پایتخت: پکن




نوع حکومت: جمهوری خلق چین




زبان رسمی: ماندارین




مساحت: 9596961 کیلومترمربع




جمعیت: 1355692576  نفر (2014م)




تعداد دانشجویان: 5764069 نفر (2010م)




تعداد اعضای هیئت‌علمی: 62768 (2008-2007م)




تولید ناخالص ملی: 38/11 تریلیون دلار (2015م)





 
ویژگی‌های جغرافیایی، جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی
جمهوری خلق چین واقع در شرق آسیا با جمعیتی حدود 1355692576 نفر (جولای 2014) یکی از پرجمعیت‌ترین کشورهای جهان است. این کشور از شمال با روسیه و مغولستان، از مغرب با قرقیزستان، تاجیکستان، افغانستان و پاکستان، از جنوب با هند، نپال، میانمار، لائوس، ویتنام شمالی و دریای چین جنوبی و از شرق با سیبری، جمهوری کره (کره‌شمالی)، کره‌جنوبی، دریای زرد و دریای چین شرقی همسایه و هم‌مرز است. مساحت این کشور 9596961 کیلومترمربع است (2014م).
     چشم‌انداز طبیعی و متنوع چین شامل استپ‌های جنگلی و بیابان‌های گُبی و تکلئمکان در ناحیه خشک شمالی نزدیک به مغولستان و سیبری روسیه و جنگل‌های نیمه‌حاره‌ای در سرزمین‌های مرطوب جنوبی نزدیک ویتنام، لائوس و برمه را دربر می‌گیرد. مناطق غربی کشور، ناهموار است و رشته‌کوه‌های منفرد هیمالیا، کاراکُرام، پامیر و تیان شان، چین را از جنوب و آسیای مرکزی جدا می‌کنند. چین، ساحلی به‌طول ۱۴۵۰۰ کیلومتر با اقیانوس آرام و با دریاهای جنوبی و شرقی چین و دریای زرد و بوهایی دارد. رودهای یانگ‌تسه و زرد، سومین و ششمین رودخانه‌های طویل جهان هستند که از دشت تبت سرچشمه می‌گیرند (www.Infoplease.com).
     آب‌و‌هوای این کشور از تنوع بسیاری برخوردار است که از مناطق گرمسیر و بارانی در جنوب تا بسیار سردسیر شمال را دربر می‌گیرد. طوفان‌های موسمی در امتداد سواحل جنوبی و شرقی، سیل‌های مخرب، سونامی، زلزله، رانش زمین و خشکسالی از بلایای طبیعی کشور چین است. چین از‌نظر تخریب محیط‌زیست و آلودگی، به‌طور جدی در رنج است. از‌نظر هوا در دهه‌های اخیر شهرهای چین جزء آلوده‌ترین کشورها هستند (2013م). زبان مردم چین ماندارین است. در چین علاوه‌بر آئین بودا، کنفسیوس، تائو، آئین‌های جدید و بی‌دینی، ادیان الهی مسیحیت، اسلام و یهودیت وجود دارد (www.travelchinaguide.com). واحد پول آن یوان است.
     منابع طبیعی چین زغال‌سنگ، آهن، سنگ معدن، نفت، گاز طبیعی، تنگستن، آنتیمونی، منگنز، وانادیوم، مولیدینوم، مانیتیک، آلومینیوم، روی، اورانیوم و سرب است (Central Intelligence Agency, 2014).
     تمدن چین باستان یکی از کهن‌ترین تمدن‌های تاریخ در حوضة حاصلخیز رود زرد که در دشت شمال چین جاری ا‌ست، ظهور یافته است. نظام سیاسی چین ابتدا سلطنت مطلقة موروثی بود. نخستین دودمان پادشاهی این کشور دودمان شیا، حدود دو هزار سال پ.م بود، اما نخستین حکومتی که چین را متحد کرد دودمان کین در ۲۲۱ پ.م بود. آخرین دودمان پادشاهی این کشور با انقلاب ۱۹۱۱م به رهبری دکتر سون یات‌سن از بین رفت. پس از شکست امپراطوری ژاپن در جنگ دوم جهانی، جنگ داخلی میان هواداران چیانگ کای‌شک و مائو تسه تونگ با پیروزی مائو تسه تونگ و حزب کمونیست پایان یافت. مائو تسه تونگ در اول اکتبر 1949 جمهوری خلق چین را در پکن تأسیس کرد و کومینتانگ ملی‌گرا، جمهوری چین را در تایپه بنا کرد. از آن به بعد چین به شیوه کمونیستی اداره می‌شود. در سال 1966 مائو تسه تونگ و متحدانش، انقلاب فرهنگی را آغاز کردند؛ آغاز دوره تهمت‌ها و آشوب‌های سیاسی که تا مرگ مائو تسه تونگ در 1976م ادامه یافت.
     پس از مرگ مائو، با به قدرت رسیدن دنگ شیائوپینگ و با اجرای سیاست درهای باز و مدرنیزه کردن کشاورزی، صنعت، قوای دفاعی، علم و صنعت در ١٩٧٨م تحول عظیمی در چین به ‌وجود آمد و موجب تغییر کلی ساختار اقتصادی آن شد. او با گشودن درهای چین بر روی سرمایه‌گذاری غرب و با اصلاحات کشاورزی، اقتصاد چین را رونق بخشید.
     از هنگام اجرای اصلاحات اقتصادی و درهای باز در چین، این کشور رشد اقتصادی پر شتابی یافت و به‌دلیل تولید ناخالص داخلی (38/11 تریلیون دلار در 2015م) دومین اقتصاد دنیا است (www.imf.org).
     چین دومین قدرت تجاری جهان است (white, 2013). به‌علاوه عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل (دارای حق وتو)، سازمان ‌تجارت جهانی، همکاری‌های اقتصادی آسیا و اقیانوسیه، گروه BRICS (برزیل، روسیه، هند، چین و افریقای جنوبی) کشورهای درحال‌توسعه اقتصادی (کشورهای دارای اقتصاد در حال ظهور)، سازمان همکاری شانگهای و گروه بیست است. چین به‌منزله کشوری دارای سلاح هسته‌ای، بزرگ‌ترین ارتش دائمی دنیا و دومین بودجة دفاعی را دارد. با وجود اینکه کنترل‌های اقتصادی و اجتماعی به شکل معناداری کاهش یافته است، هنوز آزادی سیاسی به‌وضوح محدود است.
     این کشور ازسوی حزب کمونیست چین و در قالب نظام تک‌حزبی اداره می‌شود. این حزب بر ۲۲ استان، 5 منطقة خودمختار، 4 شهر با مدیریت مستقیم (پکن، تیانجین، شانگهای و چونگ‌کینگ) و ۲ منطقة خودمختار هنگ‌کنگ و ماکائو حکومت می‌کند. پایتخت چین، پکن است. براساس قانون اساسی کشور، حزب کمونیست بر عملکرد هفت ارگان مندرج در قانون اساسی نظارت کامل دارد. قانون اساسی این کشور، از زمان تأسیس جمهوری خلق چین تاکنون پنج بار اصلاح شده و متن نهایی آن در سال 1992 به تصویب رسید. ازجمله مهم‌ترین ارگا‌ن‌های حکومتی کشور چین، می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:
1. کنگره ملی خلق (مجلس نمایندگان)؛ 2. ریاست‌جمهوری؛ 3. شورای ایالتی؛ 4. حکومت‌های محلی (استان‌ها)؛ 5. دادگاه عالی خلق؛ 6. دادستانی عالی خلق؛ 7. مجمع مشورتی- سیاسی خلق. گفتنی است که در کشور چین تفکیک کامل قوا وجود نداشته و تعدادی از مقام‌های دولتی و حزبی عضو مجلس نیز هستند.
 
پیشینه تاریخی آموزش
بسیاری از دانشمندان چینی می‌پندارند که آموزش در چین به سده شانزده پیش از میلاد، به دوره دودمان شیا (1027-1523 پیش از میلاد) می‌رسد. در این دوره، تحصیل به گروه خاصی از جامعه اختصاص داشت. آموزش آئین کنفسیوس در فاصله 221-770 پیش از میلاد در دوره‌های اسپرینگ و آتوم (پادشاهان دودمان زو که چین دارای نظام فئودالی بود) و حکومت‌های عصر وارینگ متداول بود. برنامه درسی اساساً مبتنی‌بر آموزش چهار کتاب و پنج کتاب ادبیات کلاسیک (کتاب شعر، تاریخ، آئین و مناسک، ایی چینگ (علوم و معارف) و وقایع عصر اسپرینگ و آتوم) بود. این کتاب‌ها شناخت موضوع‌های آئین کنفسیوس در جامعه فئودالی چین باستان است.
     آئین کنفسیوس احتمالاً بیشترین تأثیر را بر آموزش چین در کل تاریخ چین داشته است. بعدها در دورة هان شکلی از نظام آموزش عمومی ایجاد شد. نه‌تنها خانواده‌های طبقه‌های بالا، بلکه افراد معمولی هم می‌توانستند در این مدارس تحصیل کنند. برای مردم معمولی آموختن آئین کنفسیوس مؤثرترین راه برای رسیدن به طبقات بالا بود. با گذشت زمان و با ایجاد حکومت جمهوری در چین، آموزش سنتی به‌طور کامل کنار گذاشته شد و الگوهای جدید آموزشی اروپا، امریکا و ژاپن مستقر شد (www.chinaeducenter.com)
 
اصول و اهداف کلی آموزش و آموزش عالی
برحسب قانون آموزش 1995م، آموزش در جمهوری خلق چین از ساختار سوسیالیستی مدرنیزه شده بهره خواهد برد که با تولید و کار و برآورده کردن نیازهای آموزش‌دهندگان و جایگزین‌ها با رشد کامل اخلاق، عقل و جسم برای هدف سوسیالیستی ترکیب شده است. دولت آموزش را برای تشویق میهن‌پرستی، نظام اشتراکی و سوسیالیسم همچنین آرمان‌ها، اخلاق، انضباط، قانون، دفاع ملی و وحدت نژادی در میان دانش‌آموزان هدایت و رهبری می‌کند. آموزش براساس میراث گذشتگان و سنن عالی تاریخی و فرهنگی ملت چین تحقق می‌یابد و از همه دستاوردهای عالی توسعه تمدن انسانی بهره می‌برد. ماده قانون 3 تصریح می‌کند که در توسعه تعهدهای آموزشی سوسیالیستی، دولت از تفکر مارکسیسم - لنینیسم، مائوتسه تونگ و نظریه‌های ساختار سوسیالیسم با ویژگی‌های چینی به‌منزله دستورالعمل و هماهنگ با اصول پایة ساختار حمایت می‌کند.
     ماده قانون 24، که در سال 1982 رسماً اعلام شد (و در سال‌های 1988، 1993، 1999 و 2004 اصلاح شد) تصریح می‌کند که دولت، ساختار معنوی تمدن سوسیالیستی را با تشویق آموزش با ایده‌های والا، اخلاق، دانش عمومی، انضباط و قانون و با کمک به شکل‌گیری قوانین و نظارت بر اجرای آن و تعهدات مشترک ازسوی بخش‌های گوناگون جمعیت در محیط‌های شهری و روستایی استوار می‌سازد. دولت از فضایلی چون عشق به وطن، ملت، کار، علم و سوسیالیسم حمایت می‌کند. دولت آموزش را در مسیر میهن‌پرستی و نظام اشتراکی، اینترناسیونالیسم و کمونیسیم و ماتریالیسم دیالکتیک و تاریخی، مبارزه با سرمایه‌داری، ارباب و رعیتی و ایده‌های منحط هدایت و اداره می‌کند.
     عدالت آموزشی پایه عدالت اجتماعی است. قابل دسترس کردن آموزش برای همگان و ایجاد آموزش کیفی، محتوای مهم و شرط اساسی ساختار جامعه سوسیالیستی مناسب و هماهنگ است (International Bureau of Education, 2011).
 
قوانین و مقررات اصلی آموزش
در هجده مارس 1995، سومین نشست هشتمین کنگره ملی خلق چین قانون آموزش جمهوری خلق چین را بررسی و تصویب کرد که در اول سپتامبر 1995 متداول شد. این قانون موقعیت راهبردی آموزش را در توسعه اجتماعی و اقتصادی تضمین و اجرای تصمیم مهم دولت برای توسعه آموزش به‌منزله یک اولویت و اصلاح و توسعه آموزش را تعهد می‌کند. طبق قانون (ماده 9) حق دارند که آموزش ببینند و از فرصت‌های برابر آموزشی بدون توجه به قومیت، نژاد، جنسیت، شغل، شرایط اجتماعی و اعتقادهای مذهبی بهره ببرند. زبان چینی براساس قانون به‌منزله زبان شفاهی و نوشتاری پایه در مدارس و مؤسسات دیگر آموزش استفاده می‌شود. مدارس یا مؤسسات آموزشی که اساساً دانش‌آموزان گروه‌های اقلیت قومی هستند، می‌توانند زبان خاص قوم یا زبان بومی پذیرفته‌شده ازسوی جمع را در منطقه استفاده کنند. مدارس یا مؤسسات آموزشی دیگر زبان مشترک چینی و کاراکترهای استاندارد نوشتاری را در سراسر کشور رواج می‌دهند.
     قانون آموزش حرفه‌ای که از سپتامبر 1996 اجرایی شده است، اصلاح و توسعه نظام آموزش حرفه‌ای را تسریع کرد.
     قانون حمایت از افراد ناتوان (که در 2008م بازبینی شد)، آموزش افراد ناتوان را تعهد و وظیفه دولت می‌داند؛ همچنین قانون می‌گوید حکومت‌های خلق در همه سطح‌ها باید رهبری، برنامه‌ریزی و توسعه آموزش افراد ناتوان را تقویت کنند. افزایش تدریجی درآمد مالی و بهبود اقدام‌های لازم آموزشی برای افراد ناتوان پیش‌بینی می‌شود. مقام‌های آموزشی هیئت دولت در سراسر کشور و حکومت‌های محلی همگی مسئول آموزش افراد ناتوان در مناطق مربوطه هستند.
     قانون آموزش عالی جمهوری خلق چین که اولین سند فراگیر قانونی در این زمینه است از اول ژانویه 1999 اجرایی شد. طبق قانون، مدارج علمی دانشگاهی مصوب (28 آگوست 2004) شامل کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری است.
     قانون نُه سال تحصیل اجباری شامل دوره ابتدایی (شش سال) و دوره نخست میانی (دبیرستان) است. این قانون در 29 ژوئن 2006 به تصویب رسید و همه کودکان و نوجوانانی را که ملیت چینی دارند بدون در نظر گرفتن جنسیت، نژاد، وضعیت خانوادگی و اعتقادات مذهبی دربر می‌گیرد.
     قانون دیگری که می‌توان از آن نام برد قانون آموزش خصوصی است که از اول سپتامبر 2003 اجرایی شد. طبق این قانون تأسیس مدارس غیرعمومی که آموزش را برای سطوح عالی دانشگاهی، پیش‌دبستانی، آموزش خودآموز به‌منظور حضور در آزمون و آموزش‌های فرهنگی دیگر دارای آزمون را عرضه می‌کنند تحت نظارت بخش‌های اداری آموزش دولت یا بالاتر از سطح ایالت (در محدوده اختیاراتشان که دولت مشخص کرده) قرار داده شده است؛ همچنین تأسیس مدارس غیرعمومی که مهارت‌های حرفه‌ای را آموزش و مدرک حرفه‌ای می‌دهند ازسوی بخش‌های اداری کار و امنیت اجتماعی زیر نظارت دولت و حکومت ایالت‌ها (در چهارچوب اختیاراتشان که دولت تعیین کرده) قرار داده است. قانون این امکان را به مؤسسات خارجی برای عرضه برنامه‌هایی با سرمایه‌گذاری مشترک با مؤسسات آموزش عالی چین می‌دهد.
ساختار کلی آموزش




 


 





نظام آموزشی چین گسترده‌ترین نظام آموزشی جهان است. در ژوئن 2014، تعداد 939 میلیون دانش‌آموز در آزمون ورودی ملی آموزش عالی چین شرکت کردند. 4% تولید ناخالص داخلی در چین به آموزش اختصاص دارد. قانون آموزش اجباری نُه‌ساله، در سال 1986 ازسوی دولت تصویب شد. اکنون وزارت آموزش چنین برآورد می‌کند که 7/99% جمعیت، آموزش نُه‌ساله اجباری را دیده است (www.chinaeducenter.com).
     آموزش پیش‌دبستانی جزء مهم و اصلی آموزش در چین است. در نواحی شهری کودکستان می‌تواند سه، دو و یک سال به‌طور تمام‌وقت و نیمه‌وقت باشد. کودکان 5-3 سال به کودکستان می‌روند و در آنجا موضوع‌های اصلی و زبان بومی را یاد می‌گیرند، بازی می‌کنند، می‌رقصند و آواز می‌خوانند. در این دوره به کودکان، ارزش حقیقت، مهربانی و زیبایی آموخته می‌شود. در کشور چین آموزش کودکان جدی گرفته می‌شود؛ زیرا شخصیت هر فرد طی سال‌های اولیه شکل می‌گیرد (www.chinaeducenter.com).
     وزارت آموزش برنامة آموزش اجباری نه‌ساله را در سراسر کشور به اجرا در آورده است و پیشرفت معناداری داشته است. «کودکان شش‌ساله بدون توجه به جنسیت، ملیت و نژاد باید به مدرسه رفته و از تحصیل رایگان برخوردار شوند. محل‌هایی که هنوز شرایط برای پذیرش این محصلان آماده نشده باشد، می‌توانند سن ورود به مدرسه را هفت سال کنند که دولت، جامعه و خانواده‌ها باید این امر را ضمانت می‌کردند. دولت اهمیت زیادی به عمومی کردن آموزش اجباری در مناطق روستایی، فقیر و کوچک دارد. هم‌اکنون این امر اجرایی شده است. تلاش برای توسعه آموزش و به‌روز کردن کیفیت نیروی کار همراه با توسعه اقتصادی، فرهنگی و اخلاقی و استانداردهای زندگی انجام شده است. نتیجه آن ارتقای توسعة آموزش روستایی و اقتصاد محلی است. طول مدت تحصیل در این دوره شش سال و اجباری است. دوره ابتدایی شامل 38 هفته آموزش و یک هفته اضافی ذخیره و 13 هفته تعطیلات است (www.moe.edu.cn).
     پس از دوره ابتدایی، دانش‌آموز وارد دوره نخست میانی (مقدماتی) می‌شود. تحصیل در دوره ابتدایی و دوره نخست میانی اجباری است. هر سال تحصیلی در این دوره شامل 39 هفته آموزش و یک هفته اضافی ذخیره و 12 هفته تعطیلات است. دو نوع مؤسسه بالاتر از دوره نخست میانی وجود دارد. این مؤسسات دوره دوم میانی و دوره دوم مدرسة حرفه‌ای هستند که هریک از این دوره‌ها سه سال طول می‌کشد. در دوره دوم مدارس حرفه‌ای درس‌هایی مانند کشاورزی، صنعت، تجارت، تولیدات دریایی، خانه‌داری، اُپرا و هنرها را عرضه می‌کنند. پس از دوره نخست میانی دانش‌آموزان برای ورود به دوره دوم میانی (پیشرفته)، باید آزمون ورودی ژونگ کائو را بگذراند. در واقع دوره میانی از دو دوره سه‌ساله تشکیل شده است. هر سال تحصیلی در دوره دوم میانی شامل 40 هفته آموزش با یک یا دو هفته ذخیره و 11-10 هفته تعطیلات است. مدت تحصیل در دوره ابتدایی و میانی 5 روز در هفته است. هر سال تحصیلی دارای دو نیمسال است. در دوره آموزش اجباری دانش‌آموزان در انتهای هر نیمسال امتحان می‌دهند.
 
     در سال 2010 چین دارای تعداد 138209 کودکستان، 280184 مدرسه ابتدایی (با 6135536 عضو آموزشی تمام‌وقت، 17388465 دانش‌آموز)، دوره میانی (با 5845444 عضو آموزشی تمام‌وقت، 87665 واحد آموزشی) بود (www.chinaeducenter.com).
 
آموزش‌های ویژه
این آموزش برای کسانی عرضه می‌شود که از‌نظر ذهنی و جسمی مشکل دارند. آموزش ویژه در دوره‌های پیش‌دبستانی و ابتدایی دست‌کم شش سال، در دوره نخست میانی سه سال و دوره دوم میانی و دوره دوم میانی حرفه‌ای سه سال است. آموزش ویژه را مؤسسات آموزشی ریگولار یعنی ابتدایی و مدارس میانی (دوره اول و دوم) عرضه می‌کنند.
آموزش تکمیلی بزرگسالان
آموزش تکمیلی راه دیگری است که شهروندان بتوانند به اهداف تحصیلی خود دست یابند. این آموزش به سه دستة اصلی تقسیم می‌شود: آموزش پایه، پیشرفته و کوتاه‌مدت. دوره‌های تحصیلی مطابق برنامة در نظر گرفته‌شده برای هر یک تفاوت می‌کند.
     تحصیل ترمی در مدارس گوناگون بزرگسالان شبیه مدارس تمام‌وقت است. دبیرستان بزرگسالان معمولاً مشابه مدارس تمام‌وقت است. مدارس پاره‌وقت یک نیمسال بیش از مدارس تمام‌وقت و مدارسی این چنین است. مدت زمان تحصیل در دوره کارشناسی برای بزرگسالان چهار یا پنج سال است؛ در‌حالی‌که آموزش در مدارس حرفه‌ای آموزش عالی شکل‌های مختلفی دارد، معمولاً ترمی، دو تا چهار سال تحصیلی است.
 
تأسیس دانشگاه‌های چین
در واقع ایجاد نظام آموزش عالی چین به‌طور رسمی، نسبتاً جدید است. نخستین دانشگاه نوین چین در سال 1895، درست بعد از جنگ ژاپن (1895-1894) تأسیس شد که نفوذ بارز چین در آسیا به ژاپن منتقل شد. شکست در جنگ و سرافکندگی ملی، امپراطوری سلسلة کوینگ را بیدار کرد و پیشنهاد شنگ گزانهوایی را برای تربیت و پرورش استعدادها به کمک فنّاوری‌های نوین و کلاسیک را پذیرفت و دانشگاه بییانگ ( دانشگاه تیانجین فعلی) در سال 1895 در شهری به همین نام و به دنبال آن دانشگاه کیوشی (دانشگاه ژیجیانگ فعلی) در سال 1897 و دانشگاه جینگشی (دانشگاه بیجینگ فعلی) در سال 1898 ایجاد ‌شدند. در زمان جمهوری خلق چین 277 مؤسسة آموزش عالی در چین بنا شد (Wang, 2010).
 
     دولت در 1949م آموزش عالی را با الگو گرفتن از اتحاد جماهیر شوروی سابق دوباره سازماندهی کرد. با تغییرات سیاسی برگرفته از افکار مائو در سراسر کشور، آموزش عالی چین دستخوش فراز‌و‌نشیب‌هایی شد. از سال 1958 تا 1963 برنامة Great Leap Forward که فعالیت اقتصادی و اجتماعی حزب کمونیست چین با هدف انتقال سریع جامعة بزرگ چین از اقتصاد مبتنی‌بر کشاورزی به جامعه‌ای کمونیستی و نوین با اقتصادی مبتنی‌بر کشاورزی، صنعت و مالکیت اشتراکی بود، اجرا شد. تعداد دانشگاه‌ها و دانشکده‌های چین از 229 در 1957م به 1289 عدد در 1960م افزایش یافت. در سال 1963 تعداد دانشگاه‌ها به 407 عدد کاهش یافت. به‌دلیل انقلاب فرهنگی (1976-1966) که در 1966م در زمان مائو شروع شد، نسلی از دانشجویان در سال‌های بعد اساساً فرصت دستیابی به آموزش عالی را از دست دادند. در سال 1970 دولت بازگشایی تعدادی از دانشگاه‌ها را پذیرفت. باوجوداین، پذیرش دانشجویان ‌اساساً از‌طریق توصیه‌نامه‌هایی از کشاورزان، کارگران و سربازان و در وهلة اول براساس رفتار سیاسی داوطلبان معین می‌شد (Wang, 2010).
 
آموزش دانشگاهی
از زمان اجرای اصلاحات، اصلاحات و توسعه آموزش عالی دستاوردهای معناداری داشته است. نظام آموزش عالی با شکل‌های متنوع که به شکلی اساسی شامل همه شاخه‌های تحصیلی و علمی، ترکیبی از آموزش‌هایی که مدرک می‌دهند و آموزش‌های بدون مدرک و تلفیقی از آموزش در دوره مدرسه عالی، کارشناسی، کارشناسی ارشد را عرضه می‌کند، شکل گرفته است. آموزش عالی با ارتقای سطح فراگیر افراد با استعداد و متخصص، نقش مهمی در ساخت اقتصاد، پیشرفت علم و توسعه اجتماعی برای ساخت مدرنیزاسیون سوسیالیست ایفا کرد (www.chinaeducenter.com).
 
     بخش آموزش عالی خوب رشد کرده است. نسبت سن جمعیت دانشجویی به آموزش عالی از 4/1% به 20% افزایش یافته است. در همین مدت کیفیت آموزش با اصلاح برنامه آموزشی مدارس بهبود یافته است (www.chinaeducenter.com). طبق آمار 2010م، تعداد مؤسسات آموزش عالی 2305 مؤسسه اعلام شد که از این تعداد، 1090 دانشگاه، 322 دانشکده مستقل و 1215 مؤسسه عالی غیردانشگاهی و 384 مؤسسه آموزشی برای بزرگسالان است. تعداد دانشجویان ورودی جدید 5764069 نفر و تعداد دانشجویان ثبت‌نام‌شده 21446579
نفر (2010م) است. تعداد دانش‌آموختگان مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی 332641 نفر است که 23227 نفر در دوره دکتری و 309414 نفر در دوره کارشناسی ارشد است (www.chinaeducenter.com).
     آموزش متخصصان در راستای توسعة کشور در همه بخش‌ها ازسوی آموزش عالی صورت می‌گیرد. علاوه‌برآن آموزش عالی در ساخت اقتصادی، پیشرفت علم و توسعه اجتماعی نقش مهمی ایفا کرده است. دانشجویان خارجی در بیش از 746 مؤسسه آموزش عالی ثبت‌نام کرده‌اند. چین در راستای فراهم آوردن آموزش برای دانشجویان خارجی در دانشگاه‌ها و مؤسسات عالی، تاریخی طولانی دارد. پس از مدت اندکی تعداد دانشجویانی که تمایل دارند در چین تحصیل کنند به شکل معناداری افزایش یافته است.
     انواع گوناگون مؤسسات شامل دانشگاه‌های عادی، فنی، مؤسسات تخصصی و دانشکده‌های تربیت آموزشگر و غیره آموزش عالی را عرضه می‌کنند.
 
مدرسة عالی
مدارس عالی دو گروه هستند: مدارس عالی پنج‌ساله و دوساله که هریک شرایط پذیرش مختلفی دارند. مدارس عالی پنج‌ساله دانش‌آموختگان دوره دوم میانی را می‌پذیرند. مدت تحصیل در این مدارس پنج سال است. مدارس عالی دوساله دانش‌آموختگان دوره دوم میانی حرفه‌ای را می‌پذیرند. این دوره دو سال طول می‌کشد (english.moe.gov.tw).
     آموزش عالی مطابق الگوی امریکایی دارای سه سطح آموزشی است: دوره کارشناسی به‌مدت چهار سال در دانشگاه‌ها، مؤسسات تخصصی و آکادمی‌ها عرضه می‌شود و مدرک کارشناسی می‌دهند. در‌صورتی‌که دانشجویانی نتوانند در این مدت واحدهای خود را بگذرانند تا دو سال به آنها فرصت داده می‌شود. مدت تحصیل در رشته‌های دندانپزشکی و طب شش تا هفت سال و یک سال کار عملی است.
 
تحصیلات تکمیلی
تحصیلات تکمیلی به دو دوره کارشناسی ارشد و دکتری تقسیم می‌شود. سن دانشجویان در دوره کارشناسی ارشد کمتر از 40 سال و طول تحصیل دو تا سه سال و سن دانشجویان در دوره دکتری کمتر از 45 سال و طول تحصیل معمولاً سه سال است. آموزش عالی نقش مهمی در ساخت اقتصادی، پیشرفت علم و توسعه اجتماعی، تربیت متخصصان و نوین ساختن کشور دارد.
     دانشجویان عموماً پس از دو یا سه سال تحصیل موفق بعد از دوره کارشناسی و ارائه پایان‌نامه، موفق به دریافت مدرک کارشناسی ارشد می‌شوند. مدت تحصیل در دوره کارشناسی ارشد یک تا چهار سال و دکتری دو تا هفت سال است. با این وصف اگر دانشجویانی نتوانند واحدها یا رسالة خود را در زمان معین به پایان برسانند، می‌توانند از بخشی از آموزش عملی (کارآموزی) برای ادامة تحصیل استفاده کنند. دانشجویان دوره دکتری می‌توانند در مدت حداقل سه سال تحصیل پس از دوره کارشناسی ارشد به دریافت مدرک دکتری دست یابند. دانشجویان باید حداقل توصیه‌نامة دو استادیار یا استاد که متخصص در رشتة تحصیلی دانشجو هستند را عرضه کنند. پایان‌نامه نیز باید تحویل داده شود تا توانایی دانشجو را برای به عهده گرفتن و انجام پژوهش به‌طور مستقل ثابت کند. دکترای افتخاری ازسوی دانشکده یا دانشگاه به دانشمندان مشهور با تأیید کمیته شورای ایالتی درجه تحصیلی داده می‌شود.
     تدریس در دانشگاه‌های چین به‌طور روشن مطابق با طرح و برنامه‌های آموزشی است. آموزش در دانشگاه‌ها معمولاً شامل کلاس سخنرانی، بحث، انجام تمرین و راهنمایی است. در کنار این آموزش، آموزش به شکل‌های دیگر نیز وجود دارد مانند آموزش در جا (آموزشی)، گفت‌و‌گو، پژوهش‌های اجتماعی که در راستای تقویت آموزش کلاس است که در ترقی و پیشرفت دانشجو، توانایی انجام کارهای عملی و استفاده از دانشی که آموخته‌اند مؤثر است. در دانشگاه‌ها و گروه‌ها در کتابخانه‌ها و اتاق‌های ارجاع به روی دانشجویان باز است و بدین‌ترتیب شرایط مناسب برای دانشجویان، پژوهش و مطالعه فراهم است. تجهیز شدن دانشگاه‌ها و دانشکده‌ها با امکانات نوین آموزشی انجام طرح‌های آموزشی را ممکن می‌سازد. از دهة 1950 تحصیل دانشجویان از نقاط مختلف جهان در چین تحصیل می‌کنند. در سال 2007 دانشگاه‌های چین پذیرای 195503 دانشجوی خارجی از 188 کشور بود.
     در سال 1985، دولت 10 سپتامبر را به‌منزله روز آموزشگر تعیین کرد که نشان‌دهندة تلاش‌های دولت برای ارتقای وجهة اجتماعی و استانداردهای زندگی آموزشگران است.
     ضروری‌ترین مسئلة پیش‌ِروی اصلاح‌کنندگان برنامه آموزشی، مسئلة کمبود آموزشگر با صلاحیت بود که مسئله‌ای جدی و مهم در توسعة آموزشی است (english.moe.gov.tw).
     بر این اساس دولت برنامة سراسری شبکة آموزش آموزشگران را برای بهبود کیفیت آموزش آغاز کرد. هدف این برنامه نوین و به روز کردن آموزش آموزشگران از‌طریق اطلاعات آموزشی، حمایت از آموزشگران و دادن خدمات برای یادگیری مستمر از‌طریق شبکة آموزش آموزشگران، شبکة ماهواره ‌تلویزیون و اینترنت و بهبود کیفیت آموزش ابتدایی و میانی در سطح گسترده، کیفیت بالا و آموزش با کارآیی بالا و مداوم است.
 
     استادان آموزش عالی یک اتحادیة پرشور و بسیار مهم در پژوهش علمی، نوآوری و علمی- فنّاوری تأسیس کرده‌اند. از کل اعضای فرهنگستان 7/40% (280) نفر در بخش آموزش عالی و در 234 نفر فرهنگستان مهندسی چین هستند.
 
بزرگسالان و آموزش برخط
دانشجویان دور افتاده و نواحی توسعه‌نیافته، بزرگ‌ترین استفاده‌کنندگان آموزش برخط هستند، اما دانشگاه‌های برخط به دانشجویانی که در امتحانات ورودی دانشگاه موفق نشده‌ و کسانی که کار می‌کنند شانس آموزش مستمر و یادگیری را می‌دهد.
     وزارت آموزش با 68 مدرسة معمولی آموزش عالی و رادیو مرکزی و تلویزیون دانشگاهی برای اجرای آموزش از دور موافقت کرد. در پایان 2003م، این مدارس 2027 مرکز آموزش خارج از فضای دانشگاه در اطراف چین ایجاد کرده که در 140 رشتة تخصصی و در شاخه عرضه می‌شود. تعداد ثبت‌نام‌کنندگان 1373 میلیون است. شبکة آموزش و پژوهش چین در 1994م آغاز شد و اکنون گسترده‌ترین شبکة اینترنت چین است و تمام شهرهای مهم چین را پوشش می‌دهد. ارتباط با سرعت بالا میان این شبکه و شبکة ماهوارة برون‌مرزی آموزشی چین در سال 2000 مجدداً شروع شد که برای پشتیبانی از آموزش از دور است.
 
     مدارس برای آموزش عالی بزرگسالان شامل رادیو، تلویزیون، کارگر، دانشگاه‌های مکاتبه‌ای و شبانه، دانشکده‌های مدیریت و آموزش، مدارس متوسطة بزرگسالان شامل مدارس حرفه‌ای، مدارس آموزش مهارت‌ها، مدارس ابتدایی کارگری و کشاورزی شامل بخش ابتدایی بزرگسالان است. آموزش بزرگسالان برای کمک به اهداف مدرنیزه کردن به‌طور روزافزون مهم می‌شود. آموزش بزرگسالان یا آموزش «غیررسمی»، جایگزین آموزش عالی است که شامل رادیو، تلویزیون، و دانشگاه‌های مکاتبه‌ای، دانشگاه‌های اوقات فراغت و نیمه‌وقت، دانشگاه‌های factory-run برای کارکنان و کارگران، و دانشگاه‌های county-run برای کشاورزان است (english.moe.gov.tw).
پذیرش
ثبت‌نام آزمون ورودی ملی گائوکائو دیگر تنها معیار پذیرش نیست بلکه معیارهای دیگری مانند توصیه‌نامه‌های آموزشگر و فعالیت‌های فوقِ برنامه نیز مؤثر است.
     پذیرش در دانشگاه از‌طریق نظام مرکزی ثبت‌نام و در کمیته‌های پذیرش در سطح استان زیر نظر وزارت آموزش انجام می‌شود. پذیرش براساس مدارک علمی، جسمانی و اخلاقی صورت می‌گیرد. کمک‌هزینة خاص برای ملیت اقلیت و داوطلبان چینی خارج از کشور داده می‌شود. امتحان‌های سراسری در ده روز اول جولای برگزار می‌شود. داوطلب می‌تواند در یکی از دو گروه علوم انسانی یا علوم مهندسی شرکت کند. آنها درخواست خود را به مؤسسات و دپارتمان‌هایی که دوست دارند وارد آنها شوند می‌دهند. ثبت‌نام با نتایج امتحان معلوم می‌شود. پژوهش دربارة رفتار اجتماعی و خصوصیات اخلاقی قبل از پذیرش دانشجویان انجام می‌شود. در بعضی دانشکده‌ها شرایط فیزیکی و جسمی خاص باید وجود داشته باشد (english.moe. gov.tw).
     در‌حال‌حاضر چین آموزش دانشگاهی رایگان را عرضه می‌کند. دانشجویان شهریه نمی‌پردازند و از خوابگاه‌های مجانی استفاده می‌کنند. کمک‌هزینه یا یارانه به دانشجویانی داده خواهد شد که خانواده‌هایشان مشکل مالی دارند. خوابگاه که بخش مهمی از زندگی دانشجویی را تشکیل می‌دهد ازسوی خود دانشجویان و از میان دانشجویان اتحادیة دانشجویان که زیر نظر فدراسیون دانشجویان چین است اداره می‌شود. در سال‌های اخیر، تعداد دانشجویان با حقوق افزایش یافته است. این روند ممکن است ادامه یابد و سرانجام ممکن است دولت نظام پولی را به‌جای آن تصویب کند (english.moe. gov.tw).
 
مدیریت نظام آموزشی با تکیه بر آموزش عالی
حکومت‌ها در سطوح مرکزی، استانی، ایالتی، شهری و ناحیه دارای بخش‌های آموزشی و ادارات مسئول آموزش هستند. براساس قانون آموزش، شورای ایالتی و حکومت‌های محلی مردمی در همه سطوح، آموزش را مطابق اصول مدیریت در سطوح مختلف و با تقسیم مسئولیت، هدایت و اداره می‌کنند.
     بخش‌های اداری آموزشی زیر نظر شورای ایالتی مسئول آموزش در سراسر کشور هستند و کل برنامه‌ریزی، هماهنگی و مدیریت فعالیت‌های آموزشی را به‌عهده دارند. بخش‌های اداری آموزش زیر نظر حکومت‌های مردمی، در سطح ایالت و بالاتر مسئول فعالیت‌های آموزشی مناطق خود هستند. بخش‌های دیگر اداری حکومت‌های مردمی مسئول فعالیت‌های آموزشی در چهارچوب اختیارات خود هستند.
     وزارتخانه‌های دیگر و کمیسیون‌های زیر نظر شورای ایالتی نیز دارای بخش‌های مسئول امور آموزشی در چهارچوب حوزه صلاحیت و توانایی خود هستند.
     وزارت آموزش بالاترین مجموعه آموزشی اداری است. این وزارت مسئولیت اجرا و انجام قوانین و مقررات، اصول و سیاست‌ها، تعریف و تعیین سیاست‌های آموزشی ویژه، آماده‌سازی و هماهنگی برنامه‌های توسعه آموزشی، هماهنگ کردن آموزش با کار در همه بخش‌های کشور و هدایت اصلاحات در نظام آموزشی را به عهده دارد. مدیریت آموزش پیش‌دبستانی اساساً در چهارچوب مسئولیت حکومت‌های محلی است. آموزش اجباری ازسوی شورای ایالتی هدایت و اصولاً ازسوی حکومت‌های مردمی در سطح ایالات مدیریت می‌شود. اجرای آن برحسب برنامه‌ریزی کلی استانی، حکومت‌های مردمی مستقل منطقه‌ای و شهری انجام می‌شود. آموزش حرفه‌ای زیر هدایت و راهنمایی شورای ایالتی با مسئولیت مقام‌های محلی و هماهنگی کلی حکومت و مشارکت جامعه ادامه می‌یابد. آموزش عالی زیر نظارت شورای ایالتی قرار دارد و ازسوی حکومت‌های مردمی استان‌ها، مناطق مستقل و شهرستان‌ها به‌طور مستقیم زیر نظر حکومت مرکزی اداره می‌شود.
     وزارت آموزش شش مرکز پژوهش در زمینه برنامه آموزشی در سراسر کشور و در چهارچوب دانشگاه‌های تربیت آموزشگر تأسیس کرده است.
     آموزش عالی شامل دانشگاه‌ها، مؤسسات پژوهشی، دانشکده‌‌های مستقل (از 2008م)، دانشگاه‌های حرفه‌ای، مؤسسات نظامی، مدارس و دانشکده‌های پزشکی و مدارس آموزش اداری است (International Bureau of Education, 2011).
 
برنامه‌ها و اصلاحات پیش‌رو
نظام آموزشی چین به‌تبع نظام اقتصادی‌اش متمرکز بود و آموزش را دولت مرکزی و دولت‌های محلی به‌ترتیب و به‌طور مستقیم و تحت نظارت خود عرضه می‌کردند. مشکل‌ها و نقاط ضعف این نظام این بود که دولت مسئولیت‌های زیادی را به‌عهده گرفته و مدارس فاقد انعطاف و استقلال برای آموزشی هماهنگ و متناسب با نیازهای جامعه بودند. آموزش غیرمنطقی بود و دارای انسجام لازم نیز نبود. کارآیی بسیار پایین مؤسسات آموزشی، نیاز به اصلاح نظام آموزشی را ضروری می‌کرد. بعد از مرگ مائو و با به قدرت سیاسی مجدد دنگ شیاوپینگ در سال 1977، با الهام از نظام دانشگاهی روسیه، علوم و فنّاوری به‌منزله یکی از چهار هدف اصلی مدرنیزاسیون (کشاورزی، صنعت، دفاع ملی و علم و فنّاوری) اصلاح شد.
     یکی از اولین تصمیم‌های شیائوپینگ از سرگیری مجدد نظام آزمون برای پذیرش در دانشگاه بود. به‌دلیل شورش‌های اجتماعی گذشته، با رسمیت بخشیدن به نظام آزمون ورودی دانشگاه‌های عمومی مجدداً در دهة 1980، آموزش عالی چین در جریان بهبود و تعدیل قرار گرفت. سه دوره آزمون ملی از 1979-1977م برگزار شد. حدود 18 میلیون دانش‌آموز دانش‌آموخته دوره میانی از 1977-1966م در آزمون شرکت کردند و 880000 نفر از آنان دانشجوی دانشگاه‌ها شدند. این دانشجویان نقش ‌مهمی در پیشرفت اقتصادی و اجتماعی چین که دنگ آن را پیش‌بینی کرده بود، ایفا کردند (Wang, 2010).
     در سال 1993، کمیتة مرکزی حزب کمونیست چین و شورای ایالتی به‌طور مشترک برنامه‌ای برای اصلاح آموزش طراحی کردند که تأسیس دانشگاه‌های خصوصی را مجاز می‌داند. این برنامه اعلام می‌دارد که دولت از همه بخش‌های جامعه شامل بنگاه‌ها، مؤسسات، سازمان‌های عمومی یا گروه‌ها مانند شهروندان که در راه‌اندازی مؤسسات آموزش عالی در راستای قانون و شرکت در اصلاحات و توسعه آموزش عالی و حمایت از آن اقدام کنند حمایت می‌کند. با این سیاست چندین دانشگاه ازسوی مراکز غیرعمومی ایجاد می‌شود که الگو و نماد تغییری مهم در ساختار آموزش عالی به‌شمار می‌آید که به‌طور کامل ازسوی دولت مرکزی کنترل می‌شود. براساس آمار وزارت آموزش در 1990م کمتر از 4% از گروه سنی 22-18 سال به‌منزله دانشجو در مؤسسات آموزش عالی ثبت‌نام می‌کنند که این رقم در سال 2005 به 22% می‌رسد (www.chinacurrents.com).
     تغییر مهم دیگر آموزش عالی چین در سال 1999 و تغییر قانون آموزش بود. در قانون تصریح شده است که دانشگاه‌ها با مدیریتی دموکراتیک ماهیت قانونی مستقلی دارند.
اصلاحات و اهداف
با سیاست انجام اصلاحات و درهای باز در سال 1978 آموزش و تحصیل وارد فضای جدیدی از پیشرفت شد. اصلاحات در آموزش مشتمل بر پنج بخش بود: اصلاحات در نظارت بر آموزش، مدیریت، سرمایه‌گذاری، جذب نیرو (استخدام)، کاریابی شغلی، مدیریت داخلی مؤسسه که اصلاح مدیریت مهم‌ترین و مشکل‌ترین بخش آن بود. دو جنبه برای اصلاح آموزش عالی کلیدی بود: کاهش کنترل مرکزی، توسعة روند پذیرش دانشگاه. اهداف کلی اصلاح نظام آموزش عالی هموار کردن ارتباط میان حکومت، جامعه و مؤسسات آموزش عالی، ایجاد و تکمیل نظام جدیدی است که در آن دولت مسئول برنامة فراگیر و مدیریت کلان، ترسیم سیاست‌های کلی آموزشی، تأمین بودجه و انجام کنترل مرکزی است و مؤسسات آموزش عالی درحالی‌که از قانون تبعیت می‌کنند، از استقلال خود در فراهم آوردن آموزشی مطابق با نیازهای جامعه بهره می‌گیرند. جنبة درخور توجه دیگر طرح توسعه، تعدیل روند پذیرش دانشگاه است. طرح توسعة ایالت‌ها با روش «one-exam-decides-all» در ارزشیابی کامل دانشجو به کمک ‌امتحانات و عامل‌های متعددِ ارزشیابی، متحول خواهد شد (.comwww.chinacurrents).
     باتوجه‌به مدیریت اصلاح نظام، ارتباط میان دانشگاه‌ها، حکومت و جامعه به‌تدریج به‌وسیله راه‌های مختلفی نظیر مؤسسات مشترک، تعدیل، همکاری و ادغام هموار شد. نظام آموزشی با دو سطح آموزش در‌حالی قوام گرفت که دولت مرکزی و محلی مسئولیت‌های مختلف برنامه‌ریزی کامل و مدیریت آموزش را برعهده ‌گرفتند. با اصلاح نظام آموزشی همه شهروندان به‌طور مساوی از حقوق قانونی خود از آموزش عالی بهره‌مند می‌شوند. بورس تحصیلی به دانشجویانی که دارای شایستگی‌های علمی و اخلاقی باشند تعلق گرفته و مقرری دریافت می‌کنند. علاوه‌برآن نظام با دادن کارهای پاره‌وقت به دانشجویانی که خانواده‌هایشان مشکلات اقتصادی دارند کمک کرده تا به‌دلیل مشکلات اقتصادی مجبور به ترک تحصیل نشوند. دانشجویان پس از دانش‌آموختگی با هدایت دولت و طبق سیاست‌های آن کار انتخاب می‌کنند (www.chinaeducenter.com).
     خطوط کلی اصلاح زیر‌بناهای آموزشی به برنامه‌ها و طرح‌های خاص ازجمله بهبود کیفی آموزش در دانشگاه، افزایش بودجة آموزش در دولت تا 4% تولید ناخالص داخلی تا سال 2012؛ تکمیل قوانین و مقررات آموزشی و تضمین انجام هر مرحله از اصلاحات براساس قوانین و مقررات اختصاص دارد. برای انجام این رسالت‌ها و اهداف، طرح توسعه، مؤسسات آموزشی را برای طراحی و ترسیم برنامه‌های اصلاحی و سیاست‌های خودشان تشویق می‌کند.
     مأموریت‌های تعیین‌شدة طرح توسعه برای آموزش عالی عبارت است از: بهبود همه‌جانبة آموزش، پیشرفت علم، فنّاوری‌ها و فرهنگ، سرعت بخشیدن به روند مدرنیزه شدن چین و ساختن چین به‌منزله ملتی بزرگ با آموزش عالی قوی. اهداف اصلاحات پیشرفت تدریس و پژوهش علمی، ارتقای همکاری میان دانشگاه‌ها و مؤسسات پژوهشی و سرعت بخشیدن به کشف و اختراع، افزایش قدرتِ خدمت به جامعه به‌وسیلة فراهم کردن زمینة رایزنی و مشاوره و انتقال فنّاوری‌ها و نتایج پژوهش‌ها در تولید، پرورش استعدادهای درخشان، و توسعة برخی از دانشگاه‌های معروف چین در سطح بین‌المللی و تعدادی از دانشگاه‌های رده بالای چینی در دنیا تا سال 2020. خلاصه اینکه، هدف این برنامه قادر به افزایش سطح
رقابتی آموزش عالی چین در سطح بین‌المللی است (www.chinaeducenter.com).
     با پذیرفته شدن چین به‌طور رسمی در سازمان تجارت جهانی در 2001م میدان وسیعی را برای تبادلات با تعدادی از کشورهای دیگر فراهم آورد که منجر ‌به فرصت‌هایی برای یکسان‌سازی آموزش چین با دنیا شد. برای مثال، وزارت آموزش چین تعدادی از مسئولان و دبیرانِ حزب در دانشگاه‌های رده بالا را برای بازدید و تحصیل به کشورهای پیشرفته مانند امریکا و انگلستان اعزام کرد. به‌منظور ارتقای علوم میان‌رشته‌ای و همکاری‌های فرهنگی در اوایل سال 2000 بسیاری از دانشکده‌هایی که به سبک قدیم شوروی بودند بر‌مبنای دانشگاه‌های بزرگ امریکا در یکدیگر ادغام شده و به‌صورت دانشگاهی فراگیر درآمده‌اند.
     برای تکمیل اصلاحات آموزش چین و ترغیب توسعة اقتصادی در دهة بعد، نخست‌وزیر ون‌جیابائو بر یک کمیتة اجرایی ریاست می‌کرد که برای تنظیم طرح توسعة آموزش در 2008م تشکیل شده بود. این کمیته طرح اصلاح جاری را تهیه کرده است. این طرح بزرگی است که توازن علایق و تأثیرات گروه‌های گوناگون را منعکس می‌کند. یکی از مسائل مطرح‌شده استقلال مؤسسات آموزش عالی است. این طرح از پرورش خلاقیت و تفکر مستقل دانشجویان برای پرورش ابتکار و نوآوری علمی حمایت می‌کند (Wang, 2010; www.chinacurrents.com).
     اصلاحات آموزش در چین به مرحله‌ای جدید و سرنوشت‌ساز رسیده است. نیاز به تربیت نیروی کاری بیش از پیش مطلع و آگاه برای ایجاد اقتصادی که نه‌تنها به شکلی روزافزون به‌سرعت رشد کند بلکه پیشرفته باشد، موتور محرکه این اصلاحات است.
     خطوط کلی و اصلی آخرین اصلاحات آموزشی چین در طرح جامعی با عنوان «رهنمودهای دولت برای طرح اصلاح و توسعة آموزش میان‌مدت به بلند‌مدت بین سال‌های 2010 و 2020» که به تعبیر دیگر طرح توسعه نامیده می‌شود ترسیم شده است. دور دوم بحث و گفت‌و‌گوهای ملی دربارة طرح توسعه تمام شد و بیش از 30000 پیشنهاد و توصیه جمع‌آوری شد که نشان‌دهندة دخالت و نقش عمومی بر چنین موضوع مهمی است. این طرح عظیم و فراگیر براساس مطالعات، روی الگوهای مختلف آموزشی است. طرح از جانب بالاترین سطوح کشور حمایت شده است.
     بعد از انقلاب فرهنگی، چین فقط در 2011م، بیش از یک صد بیلیون دلار برای پژوهش‌های علمی و توسعه هزینه کرده است. علوم و فنّاوری برای اهداف اقتصادی و سیاسی حیاتی شناخته شده است. دانشمندان چینی در این مدت چهار بار جایزه نوبل فیزیک و یک بار شیمی را از آن خود کرده‌اند. نظام آموزشی چین با تأکید بر علوم، ریاضی و مهندسی با بیش از ده هزار دانش‌آموخته مهندسی در دوره دکتری و پانصد هزار دانش‌آموخته در دوره کارشناسی، بیش از کشورهای دیگر در 2009م توسعه و رشد داشته است. افزون‌براین چین ازنظر چاپ مقالات علمی دومین کشور است و در 2010م فقط 121500 مقاله داشته که 5200 مقاله در نشریات بین‌المللی چاپ شده است (Xinhua, 2011).
     در بیست سال گذشته 300000 دانشجو برای تحصیل به بیش از 100 کشور رفته و 210000 دانشجو از کشورهای مختلف به چین آمده‌اند و 1800 استاد و متخصص به خارج اعزام شده‌اند. اخیراً ازطریق اصلاح اعزام و مدیریت دانشجویان، چین با سیاست حمایت از دانشجویان خارج از کشور و آزادی رفت‌وآمد، آنها را به بازگشت به کشور و خدمت تشویق می‌کند (www.chinaeducenter.com).
     در سال‌های اخیر مؤسسات آموزش عالی از دانش، علوم و فنّاوری افراد با استعداد، با تأکید بر پژوهش عملی و توسعه با هدف اقتصاد کشور بهره گرفته است. به‌علاوه مؤسسات آموزش عالی در ساخت پارک‌های علم، ایجاد و راه‌اندازی مؤسساتی با فنّاوری پیشرفته با همکاری گروه‌های اقتصادی، آموزشی و پژوهشی با یکدیگر موجب ثمرات و تولیدات علمی و پژوهشی واقعی در جامعه شده‌اند. دولت چین به همکاری‌های بین‌المللی و تبادل آموزش عالی اهمیت می‌دهد (www.chinaeducenter.com).
 
کلید توسعة آینده
آموزش چین برای توسعة کشور در همه ابعاد، بر بهبود چشم‌انداز فکری و عقلانی کشور و تربیت و پرورش دانشجویان ماهر و ذی‌صلاح متمرکز شده است.
     اهداف اصلی توسعة آموزش چین همگانی کردن تحصیل اجباری نُه‌ساله، ریشه‌کن کردن بی‌سوادی در میان طبقة جوان و میان‌سال و توسعة بیشتر آموزش حرفه‌ای و بزرگسالان است. علاوه‌برآن سطح دستیابی به آموزش عالی باید به سطح کشورهای نیمه‌توسعه یافته برسد (english.moe.gov.tw).
 
ارزیابی دانشگاه‌ها
همگام با رشد دانشگاه‌ها، تقاضا برای کیفیت آموزش نیز بالا می‌رود. برای اولین‌بار در آموزش عالی چین، دولت برای ارزیابی کیفیت، معیار و استانداردهایی را برای رتبه‌بندی دانشگاه‌ها وضع می‌کند. مهم‌ترین حادثه در تلاش حکومت چین برای بهبود کیفیت آموزش عالی، طرح 211 است که در 1995م برنامه‌ریزی شد. 100 دانشگاه برای دریافت سرمایه ویژه در راستای عملی کردن طرح انتخاب شدند. در سال 1998 وزارت آموزش ابتکار مهم دیگری به نام طرح 985 به خرج داد. هدف اولین مرحله این طرح تقویت و سوق دادن 100 دانشگاه چین در ردیف بهترین دانشگا‌ه‌های دنیا در سده بیست‌و‌یکم میلادی بود. این دو طرح و نظام رده‌بندی تأثیر معناداری در کیفیت مؤسسات آموزش عالی داشتند. معیارهای رده‌بندی عبارت‌اند‌ از: به رسمیت شناخته شدن دانشگاه ازسوی دولت، میزان پژوهش‌ها، تعداد دانشکده‌ها، برنامه‌ها، تعداد دانشجویان و شهرت آن دانشگاه است (www.chinacurrents.com; www.chinaeducenter.com). چین در بهار 2007م ارزیابی ملی دانشگاه‌هایش را برای استفاده از نتایج آن در حمایت از سیاست مهم پیش‌بینی‌شدة برنامه‌ریزی آتی کرد. ارزیابی اساسی ملی دانشگاه‌ها که در 1994م انجام شد موجب «توده‌ای شدن» آموزش عالی بلکه بازتأکید بر مؤسسات برگزیده شد. استادان دانشگاه از اصلاحات در بودجة آموزش عالی با نظام یکنواخت، متمرکز و ثابت در پایان سده و تبدیل آن به نظامی متنوع، غیرمتمرکز، باز و پویا، برقرار‌کنندة رابطه دولت‌های محلی با بخش‌های غیرعمومی دیگر استقبال ‌کردند. آنها همچنین معتقد هستند که این تمرکززدایی و تجاری کردن منجر به عدم برابری و بی‌عدالتی در فرصت آموزشی شده است (www.chinacurrents.com).
     توسعة سریع و همگانی در آموزش عالی نه‌تنها به منابع تدریس و آموزش صدمه زد، بلکه موجب بالا رفتن نرخ بیکاری در میان دانش‌آموختگان شد. ایجاد دانشگاه‌های خصوصی که تحت کنترل دولت نیستند کُند و آینده‌شان نامعلوم باقی‌ماند. تغییر ساختار آموزش عالی در میان مؤسسات براساس منطقة جغرافیایی، منابع مالی، واحد اداری و همچنین مقولة عملکرد به‌وضوح موجب به وجود آمدن الگوی طبقه‌بندی اجتماعی رو به افزایش شده است. گرچه اصلاحات کنونی کیفیت فراگیر و کلی آموزشی را بهبود بخشیده است، مسائل جدید و گوناگونی برآمده از عدالت و کارایی را نیز به وجود آورده است.
 
کتاب‌شناسی
International Bureau of Education. (2011). “China”. World Data on Education (7th edition). Geneva:Unesco.
Li, Y., Whalley, J., Zhang, J. S., and Zhao, X. (2011). “The Transformation of China’s Higher Education System and its Global Implication”. The World Economy, 34(4), 516-545.
Central Intelligence Agency. (2014). “China”. The World Factbook. Retrieved from: https://www.cia.gov/
Wang, Guho-hua. (2010). “China's Higher Education Reform”. China Current 2010. Retrieved from: www.currents.com/ spring_2010/cc_want.htm
White, G. (2013). China Trade Now Bigger than US. Retrieved from: https://www.telegraph.co.uk/finance/economics/ 9860518/China-trade-now-bigger-than-US.html
Xinhua. (2011). China Publishes the Second Most Scientific Papers in International Journals in 2010: Report. Retrieved from: www.xinhuanet.com/english2010/sci/index.htm
https://english.moe.gov.tw
http://english.gov.cn/2005-08/27/content_26661.htm
http://www.chinacurrents.com
 
 


www.middlekingdomlife.com
http://www.chinaeducenter.com/en/chistory.php
http://www.imf.org/en/Countries/CHN
http://www.infoplease.com/country/china
http://www.moe.edu.cn/
http://www.travelchinaguide.com/intro/religion