرک کارشناسی هنر، کارشناسی علوم انسانی و کارشناسی علوم با دیپلم آموزش و کارشناسی هنر با دیپلم آموزش (تربیتبدنی) منتهی میشود. بهعلاوه، برنامههای دوسالهای نیز برای دانشجویان سطح پیشرفته (A) و دارندگان دیپلم پلیتکنیک عرضه میشود که به اعطای مدرک دیپلم آموزش یا دیپلم تربیتبدنی منجر میشود.
این دانشگاه 4000 کادر علمی و پژوهشی و 23484 دانشجو که از این شمار 22777 نفر دانشجوی تماموقت و 707 نفر پارهوقت است. بیش از 179800 دانشآموخته در 127 کشور جهان دارد (2013م) (www.nus.edu.sg).
مدرسه تجارت نانیانگ یکی از صد مدرسه مطرح دنیا در سنگاپور منحصربهفرد و در آسیا یکی از سه مدرسه مهم در این زمینه است. این دانشگاه 6 کالج با 16 هزار دانشجو و 2 هزار کادر علمی، 5 مؤسسه خودگردان و 13 مؤسسه و مرکز دارد. کالج مهندسی آن بهدلیل پژوهشهای خود در میان دانشگاههای جهان مشهور است (2013م) (www.nus.edu.sg).
مؤسسة ملی آموزش برای دانشآموختگان دانشگاهها نیز یک برنامة یکسالة دیپلم تحصیلات تکمیلی در زمینة آموزش برای تربیت آموزشگران ابتدایی یا میانی عرضه میکند. دانشآموختگان این دوره برای تدریس در مدارس ابتدایی یا میانی تربیت میشوند. آنها میتوانند در برنامة دوسالة دیپلم تحصیلات تکمیلی آموزش (تربیتبدنی) شرکت کنند و در آموزش تربیتبدنی متخصص شوند.
مؤسسات تازه تأسیسشده با بنیان عمومی: دانشگاه فنّاوری و طراحی سنگاپور جدیدترین ضمیمه به دورنمای دانشگاه است که ازسوی نخستوزیر لی هسین لونگ در پیام روز ملی سال 2008 اعلام شده است.
دانشگاه فنّاوری و طراحی سنگاپور که با همکاری مؤسسة فنی ماساچوست و دانشگاه ژیجیانگ بنا نهاده شده است، پیشگامان و نوآوران جامعه را به لحاظ فنی تربیت میکند.
مؤسسة فنّاوری سنگاپور که در 2009م با همکاری پلیتکنیکها و دانشگاههای مشهور خارجی مؤسسة فنی ماساچوست در امریکا و ژیجیانگ در چین بهمنزله همکاران کلیدی و اصلی تأسیس شد و اولین گروه دانشجویان را در 2012م پذیرفت و آموزش دانشگاهی را با تمرکز روی صنعت عرضه میکند.
دانشگاهها همکاری نزدیکی با دانشگاههای تراز اول سراسر دنیا دارند برای اینکه بتواند فرصتهای بیشتری برای دانشجویان و دانشکده در زمینة آموزش و پژوهش فراهم کنند و به آنها تجربیات متنوع آموزشی بدهند و اوج برتری را نشان دهند.
دانشگاههای فراگیر خصوصی: با اتخاذ رویکردی انعطافپذیر آموزش دانشگاهی را به کارآموزان حرفهای و جوان عرضه میکنند تا کارآموزان بتوانند میان حرفه، خانواده و تحصیلاتشان توازن و تعادلی برقرار کنند.
دانشگاههای خصوصی/ مؤسسات تخصصی: دانشکدة بازرگانی دانشگاه شیکاگو بوث، مؤسسة فنّاوری دیجیپن، مؤسسة آلمانی علوم و فنّاوری- دانشگاه فنی مونیخ آسیا که از دانشگاه فنی مونیخ کمک مالی دریافت میکند، مرکز مدیریت اس. پی. جین، دانشکدة هنرهای زیبای تیش.
آکادمی هنرهای زیبای نانیانگ و کالج هنرهای لازال: دارای دو مدرسه تخصصی هنر، بیش از 50 دوره تخصصی و درجه تحصیلی و بیش از چهار هزار دانشجو است.
برنامة دانشگاه آزاد (باز): علاوهبر موارد بالا، وزارت آموزش مؤسسة مدیریت سنگاپور را (بهعلت تجربه داشتن در سازماندهی برنامههای آموزش حرفهای پارهوقت برای بزرگسالان شاغل) برای راهاندازی برنامههای دانشگاه آزاد برگزیده است. این برنامه با همکاری دانشگاه آزاد انگلستان راهاندازی شده است.
نظامهای یادگیری باز برای برآورده کردن نیازهای فردی و برداشتن موانع زمان و مکان برای شرکت در کلاسهای حضوری طراحی شدهاند و از نظام آموزشی چندرسانهای استفاده میکنند. واحدهای تحصیلی خودآموز، نوارهای دیداری و شنیداری، کلاسهای مرور مطالب و آزمون پایان سال، برخی از مؤلفههای اصلی این نوع آموزش هستند.
تقریباً همة منابع مالی این دانشگاهها را دولت تأمین میکند. کلیة برنامههای آموزش عالی (دانشگاهی و غیردانشگاهی) مؤسسات عمومی و غیرعمومی را بخش آموزش عالی وزارت آموزش باید تصویب کند (Ministry of Education, Singapore, 2014b).
برنامهها و اصلاحات پیشرو
دانش و مهارتها باید ازسوی ارزشها پیریزی شده باشند. ارزشها شخصیت و خصوصیات فرد را تعیین میکنند. ارزشها باورها، رفتار و اعمال فرد و بنابراین شکل هسته چهارچوب توانمندیهای سده بیستم میلادی را تشکیل میدهند.
حلقه میانی توانمندیهای اجتماعی و احساسی- مهارتهای لازم برای کودکان را برای شناخت و مدیریت احساسات آنها، رشد توجه و نگرانی برای دیگران، گرفتن تصمیمهای مسئولانه، ایجاد روابط مثبت بلکه کنترل مؤثر موقعیتهای چالشبرانگیز را نشان میدهد.
حلقه بیرونی چهارچوب پدیدار شدن توانمندیهای لازم سده بیستویکم میلادی برای جهانیشدن دنیایی که در آن زندگی میکنیم نشان میدهد:
سواد شهروندی، آگاهی همهجانبه و مهارتهای میان فرهنگی، تفکر نقادانه و خلاق، مهارتهای ارتباط، همکاری و مهارتهای اطلاعات.
این قابلیتها جوانان سنگاپور را قادر به استفاده و بهره بردن از فرصتهای غنی و سرشار از قرن دیجیتالی خواهد ساخت؛ درحالیکه ضربان قلب سنگاپور قوی را حفظ میکنند.
رشد و توسعه قابلیتهای سده بیستم میلادی دانشآموزان سنگاپور را کمک خواهد کرد تا نتایج مطلوب آموزش را تجسم بخشند.
فردی که در نظام آموزشی سنگاپور تحصیل کرده احساس خوبی از خودآگاهی، درک کامل اخلاقی و دانش و مهارتهای لازم برای درگیر شدن با چالشهای آینده را دارد. او مسئول خانواده، جامعه و ملت خود است. او زیبایی دنیای پیرامون خود را قدر میداند، فکر و جسم سالم و شور زندگی دارد.
فرد با اعتمادبهنفس که درک قوی از درست و نادرست دارد سازگار و نرمشپذیر است، خود را میشناسد، در قضاوت بصیر و نکتهسنج است، مستقل و نقادانه میاندیشد و به شکل مؤثر ارتباط برقرار میکند:
یادگیرنده خود- هدایتگری که سؤال میکند، میاندیشد، پشتکار دارد و مسئولیت آموزش خود را بر دوش میگیرد. همکار کوشایی که به انجام کار گروهی بهطور مؤثر میپردازد، نوآور است و ابتکار عمل دارد، خطرپذیر است و برای برتری تلاش میکند.
شهروند علاقهمندی که ریشه در سنگاپور دارد، احساس قوی مسئولیت شهروندی در برابر سنگاپور و دنیا دارد و نقش کوشایی در بهتر شدن زندگیهای دیگران پیرامون خود دارد (Ministry of Education, Singapore, 2014).
کتابشناسی
Central Intelligence Agency. (2010). “Singapore”. The World Factbook. Retrieved from: www.cia.gov/library/ bublication /the world-Faetbook/geos/fr.htm
Central Intelligence Agency. (2014). “Singapore”. The World Factbook. Retrieved from: www.cia.gov/library/ bublication /the world-Faetbook/geos/fr.htm
International Association of Universities. (2005). Singapore Education System. Retrieved from: https://iau-aiu.net/
International Bureau of Education. (2007). “Singapore”. World Data on Education (4th edition). Geneva:Unesco.
Ministry of Education, Singapore. (2008). Education in Singapore. Retrieved from: https://siteresources.worldbank .org/EDUCATION/Resources/278200-1121703274255/ 1439264-1242337549970/Education_System_in_ Singapore.pdf.
Ministry of Education, Singapore. (2014a). Education System. Retrieved from: https://www.moe.gov.sg/education/ education-system
Ministry of Education, Singapore. (2014b). General Information Concerning the Education System in Singapore. Retrieved from: https://www.moe.gov.sg/ education
Ministry of Education, Singapore. (2014c). Higher Education Division. Retrieved from: http://www.moe.edu.sg./about/ org-structure/hed/
Ministry of Education, Singapore. (2014d). Post-Secondary. Retrieved from: https://www.moe.gov.sg/education/post-secondary
Ministry of Education, Singapore. (2014e). Pre-University. Retrieved from: https://www.moe.gov.sg/education/pre-university
Ministry of Education, Singapore. (2014f). Primary. Retrieved from: https://beta.moe.gov.sg/primary/
Ministry of Education, Singapore. (2014g). Secondary. Retrieved from: https://beta.moe.gov.sg/secondary/
Singapore Department of Statistics. (2014). Singapore in Figures, 2014. Retrieved from: http://www.singstat.gov.sg/ docs/default-source/default-document-library/publications /publications_and_papers/reference/ sif2014.pdf.
http://www.nus.edu.sg/
http://www.singstat.gov/pubn/ssn/ssnmar 2011.pdf.
https://www.singstat.gov.sg/find-data/search-by-theme?theme=population&type=publications
زینب مشتاقی
نظام آموزش عالی سنگال
Senegalese Higher Education System
پایتخت: داکار
نوع حکومت: جمهوری چندحزبی
زبان رسمی: فرانسوی
مساحت: 196712 کیلومترمربع
جمعیت: 12171265 نفر (2009م)
تعداد دانشجویان: 91359 نفر (2009م)
تعداد اعضای هیئتعلمی: 1600 نفر (2009م)
تولید ناخالص ملی: 99/13 میلیارد دلار (2015م)
هزینه دولت از تولید ناخالص ملی: 1/7% (2015م)
هزینه آموزش از کل هزینه دولت: 8/23% (2015م)
ویژگیهای جغرافیایی، جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی
سنگال، از کشورهای افریقای غربی، در جلگهای رسوبی در کنار اقیانوس اطلس واقع شده که از رسوبات شط سنگال ایجاد شده است. آبوهوای این کشور حارهّای است. قسمت شمالی پوشیده از استپ و مرطوبتر است. این آبوهوا موجب ایجاد جنگل در این بخش شده است.
مردم سنگال از حدود بیست قبیله مختلف تشکیل شدهاند که مهمترین آنها اولوفها هستند (43%) که در درة سنگال، در مجاورت ساحل، سکنی دارند. پولارها و سررسها از دیگر قبایل اصلی این کشور بهشمار میآیند که بهترتیب 24% و 15% جمعیت کشور را تشکیل میدهند. کشاورزی بخش اساسی اقتصاد این کشور را تشکیل میدهد. بادامزمینی، ذرت و برنج از محصولات عمدة آن است. درعینحال، بهعلت عقبماندگی در نحوة کشاورزی، محصولات این کشور بسیار کم است. ماهیگیری نیز منبع درآمد خوبی برای آن بهشمار میآید.
علاوهبر بهرهبرداری از معادن فسفات، فعالیتهای صنعتی نظیر روغنکشی، کنسروسازی و کارخانههای پارچهبافی بیشتر در منطقة دماغة سبز، در حوالی داکار، پایتخت این کشور، انجام میشود تا بهجهت نزدیکی به دریا، از مزایای تجارت خارجی نیز بهرهمند شود. سنگال، همانند سایر کشورهای فرانسویزبان افریقایی، همچنان از پشتیبانی اقتصادی فرانسه بهرهمند و بههمینعلت فرانک سیفا پول رایج این کشور است.
اصول و اهداف کلی آموزش و آموزش عالی
بهموجب قانون مصّوب شانزدهم فوریة 1991م اصول و اهداف آموزش سنگال بهشرح زیر تعیین شده است:
· مهیا ساختن شرایط توسعة همهجانبه ازطریق آموزش مردان و زنانی که قادر هستند بهنحو مؤثر در ساختن کشور مشارکت و همچنین در حل مسائل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی سنگال در مسیر توسعه فعالیت کنند.
· ارتقای وضعیت ارزشهایی نظیر آزادی، مردمسالاری، کثرتگرایی، مفاهیم اخلاقی و مدنی، رعایت حقوق بشر و قوانین و مقررات زندگی اجتماعی.
· بالا بردن سطح فرهنگ مردم ازطریق ایجاد زمینههای دستیابی به دانش لازم برای ورود متوازن به عرصة جامعه و مشارکت فعال در زندگی و ایجاد زمینههای تفکر بهگونهای که قوة تشخیص و مشارکت در پیشرفتهای علمی در آنان تقویت شود.
آموزش ملی باید ظرفیت تغییر محیط و جامعه را در افراد ایجاد و آنها را در توسعة نیروی بالقوة خویش یاری کند. مسئولیت تضمین آموزش، ازطریق ایجاد نظام آموزش، برعهدة حکومت است. این نظام غیردینی (لائیک)، مردمسالار، سنگالی و افریقایی است. آموزش ملی مستمر و درخدمت مردم سنگال است.
بنابر سوگیریهای نهمین برنامة توسعة اقتصادی و اجتماعی سنگال، آموزش پایهای از اولویت بیشتری برخوردار است. با وجود این، از آموزش فنیوحرفهای نیز برای پاسخگویی به تقاضای بازار کار حمایت خاص خواهد شد. این برنامه اهداف زیر را دنبال میکند:
· آموزش مردمسالاری در مرحلة پیشدبستانی ازطریق گسترش شبکة مدارس پیشدبستانی در مناطق نیمهشهری و روستایی؛
· گسترش زمینة دستیابی به آموزش پایه برای رسیدن به استانداردهای جهانی؛
· بهبود کیفیت آموزش میانی و همچنین ظرفیت مدیریت مؤسسهها، ازطریق ایجاد تجهیزات علمی و وسایل آموزشی مناسب؛
· بهبود بازدهی ساختار آموزش فنیوحرفهای ازطریق توسعة یادگیری و ایجاد رشتههای نوین، با مشارکت بخش خصوصی؛
· تطبیق آموزش عالی با نیازهای بازار کار ازطریق تقویت پژوهشهای علمی و فنی؛
· افزایش درصد سوادآموزی با استفاده از آموزشهای غیررسمی و تقویت زبانهای ملی.
در سندی که با عنوان «شرایط اقتصادی و اجتماعی سنگال» در 2009م انتشار یافته است، آموزش نهتنها حقی برای همه کودکان، بلکه همچنین شرطی بنیادی برای رشد اقتصادی از رهگذر تأمین منابع انسانی کارآمد برای پاسخگویی به نیازهای توسعه توصیف شده است. ازاینرو تصمیمگیران با آگاهی از اینکه دستیابی به رفاه فردی و توسعه اجتماعی- اقتصادی و فرهنگی جز ازطریق توسعه آموزش امکانپذیر نیست، اولویت و اراده خود را بر توسعه آن و همچنین برطرف ساختن نابرابریهایی در این زمینه قرار دادهاند. تا جایی که حدود 40% از بودجه عملیاتی دولت را در سالهای گذشته به بخش آموزش اختصاص دادهاند.
ساختار نظام آموزشی
قانون اساسی سنگال، دولت را مسئول سیاستهای تبیین شده نظام آموزشی و اجرای آنها قلمداد میکند که دارای دو بخش رسمی و غیررسمی است.
· آموزش رسمی: دربرگیرندۀ دورهها و گونههای گوناگون آموزشی است: آموزش پیشدبستانی، آموزش پایه، آموزش میانی و متوسطه، آموزش فنیوحرفهای و آموزش عالی. آموزشهای رسمی ازسوی بخش عمومی و خصوصی عرضه میشوند. گرچه شمار تأمینکنندگان آموزشهای بخش خصوصی از 1990م همچنان رو به افزایش است، اما همچنان حدود 75% آموزشها ازسوی بخش عمومی عرضه میشود. ازجمله اینکه بخش عمومی تلاش دارد تا نابرابریهای موجود در دسترسی به آموزش در دورههای گوناگون را کاهش دهد و همچنین برای ایجاد فرصتهای برابر بر آموزشهای ویژه نیز پافشاری دارد.
· آموزش پیشدبستانی: که برای کودکان 6-3 سال در نظر گرفته میشود، ازجمله اولویتهای آموزشی در سنگال و برمبنای رویکردی به اجرا درمیآید که آموزش، بهداشت و تغذیه را در هم میآمیزد.
· آموزش پایه: کودکان 12-7 سال را پوشش میدهد. اهداف این دوره آموزشی عبارتاند از: خواندن، نوشتن، حساب کردن، شناخت محیط و آشنایی با ابزار و مهارتهای ضروری برای بهزیستن و همچنین آمادهسازی آنها برای دورههای آموزشی بالاتر. آموزش زبان عربی نیز اختیاری است. در پایان این دوره به دانشآموختگان گواهینامه پایان آموزش پایه داده میشود.
· آموزش میانی: چهار سال است و در کالجهای آموزش میانی عرضه میشود. بهدلیل پایین بودن نرخ خروجیهای این دوره آموزشی، قرار است اصلاحاتی در برنامههای درسی انجام شود.
· آموزش متوسطه عمومی: سه سال است. در این دوره دو سری از دروس تدریس میشوند. سری ادبیات که برمبنای زبان خارجی با دو گزینه عرضه میشود. سری علمی نیز با دو گزینه علوم اقتصادی و تجربی و یا ریاضی عرضه میشود. به دانشآموختگان این دوره دیپلم متوسطه داده میشود.
· آموزش فنی و مهارتآموزی حرفهای: این دوره آموزشی در دبیرستانهای فنی و مدارس مهارتآموزی حرفهای عرضه میشود.
· آموزش عالی: در دانشگاهها و دیگر نهادهای آموزش عالی عرضه میشود. درحالحاضر 5 دانشگاه و 3 نهاد آموزش عالی، به عرضه آموزش عالی در سنگال میپردازند. دانشگاه شیخ آنتادیوپ مهمترین نهاد آموزش عالی کشور بهشمار میرود که از 1959م به فعالیت مشغول است. این دانشگاه بهدلیل برخورداری از شماری دانشکده و مدرسه عالی بیشترین جمعیت دانشجویی و اعضای علمی کشور را به خود جذب کرده است. نخستین شرط دستیابی به آموزش عالی دارا بودن دیپلم متوسطه است. افزونبرآن ثبتنام در برخی از نهادهای آموزش عالی نیازمند با موفقیت گذراندن آزمونهای ورودی آنها است. فعالیت نهادهای آموزش عالی خصوصی نیز از دهه 1990، قانونی اعلام شد و شمار این نهادها با گسترش همراه بوده است. تا سال 2004، 48 نهاد آموزش عالی خصوصی ایجاد شده بود. اما بهرغم افزایش این نهادها، تنها موفق به جذب سیزده هزار دانشجو شدهاند که میتواند از ناکامیابی بخش خصوصی در این قلمرو حکایت کند، اگرچه برخی کارشناسان آن را موفقیتآمیز توصیف میکنند.
جدول 1 سیمای ساختار آموزش سنگال را به تصویر میکشد.
· آموزش غیررسمی: اینگونه از دورههای آموزشی افراد بالای 15 سال را پوشش میدهد. این دورهها که دربرگیرنده آموزش زبان ملی و سوادآموزی است با کمک شماری از سازمانهای غیرعمومی و نهادهای توسعه داخلی و خارجی برگزار میشود.
· مدارس پایهای اجتماعات: این دوره آموزش کودکان نُه تا چهاردهسالهای را پوشش میدهد که به آموزش دسترسی نداشته و یا خیلی زود آن را رها کردهاند. دوره آموزشی این مدارس چهار سال است و آموزشهای پایهای به آنها آموزش داده میشود.
· مدارس نوع سوم: از دیگر نهادهای غیررسمی آموزشی بهشمار میآید که به آنها مدارس خیابانی نیز گفته میشود. این مدارس ازسوی نهادهای غیررسمی ایجاد میشود و آموزش در آنها از هنجارها و استانداردهای خاصی پیروی نمیکند.
·
آموزش زبان عربی: زبان عربی بهصورت گسترده در بخش غیررسمی استفاده و آموزش داده میشود. افزونبرآن زبان عربی، بهدلیل گرایشهای دینی در برخی نهادهای پیشدبستانی، ابتدایی و میانی و همچنین در دبیرستانها و نهادهای آموزش عالی بهصورت اختیاری آموزش داده میشود. مدارس قرآنی و مراکز سوادآموزی نیز از زبان عربی استفاده میکنند.
· ساختارهای آموزشی کیفی جوانان و بزرگسالان: برای پاسخگویی به نیازهای آموزشی و مهارتی جوانان ایجاد شده است. هدف از ایجاد این نهادهای آموزشی آشناسازی فراگیران با دانش و مهارتهای زندگی است. ازجمله مأموریتهای اصلی این نهادهای آموزشی مشارکت در فرایند فقرزدایی و نابرابریهای آموزشی است.
نرخ دستیابی به دورههای آموزشی، بهویژه دورههای بالاتر آموزشی در سنگال بسیار پایین است. نگاره 1 این وضعیت را به تصویر میکشد.
دادههای آماری روزآمد مربوط به نظام آموزش عالی
دادههای آماری اندکی درباره نظام آموزش عالی این کشور در دسترس است و دادههای موجود نیز به شمار دانشجویان محدود میشود. همزمان، در مجموع میتوان فرایند افزایش دانشجویان را در سالهای گذشته پایش کرد. برای مثال شمار دانشجویان در بازه زمانی 2008-2006م با نرخ رشد 9/20 همراه بوده است. نرخ افزایش جدول 2 آخرین دادههای آماری قابل دسترس در این قلمرو را نشان میدهد که نشانگر نرخ رشد بالاتر بخش خصوصی است.
جدول 2. سیر تحول جمعیت دانشجویی برمبنای بخش آموزشی (2006-2008م)
سال تحصیلی
بخش آموزش
2006
2007
2008
شمار دانشجویان بخش عمومی
53434
57569
68041
شمار دانشجویان بخش خصوصی
9105
20705
23318
جمع
62539
78274
91359
(Agence Nationale de la Statistique et de la Demographie, 2009)
سهم دختران در دستیابی به آموزش عالی، بهویژه در بخش عمومی آهنگ رشد پایینی دارد؛ اما در بخش خصوصی، ضرباهنگ رشد دسترسی دختران بیشتر بوده است. جدول 3 وضعیت دسترسی به آموزش برمبنای جنسیت را نمایش میدهد.
مدیریت نظام آموزشی با تکیه بر آموزش عالی
نظام آموزشی سنگال که در گذشته از مداخلات یک وزارتخانه برخوردار بود هماکنون ازسوی دو وزارت آموزش پیشدبستانی، پایه، متوسطه و زبانهای ملی و وزارت آموزش عالی، دانشگاهها، مراکز دانشگاهی منطقهای و پژوهش علمی اداره میشود. بهموجب حکمی که در 2009م صادر شده است، وزارت آموزش پیشدبستانی، پایه، متوسطه و زبانهای محلی مسئولیت تهیه و اجرای سیاستهای تبیین شده ازسوی رئیسجمهور را در زمینه آموزش و مهارتآموزی کودکان و نوجوانان برعهده دارد. دیگر کارویژههای وزارت یادشده چنین برشمرده شده است:
· فعالیت در قلمرو نظام آموزشی افریقایی و مدیریت آموزش عمومی ابتدایی، میانی و متوسطه عمومی؛
· تهیه و اجرای سیاست درباره آموزش ابتدایی خصوصی، میانی و متوسطه عمومی؛
· نظارت بر توسعه سیاست آموزشی درباره کودکان خردسال؛
· نظارت بر توسعه مدارس غیررسمی (درسی) و پیوند آن با نظام آموزشی؛
· اقدامات مناسب برای تشویق خواندن و نوشتن.
باتوجهبه اینکه وزارت آموزش عالی، دانشگاهها، مراکز دانشگاهی منطقهای و پژوهش علمی بهتازگی گشایش یافته است. اسنادی که بیانگر مسئولیتها، وظایف و عملکرد آن باشد در دسترس نیست. همزمان بهموجب طرحی که با نام «حکمرانی و منابع مالی آموزش عالی سنگال» در ماه مارس 2011 ازسوی دولت انتشار یافته است و مسئولیت پیادهسازی آن بردوش وزارت آموزش عالی گذارده شده است، در بخشی از این طرح با عنوان «حکمرانی و مدیریت»، به کاستی موجود اشاره شده است که عبارتاند از:
· کنترل اندک وزارت آموزش عالی بر نهادهای آموزش عالی و ضعف در ایجاد هماهنگی؛
· مدیریت ضعف مالی و ضعف پاسخگویی نظامها.
هدف از اجرای این طرح که میتواند به اهداف و وظایف وزارت آموزش عالی جهت دهد اصلاح سیاستهای زیر است:
·
بهبود ظرفیت دولت در تنوعبخشی و بهبود سازوکارهای مالی نهادهای آموزش عالی بهمثابه ابزاری برای ایجاد انگیزه و ارتقا فرهنگ کیفیت در نهادهای آموزش عالی؛
· بهبود کارایی و اثربخشی در استفاده از سرمایهگذاری دولت و بودجه جاری؛
· تقویت مدیریت و اثربخشی بخش آموزش عالی با تنظیم نقشها، مأموریتها و مسئولیتهای نهادهای حکمرانی گوناگون برمبنای اهداف راهبردی نوین.
مطالعه محتوای سند، اگرچه اهداف پیشروانهای را ترسیم میکند، بیانگر افزایش تمرکزگرایی و مداخلههای دولت در نهادهای آموزش عالی و کاهش نقشآفرینی نهادهای دروندانشگاهی ازجمله شورای رؤسای دانشگاهها است که میتواند در واقع به کاهش اثربخشی و کارایی آنها بیانجامد.
بههرحال، ساختار تشکیلاتی وزارت آموزش عالی دربرگیرندۀ چهار دفتر و مرکز ملی اسناد علمی و فنی در حوزه وزیر و شش مدیریت است.
منابع مالی بخش آموزش و آموزش عالی
سنگال در فرایند مبارزه برای فقرزدایی، چهارچوب هزینههای بخش عمومی خود را بهگونهای استوار ساخته است که بتواند از این منابع برای کاهش فقر بهره گیرد. این گزینه بودجهبندی براینمبنا توجیه میشود که تأمین هزینههای عمومی (آموزش، بهداشت و زیرساختهای اجتماعی) اصلیترین ابزار برای پیادهسازی سیاست باز توزیع و کاهش نابرابریها بهشمار میرود. همهنگام باید در نظر داشت که سرمایهگذاری در آموزش، زمانی به فقرزدایی یا کاهش آن میانجامد که فرصتهای برابری برای دسترسی بدان وجود داشته باشد. ازاینرو سنگال نخستین کشور افریقایی است که حدود 32% از بودجه جاری دولت و یا حدود 2/5% از تولید ناخالص داخلی خود را به بخش آموزش اختصاص میدهد. جدول 4، سیر تحول منابع عمومی بخش آموزش در دو دهۀ گذشته را به تصویر میکشد. این تحولات اگرچه با افتوخیز زیادی همراه بوده است، اما در حال کنونی درصد بالایی از تولید ناخالص داخلی و بودجه جاری را دربر میگیرد که همسو با سیاست فقرزدایی با رویکردی خردورزانه است.
برمبنای اسناد انتشار یافته، اختصاص منابع مالی به آموزش عالی ارتباط چندانی با عملکرد نهادهای آموزش عالی ندارد و بیشتر برمبنای گفتوگو و چانهزنی انجام میشود؛ که میتواند توجیهی برای افتوخیزهای آن در سیر تحولات بودجهای بهشمار آید. هزینههای دولت در آموزش عالی بیشتر یارانههای دانشجویی را پوشش میدهد که در واقع هزینههای آموزش و اجرایی دانشگاههای عمومی را دربر میگیرد. بهگونهای که در 2008-2005م بورسها و خدمات دانشجویی 62% از بودجه جاری عمومی این بخش را تشکیل میداد. در سالهای اخیر هزینههای آموزش عالی همواره بیش از منابع اختصاص یافته بوده است، که با افزایش بودجه این بخش تلاش شده است از کسری بودجه کاسته شود. در طی سالهای 2008-2005م دانشگاهها نیز با دریافت حق ثبتنام، تلاش کردهاند به درآمدهای آموزش عالی بیافزایند.
چگونگی اختصاص منابع در دورههای گوناگون آموزش در جدول 5 نمایش داده شده است.
جدول 5. منابع مالی بخش آموزش در دورههای آموزشی (2008م)
هزینه کلی عمومی برای آموزش
به تولید ناخالص داخلی
1/5
به هزینههای کلی دولت
0/19
نسبت به هزینههای عمومی برمبنای دورههای آموزشی (2009م)
پیشدبستانی
0
ابتدایی
45
متوسطه
27
عالی
27
(Institut de Statistique de l¢ Unesco, 2010)
بودجه 27 درصدی آموزش عالی نسبت به هزینههای عمومی نشانگر سوگیری سیاستهای آموزشی به سود این بخش است. اما بهرغم آن، گزارشهای رسمی از نیاز به متوازنسازی منابع مالی آموزش عالی حکایت میکنند. چرا که دسترسی دانشجویان به منابع عمومی آموزش با نابرابری همراه است که میتواند به افزایش نابرابریها در جامعه بیانجامد.
برنامهها و اصلاحات پیشرو
بهرغم اختصاص منابع مالی چشمگیر به بخش آموزش و تدوین اسناد توسعهای گوناگون، بهنظر میرسد نظام آموزشی سنگال همچنان با دشواریهای زیادی چه ازنظر دسترسی و چه ازنظر کیفیت مواجه است. این دشواریها که همچنان پابرجا به نظر میرسند موجب شکلگیری تلاشهایی از 1998م شده است. آسیبشناسیهای انجام شده در 1998م بیانگر مجموعهای از مشکلات در ارتباط با دسترسی و کیفیت آموزش، ساختار نظام آموزشی، تجهیزات و پایدار نگهداشتن زیرساختها بود. برایناساس «برنامه توسعه آموزش و مهارتآموزی» با تکیه بر سه محور در سال 2003 بهمنزله برنامه دهساله تدوین شد:
· گسترش دسترسی به آموزش و مهارتآموزی؛
· بهبود کیفیت و اثربخشی نظام آموزشی در همه دورهها؛
· زمینهسازی برای هماهنگسازی اثربخش سیاستها، طرحها و برنامههای آموزشی و خردورزسازی تأمین و استفاده از منابع.
براساس این برنامه، آموزش ابتدایی اولویت نخست دولت اعلام شد. اصول راهنمایی که به تدوین برنامه انجامید را میتوان چنین چکیده ساخت:
· آزادسازی و تنوعبخشی به عرضۀ آموزش؛
· آموزش با کیفیت و همگانی (برابری و عدالت)؛
· تلاش همگانی برای عملکرد بهینه (کیفیت)؛
· مدیریت شفاف و اثربخش (پاسخگویی)؛
· مشارکت اثربخش و هماهنگ؛
· تقویت تمرکززدایی و منطقهایسازی توسعه آموزش.
راهبردی که برمبنای اصول راهنما تدوین شد نکات اساسی زیر را دربر میگرفت:
· مدیریت بهینه منابع مالی و فیزیکی؛
· استفاده خردورزانه از آموزشگران؛
· بهبود برنامههای آموزشی؛
· توسعه آموزش علوم و فنون؛
· استفاده از فنّاوریهای نوین؛
· بهبود مدیریت نظام آموزشی.
در چهارچوب همین برنامه، بر دو محور در زمینه آموزش عالی نیز پافشاری شد؛ دسترسی و کیفیت.
مطالعاتی که بهصورت رسمی و غیررسمی بهتازگی انجام شده است، اگرچه نشانگر رشد کمّی نظام آموزشی است، اما مسئله برابری فرصتها و عدالت در دسترسی و کیفیت آموزشی را همچنان از دشواریهای نظام آموزشی قلمداد میکند که نادیده انگاشتن آنها موجب کاهش اثربخشی و کارایی آن شده است.
از سال 2001 نیز دولت سنگال اصلاحاتی را در بخش آموزش عالی و در چهارچوب برنامۀ دهساله آموزش و مهارتآموزی آغاز کرده است. هدف اصلی این برنامه اصلاحی که با تشکیل کمیسیون «نقشه دانشگاهی» آغاز شد تمرکززدایی و تنوعبخشی به نهادهای آموزش عالی و تهیه نقشه دانشگاهی برمبنای آمایش سرزمین بود.
بهموجب یکی از اسنادی که با عنوان «آموزش عالی در سنگال: توسعههای اخیر و گرایشها» بهتازگی انتشار یافته است، چنین ارزیابی شده است که اگرچه دستیابی به نشانگرهای آموزش عالی در سطح کشورهای توسعهیافته امکانپذیر نیست، اما برای دستیابی به هنجار مورد پذیرش 2% از جامعه، لازم است که دست کم شمار دانشجویان که هماکنون 950 هزار نفر است به 200 هزار نفر برسد. براینمبنا، اساسیترین چالشهای پیش روی نظام آموزش عالی چنین برشمرده شده است:
· افزایش دسترسی به آموزش عالی بدون آسیب رسیدن به کیفیت آن؛
· افزایش کارایی و اثربخشی آموزش عالی با وارد ساختن الگوی کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری؛
· افزایش منابع مالی بخش آموزش ازطریق در نظر گرفتن منابع نوین و مشارکت کسانیکه از آن بهره میبرند؛
· بهبود مدیریت، پیگیری ارزیابی اصلاحات و برنامههای راهبردی و تدوین چشمانداز بلندمدت و شفاف نظام آموزشی.
کتابشناسی
جاودانی، حمید. (1383). «نظام آموزش عالی سنگال». دایرةالمعارف آموزش عالی (ج 2.) .تهران: بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی.
Agence National de la Statistique et de la Démographie. (2009). Situation Economique et Sociale du Sénégal En 2008. Retrieved from: https://datahub. io/dataset/situation-conomique-et-sociale-du-s-n-gal-2008
Agence National de la Statistique et de la Démographie. (2010). Situation Economique et Sociale du Sénégal En 2009. Retrieved from: http://www.ansd.sn/ressources/ses/ chapitres/17-Comptes-nationaux_2009.pdf.
Banque Mondiale. (2011). Sénégal: Faits et Chiffres. Retrieved from: http://web.worldbank.org
ExcelAfrica. (2006). Organisation de l¢ Enseignement Supérieur au Sénégal. Retrieved from: http://fr. excellafrica.com
Fall, B. (2007). ICT in Education in Senegal. Retrieved from: https://www.infodev.org/infodev-files/resource/Infodev Documents_425.pdf.
Foko, B., Ndem, F. and Reuge, N. (2007). l¢ Efficacité Externe de l¢ Education au Sénégal: Une Analyse Economique. Retrieved from: http://unesdoc.unesco.org/images/0021/ 002169/216965f.pdf.
Institut de Statistique de l¢ UNESCO. (2010). Education en Sénégal. Paris: Unesco.
Journal Officiel de la Republique du Sénégal. (2009). DECRET n° 2009-537 du 5 Juin 2009 Relatif Aux Attributions du Ministre de l’Enseignement Préscolaire, de l’Elémentaire et du Moyen Secondaire. Retrieved from: https://www.ilo.org/dyn/natlex/docs/SERIAL/85263/95397/F660077614/
Mane, D. (2009). Le Système Sénégalais à l’Épreuve de la Qualité. Dakar: Le Soleil.
Ministère de l'Enseignement supérieur. (2010). Axes Stratégiaues. Dakar: Author.
Ministère de l¢ Education. (2003). Programme de Développement de l¢ Education et de la Formation. Dakar: Author.
Niang, B. B. (2005). Les Dépenses Publiques d¢ Education Sont-Elles Pro Pauvres? Analyse et Application au Cas du Sénégal. Retrieved from: http://www.saga.cornell.edu/ saga/educconf/niang.pdf.
PÔle de Dakar. (2010). Pyramide Educative de Sénégal. Retrieved from: https://poledakar.iiep.unesco.org/en
Sene, A. (2009). Enseignement Supérieur au Sénégal: la Qualité en Danger. Retrieved from: Senegal.com/pires/ enseignement-supérieur
Sock, O. (2004). “Politique d¢ Enseignement Supérieur et de Recherche Scientifique au Sénégal: Situation Actuelle et Perspective”. Paper presented at Fifth Annual Global Development Conference, Understanding Reform, New Delhi, January 28.
Tamba, M. (2004). “l¢ Enseignement Supérieur Privé au Sénégal”. Le Développement Durable: leçons et Perspectives. Retrieved from: http://www.francophonie-durable.org/documents/colloque-ouaga-a2-tamba.pdf.
Unesco. (2011). Annuaire Statistique pour l¢ Afrique 2010. Paris: Author.
World Bank. (2011). Senegal Tertiary Education Governance and Financing for Results. Retrieved from: http://documents.worldbank.org/curated/en/293551509474905361/pdf/Disclosable-Version-of-the-ISR-Senegal-Tertiary-Education-Governance-and-Financing-For-Results- P123673-Sequence-No-12.pdf.
http://www.finances.gouv.sn/
