پایتخت: عشق‌آباد




نوع حکومت: جمهوری




زبان رسمی: ترکمنی




مساحت: 488100 کیلومترمربع




جمعیت: 5240000 نفر




شمار اعضای هیئت‌علمی: (آمار رسمی موجود نیست)




تولید ناخالص ملی: 36/44 میلیارد دلار (2015م)




هزینه دولت از تولید ناخالص ملی: 0/3% (2012م)




هزینه آموزش از کل هزینه دولت: 8/20% (2012م)





 
ویژگی‌های جغرافیایی، جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی
ترکمنستان یکی از ایالات جوان مستقل در اتحاد جماهیر شوروی سابق است که در آسیای مرکزی واقع شده و 2/6 میلیون نفر جمعیت دارد و عشق‌آباد پایتخت آن است. زبان رسمی این کشور ترکمنی است. در طول مرزهای خشک، ترکمنستان با کشورهای ایران، افغانستان، قزاقستان و ازبکستان هم‌مرز است. همچنین کشورهای روسیه، آذربایجان، قزاقستان و ایران با ترکمنستان مرز مشترک آبی دارند. بیابان 80% خاک این کشور را می‌سازد و فقط 5% از زمین ترکمنستان در طبقه اراضی قابل کشت قرار می‌گیرد.
     ترکمنستان اقتصادی با ویژگی‌های خاص دارد که در سطح وسیعی به صادرات گاز، نفت و پنبه وابسته است. برآورد جدیدی از سطح فقر در این کشور در دسترس نیست؛ اما سرعت رشد اقتصادی در سال‌های اخیر و ادامه پرداخت یارانه برای غذا، برق، مسکن، آب و حمل‌ونقل توانسته است تا میانگین استاندارد زندگی را بهبود بخشد. ازسوی‌دیگر شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد در اختیار داشتن این منابع نمی‌تواند همیشگی باشد. گزارش‌ها حکایت از کمبود مسکن و آب در شرایطی دارد که بهای سوخت در اوایل سال 2008، برای پاسخگویی به افزایش جهانی قیمت انرژی، جهش قابل توجهی داشت.
     براساس گزارش برنامة توسعه سازمان ملل در سال 2013 کشور ترکمنستان به لحاظ نشانگر توسعه‌ انسانی از بین 187 کشور در رتبه‌ 102 قرار می‌گیرد که این نشانگر بین سال‌های 2012-2010 توانسته 2% افزایش را تجربه کند. همچنین نرح باسوادی در این کشور 8/98% گزارش شده است (OECD, 2012).
 
اصول و اهداف کلی آموزش و آموزش عالی
پرداختن به مسائل آموزشی در کشور ترکمنستان کمی دشوار است؛ زیرا آنچه در اسناد بین‌المللی مانند اسناد سازمان ملل، یونسکو، سازمان همکاری اقتصادی و توسعه (OECD, 2012) و غیره در حوزه‌ آموزش کشور ترکمنستان به‌صورت عام و آموزش عالی آن به‌صورت خاص جلب توجه می‌کند، نبود ارائه آمارهای لازم در این حوزه‌هاست، به‌طوری‌که حتی در آخرین گزارش سازمان آمار یونسکو در حوزه آموزش عالی کشورهای آسیایی (2014م) همه موارد مربوط به کشور ترکمنستان خالی است و عددی برای آن ارائه نشده است. ازسوی‌دیگر حتی سایت وزارت آموزش کشور ترکمنستان نیز آمارهای لازم در این رابطه را پوشش نمی‌دهند؛ بنابراین این امر تحلیل فضای آموزش عالی در این کشور را کمی مشکل می‌کند. (برای این منظور می‌توانید به جدول ارائه‌شده در انتهای مقاله نگاهی بیندازید که در آن خبری از اطلاعات کشور ترکمنستان وجود ندارد. نخستین ستون مربوط به کشور ترکمنستان است)
     اگرچه باید به این واقعیت نیز توجه کرد که کشور ترکمنستان از سال 1991 استقلال خود را به‌دست آورده و ازاین‌رو هنوز با مشکلات زیادی دست به گریبان است. که فقدان ارائه‌ آمارهای شفاف را می‌توان ازجمله‌ این مشکلات دانست.
     اما با این همه بنا به آنچه در گزارش‌های سازمان یونسکو (2014م) آمده است، شاید مهم‌ترین اتفاق آموزشی در کشور ترکمنستان را می‌توان به فوریه سال 2007 مربوط دانست که در آن بردیموف به‌عنوان دومین رهبر ترکمنستان از زمان استقلال آن، برگزیده شد؛ زیرا او توانست با انجام برخی تغییرات در دولت، نظام رو به رکود آموزشی را پس از دو دهه واپسگرایی بهبود بخشد. در این مسیر، تغییرات سیاسی به همراه سودهای حاصل آمده از افزایش قیمت نفت و گاز توانست شرایط بهتری را برای این کشور رقم بزند. به‌طوری‌که نرخ تولید ناخالص داخلی بین سال‌های 2006-2000 در حدود 500% افزایش داشته است که به لحاظ رتبه ترکمنستان را کشور دوم در آسیا قرار می‌دهد.
     در این بین دولت ترکمنستان اصلاحات اساسی را برای آموزش قرار داد که برخی از مهم‌ترین آنها عبارت‌اند از:
· دولت با همکاری یونیسف واحد بررسی فراگیر آموزش را راه‌اندازی کرد.
· دولت توانست برابری آموزشی را در سطح ملی ایجاد کند و سازمان ملل را به‌منزله شریک اجرایی در دستیابی به این هدف اجتماعی دعوت کند.
· دولت آموزش اجباری را از نُه سال به ده سال افزایش داد.
· برای گسترش اصول آموزش و رهبری پویا، رئیس‌جمهور راه‌اندازی مدارس الگو را در پنج منطقه‌ اساسی کشور اعلام کرد.
· وزارت آموزش ترکمنستان با همکاری یونیسف توانست سه راهنمای برنامه‌ درسی در درس‌های ریاضی، جغرافی و آموزش‌های مهارتی- حرفه‌ای را به پایان رساند که رویکردهای جدیدی را در حوزه‌ توسعة محتوا، یاددهی و ارزیابی پیشنهاد می‌کردند.
· اصلاحات اساسی در حوزه آموزش عالی و مدارس فنی‌وحرفه‌ای اجرا شد که هنوز در جریان است.
· دولت با همکاری سازمان یونیسف واحد فراگیری را با رویکردی گسترده در حوزه‌ اصلاحات آموزشی در سال 2008 بنا نهاد.
 
اصول آموزش در قانون اساسی
براساس قوانین آموزشی در ترکمنستان که در سال 1993 به تصویب رسیده، اصول عمده آموزش عبارت‌اند از:
1. دسترسی رایگان به انواع خدمات آموزشی که دولت فراهم می‌کند؛
2. حق برابر برای همه افراد برای بروز استعداد و توانایی‌های فردی؛
3. اولویت در نظام آموزشی مبتنی‌بر ارزش‌های انسانی؛
4. ارتباط فراگیر و صحیح آموزش با تاریخ ملی، فرهنگ و سنت‌ها؛
5. آموزشِ غیردینی در مؤسسات آموزشی عمومی؛
6. استقلال مؤسسات آموزشی عمومی از بخش‌های سیاسی و سایر سازمان‌های عمومی و مذهبی؛
7. ادغام بین علم و صنعت در آموزش و همکاری با بخش‌های آموزشی سایر کشورها؛
8. پیوستگی، انعطاف و رعایت تنوع در بخش‌های گوناگون آموزشی ملی (European Commission, 2012).
 
مشخصه‌های اصلی آموزش سطح سوم در کشور ترکمنستان
پوشش قانونی آموزش عالی




 


 





برای اصلاح اساسی در حوزه‌ نظام ملی آموزش و علوم در ترکمنستان قانون آموزش و نیز قانون جایگاه دانشمندان در آگوست 2009 به فرمان ریاست‌جمهور به اجرا درآمد. این قانون آموزشی، ارتباطات اجتماعی را در فضای اجتماعی تنظیم کرده، اصول و مبنای سیاست‌های آموزش عمومی را تعریف کرده و همچنین اهداف، وظایف و عملکردهای نظام آموزشی و مدیریت آن را مشخص می‌کند. همچنین این قانون مجموعه‌ای از نوآوری‌ها را در حوزه‌ آموزش فراهم می‌آورد. برای مثال قانون آموزش اجازه‌ تأسیس مؤسسات آموزشی خصوصی و نیز راه‌اندازی آنها را در کشورهای خارجی که زبان نخست آنها ترکمن نیست را صادر کرده است.
 
     براساس این قانون مؤسسات آموزشی می‌توانند با ساختارهای عمومی، دولت‌های محلی، سازمان‌های داخلی و خارجی با هر نوعی از مالکیت و انجمن‌های عمومی راه‌اندازی شده و به‌عنوان مؤسسات آموزش عالی با آموزش دانشجویان ترکمن و غیرترکمن فعالیت کنند؛ اما مؤسسات آموزشی که برنامه‌های آموزشی را برای تربیت نیروهای نظامی و نیروهای مجری قانون به اجرا در می‌آورند فقط می‌توانند با مجوز هیئت دولت ترکمنستان راه‌اندازی شوند.
     علاوه‌براین، قانون پیش‌بینی کرده است که آموزش دوره سوم به روش خودآموزی، آموزش از دور، و نیز یادگیری اینترنتی (برخط) در کنار آموزش تمام‌وقت، برای همه قابل استفاده باشد. در واقع نظام آموزش عالی در این کشور تلاش دارد انواع روش‌ها را برای توسعه‌ آموزش عالی در ترکمنستان فراهم آورد.
     قانون جایگاه دانشمندان حقوق، وظایف و مسئولیت‌های پژوهشگران، محدوده ارزیابی کیفیت عملکرد آنان و نیز مسئولیت‌های دولت برای تضمین آزادی علمی را تعریف کرده و حمایت‌های اجتماعی برای پژوهشگران و ارتقای موقعیت فعالیت‌های علمی را فراهم می‌آورد.
     هدف طولانی مدت در قوانین آموزشی کشور ترکمنستان برای ارتقای موقعیت آموزش عالی در این کشور براین‌اساس طرح‌ریزی شده که اهداف زیر محقق شوند:




 


 





1. دوره‌های آموزشی به پنج یا شش سال افزایش یابد؛
2. ساعت آموزشی از 1250 ساعت به 850 ساعت کاهش یابد؛
3. شرایط برای بررسی دوباره برنامه‌های درسی و آموزشی فراهم شود؛
4. 33 رشته جدید در دانشگاه معرفی شود که از آنها نام برده نشده؛
5. به‌صورت سالانه تعداد مکان‌های مورد نیاز دانشجویان افزایش یابد؛
6. شرایط دوره‌های تحصیلات تکمیلی و برنامه‌های درسی در ارتباط با شاخه‌های مختلف علوم توسعه پیدا کند.
     در ادامه تصویر شماتیکی از نوع مدیریت آموزشی در نظام آموزشی ترکمنستان ارائه شده است.
 
انواع برنامه‌ها و مدارک آموزش عالی
مؤسسات آموزش عالی کشور ترکمنستان رشته‌های متفاوتی را دربر می‌گیرند. آموزش عالی در این کشور غالباً ازسوی دانشگاه‌ها، آکادمی‌های، دانشکده‌های هنرهای زیبا و مؤسسات برای همگان فراهم می‌شود.
     آموزش عالی به‌صورت‌های تمام‌وقت، پاره‌وقت و دوره‌های مکاتبه‌ای اجرا می‌شود. رشته‌هایی که در انواع دانشگاه‌ها پوشش داده می‌شوند، غالباً براساس تخصص‌هایی که استادان مورد نیاز آن در کشور ترکمنستان وجود دارد انتخاب‌شده و یا ازسوی هیئت دولت این کشور ابلاغ می‌شوند.
     دوره‌های دانشگاهی برای رشته‌های گوناگون به‌استثنای رشته‌های پزشکی و بعضی رشته‌های هنر، شامل دوره‌های پنج‌ساله هستند که گاه تا حدود شش سال هم به طول می‌انجامند. که در واقع دو سال آخر به طی دوره‌ کارآموزی مربوط می‌شود. به‌این‌ترتیب که دانشجویان باید دو سال در حرفه‌ مرتبط با رشته‌ خود کارآموزی کنند. آنها نیاز دارند که برای دانش‌آموختگی توصیه‌نامه‌ای را ازسوی کارفرمای خود برای دوره‌‌ دوساله‌ کارآموزی خود دریافت کنند. پس از این دو سال دانش‌آموختگان مدرکی را با عنوان diploma of higher education که معادل کارشناسی به‌دست می‌آورند.
     دانشجویان پس از پایان این دوره‌ پنج‌ساله می‌توانند دوره‌ سه‌ساله ‌دیگری را در دانشگاه گذرانده و مدرک دکترای آموزشی را به‌دست آورند. پس از طی این دوره با انجام یک پژوهش کامل دانشجویان می‌توانند مدرک دکترای تخصصی و یا PhD را دریافت کنند.




 


 





     تصویر دوره‌های تحصیلی و مدت آنها در نگاره 3 آورده شده است.
 
انواع مؤسسات آموزش عالی در کشور ترکمنستان
24 مؤسسه آموزش عالی در ترکمنستان وجود دارد که از این تعداد 19 مؤسسه متعلق به همه‌ شهروندان و 5 مؤسسه مختص نیروهای نظامی است. همه این مؤسسات آموزش عالی، عمومی هستند که شامل 17 مؤسسه، 5 دانشگاه، یک آکادمی و یک دانشکده‌ هنر می‌شوند. شعبه‌ دانشگاه عمومی نفت و گاز گابکین روسیه در عشق‌آباد به تاریخ اول سپتامبر 2008 گشایش یافت. در سپتامبر 2011، مؤسسه جدیدی به نام مؤسسه مالی ترکمنستان در عشق‌آباد شروع به کار کرد. در جولای 2012 مؤسسه پلی‌تکنیک ترکمن بسته شد و به‌جای آن دو مؤسسه جدید به نام‌های مؤسسه عمومی نفت و گاز ترکمنستان و مؤسسه عمومی عمران و معماری ترکمنستان افتتاح شدند.
     همچنین یک آکادمی خدمات شهری در این کشور وجود دارد که در سال 2009 آغاز به‌کار کرده است. این آکادمی در راستای تربیت نیروهای مدیریتی خبره و نیز کارگزارانی اجتماعی با مهارت‌های تفکری مناسب، برای اجرای موفقیت‌آمیز اصلاحات مورد نظر در ترکمنستان راه‌اندازی شده است.
 
توزیع مسئولیت‌ها در نظام آموزش عالی
مؤسسات آموزشی ازسوی هیئت دولت ترکمنستان اداره می‌شوند. کابینه برای توسعه و اجرای سیاست‌های دولتی در زمینه‌ آموزش پاسخگو است و انطباق دستورات در حال اجرا را با قانون اساسی، قوانین حاکم بر آموزش و معاهدات بین‌المللی تضمین می‌کند. بنابراین در حوزه‌ آموزش مسئولیت مدیریت کردن این نظام و همچنین تأمین بودجه‌ آن برعهده دولت است.
     افزون‌بر این نظارت دولتی، مدیریت مستقیم هر مؤسسه آموزش عالی با رئیس آن است که براساس قوانین ترکمنستان منصوب و یا معزول می‌شود. عنوان رئیس مؤسسه آموزش عالی، سطح قدرت و مسئولیت او و راه‌اندازی رشته‌های مختلف در هر مؤسسه آموزش عالی، همگی مبتنی‌بر قوانین و مقررات مؤسسات آموزشی که کابینه تصویب کرده است، تعیین می‌شود.
 
     افزون‌بر موارد یادشده، ساختار دولتی مدیریت در آموزش باید برای موارد زیر در حوزه آموزش عالی نیز پاسخگو باشد:
1. توسعه راهبردهایی برای آموزش و استانداردهای آموزش عمومی؛
2. هماهنگ کردن فعالیت‌های مؤسسات آموزشی؛
3. حفظ ارتباطات، مطالعات و بهترین شیوه‌ انتشار تولیدات علمی در سطح بین‌المللی؛
4. توسعه مستندات لازم برای راهنمایی پیش‌برنده سازمان‌های آموزشی، روش‌های آموزشی و زمینه‌های کاری علوم برای انواع گوناگون مؤسسات آموزشی؛
5. مشارکت در تنظیم بودجه ‌دولتی برای آموزش؛
6. توسعه‌ مدل‌هایی برای تضمین کیفیت، ارائه مجوز و اعتبارنامه؛
7. حمایت‌های علمی و کاربردی از دانشجویان برای دریافت مدرک نهایی و پایان دوره‌های دانشگاهی؛
8. تعیین نشانگرهای لازم برای پذیرش دانشجو در مؤسسات آموزش عالی؛
9. مدیریت مسائل مرتبط با ارائه مدرک درخصوص فعالیت‌های انجام‌شده در دوره‌های آموزشی و مهارت‌آموزی تخصصی/ حرفه‌ایی؛
10. توسعه فرایندهای تشخیصی برای ارزیابی مدارک دانشجویانی که از کشورهای دیگر دانش‌آموخته شده‌اند؛
11. توسعه فرایندهای مربوط به ارائه‌ گواهی‌نامه و برگزاری دوره‌های مرتبط به آموزش کارکنان این نظام.
 
منابع مالی بخش آموزش و آموزش عالی
بودجه مؤسسات آموزشی براساس استانداردهای حاکم بر آن مؤسسه و تعداد دانشجویانش تعیین می‌شود: اما برای مؤسساتی با تعداد دانشجویان کمتر، یا مؤسساتی که در مناطق روستایی قرار دارند، استانداردهای لازم بدون در نظر گرفتن تعداد دانشجو لحاظ می‌شود.
     لازم به یادآوری است که استانداردها بودجه عمومی برای مؤسسات آموزش عالی عمومی ازسوی هیئت وزیران تعیین می‌شود.
     مؤسسات آموزش عالی غیرعمومی ساختار استاندارد بودجه برای مؤسسات عمومی که ازسوی دولت تعیین شده است را به‌عنوان مدل عملکردی خود قرار می‌دهند. مؤسسات آموزش عالی اجازه دارند تا فعالیت‌های اقتصادی و درآمدزای متناسب با قانون کشور را علاوه‌بر بودجه دولتی طراحی کرده و توسعه دهند و این درآمدهای مازاد سبب کاهش بودجه دولتی این مؤسسات نمی‌شود. غالباً مؤسسات آموزش عالی با فراهم آوردن منابع کافی مالی از حوزه‌های متفاوت می‌توانند شرایط حمایتی را برای دانشجویان خود که به کمک در زمینه‌های مختلف احتیاج دارند، فراهم آورند.
     این مؤسسات آموزش عالی فعالیت‌های مالی جدای از بودجه‌ دولتی خود را به‌صورت مستقل و با مسئولیت کامل اداره می‌کنند.
 
آموزش عالی انتفاعی یا مبتنی‌بر دریافت هزینه
بر طبق قانون جدید مصوب سال 2009، آموزش عالی عمومی در ترکمنستان می‌تواند با شرایط زیر از افراد حقیقی یا حقوقی شهریه دریافت کند:
· دانشجویانی که هزینه‌ تحصیل آنها ازسوی بودجه‌ عمومی پوشش داده نشده است؛
· دانشجویانی که برای دوره‌های نیمه‌وقت یا مکاتبه‌ای پذیرفته شده‌اند؛
· دانشجویانی که برای دوره‌های کارشناسی ارشد و تحصیلات تکمیلی پذیرفته شده‌اند.
     ازجمله مواردی که مؤسسات آموزش عالی اجازه دارند تا برای عرضه خدمات آموزشی هزینه دریافت کنند شرایطی است که به آنها اجازه می‌دهد تا برای ارائه‌ مدرک مناسب، خدمات اجتماعی و آموزشی مبتنی‌بر دریافت هزینه را به‌صورت عمومی، برای شرکت‌ها و ادارات مختلف و سایر نهادها برگزار کند که درآمد حاصل از چنین فعالیت‌هایی باید برای خود مؤسسه و منتطبق با چارت مورد تأیید هیئت دولت، استفاده شود.
     خدمات مرتبط با آموزش مبتنی‌بر دریافت هزینه نمی‌تواند در محل فعالیت‌های اقتصادی آموزش که درآمدزا بوده و در قانون بودجه‌ آموزشی دولت تعیین شده، قرار نمی‌گیرد. درحالی‌که، اگر این مسئله اتفاق افتد و در محل بودجه‌ اقتصاد آموزش تعریف شود، درآمد به‌دست آمده از این طریق باید به بودجه‌ دولتی ترکمنستان برگردانده شود.
     همچنین مؤسسات آموزش عالی غیرعمومی نیز باید برای انجام امور جاری و عرضه خدمات، هزینه‌های خود را از دانشجویان دریافت کنند؛ زیرا زیر پوشش بودجه دولتی قرار نمی‌گیرند. اگرچه همان‌طور که پیش از این نیز بیان شد، نحوه‌ اداره‌ امور مالی این مؤسسات منطبق با ساختاری است که دولت آن را تصویب کرده است.
     مؤسساتی که فعالیت‌های آموزشی خود را در ازای دریافت هزینه انجام می‌دهند به‌عنوان تجارت درنظر گرفته نمی‌شوند و کلیه‌ درآمد آنها برای جنبه‌های گوناگون فعالیت‌های آموزشی (شامل پرداخت حقوق)، توسعه و اجرای برنامه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. بدیهی است این شکل از تعریف نظام آموزشی در پرداخت مالیات و انواع معافیت‌های مالیاتی این مؤسسات تأثیر مستقیم دارد.
     ازسوی‌دیگر تعهدات بین مؤسسات غیرانتفاعی، دانشجویان و والدین آنها نیز ازطریق قراردادی که در آن، سطح آموزش، دوره زمانی، مبلغ شهریه، ضمانت ازیک‌سو و مسئولیت‌های مؤسسه آموزش عالی در شرایط تعلیق یا ابطال مدرک مورد نظر، قطع شدن از اعتبار دولتی مؤسسه، قطع فعالیت‌های مؤسسه و مسائلی از این قبیل ازسوی‌دیگر، تعریف می‌شود.
 
سهم دانشجویان از حمایت‌های مالی
دانشجویان در مؤسسات آموزش عالی براساس قانون کشور ترکمنستان، می‌توانند از امکاناتی مانند بورسیه، خدمات اقامتی و دیگر حمایت‌های اجتماعی بهره ببرند. بر همین اساس دانشجویان هر دانشگاه و مؤسسه‌‌ای می‌توانند از کلیة خدمات دولتی مبتنی‌بر استانداردهای آموزشی مانند تجهیزات آموزشی و کتاب‌های درسی به‌صورت رایگان استفاده کنند. در کنار این‌که دانشگاه‌ها باتوجه‌به درآمدهای مازاد خود انواع حمایت‌های مالی را نیز برای دانشجویان تعریف کرده و واجدان شرایط هر مورد را مشخص می‌کنند (European Commission, 2012).
 
مدرک، تضمین کیفیت و اعتبار مؤسسات و برنامه‌های آموزشی
کنترل رسمی بر روی آموزش ازطریق وزارت آموزش و با بررسی محتواهای برنامه‌ریزی‌شده و محتواهای اختیاری و ارزیابی کیفیت عملکرد دانشجویان و تطبیق آن با برنامه‌ آموزشی اجراشده انجام می‌شود (European Commission, 2012).
 
پذیرش در دانشگاه‌ها و سایر مؤسسات آموزش عالی
دانشجویان در آزمون ورودی سه مرحله‌ای شرکت می‌کنند و به‌ترتیبِ نمراتی که دریافت می‌کنند، در یک موقعیت رقابتی در مؤسسات گوناگون پذیرفته می‌شود. بدیهی است آنکه نمره‌ بهتری به‌دست آورده می‌تواند انتخاب‌های بهتری از بین دانشگاه‌های گوناگون داشته باشد. این آزمون ورودی دانش شرکت‌کنندگان را در سطوح عمومی سنجیده و شامل مصاحبه‌ حضوری در خصوص تاریخ ترکمنستان را نیز است. آزمون به زبان روسی و مصاحبه به زبان ترکمن که در دوره‌ دبیرستان آموزش داده شده، برگزار می‌شود.
 
     دانشجویانی که مدرک کارشناسی خود را دریافت کرده باشند، دارای پنج سال سابقه‌ کاری و توانایی‌های فردی و اجرایی خود را به اندازه‌ انجام یک پژوهش دانشگاهی ارتقا داده باشند، این امکان وجود دارد که به‌صورت مستقیم در دوره‌های دکتری پذیرش شوند. همچنین دانشجویان رشته‌های علوم پزشکی که دوره‌های بالینی را به پایان رسانده و دارای سه سال سابقه کاری باشند و یا آن‌ دسته از دانشجویانی که دوره‌های بالینی را به پایان نرسانده؛ اما دارای پنج سال سابقه کاری در حوزه‌ علوم پزشکی هستند، نیز امکان پذیرش در دوره‌های دکتری وجود دارد. که بدیهی است همه‌ این موارد در شرایطی رقابتی انجام می‌شود. به این معنا که سوابق کاری و پژوهشی همه داوطلبان با هم مقایسه شده و برترین‌ها از میان متقاضیان انتخاب می‌شوند (European Commission, 2012).
 
سال تحصیلی دانشگاه‌ها
سال تحصیلی در دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی ترکمنستان شامل دو نیمسال است که نیمسال نخست سال از اول سپتامبر هر سال آغاز شده و هجده هفته را شامل می‌شود. پس از پایان این هجده هفته و برگزاری امتحانات دانشگاه‌ها به مدت دو هفته تعطیل می‌شوند و سپس نیمسال دوم سال که هفده هفته است آغاز می‌شود. هر نیمسال یک دوره‌ امتحانی یک‌ماهه دارد (European Commission, 2012).
 
چگونگی برگزاری امتحانات و سنجش توانایی‌ها
فرم غالب ارزیابی یا امتحان در شکل تست و امتحان‌های تشریحی برگزار می‌شود. دانشجویان برای ورود به مرحله/نیمسال بعد باید در امتحانات نمره‌ قبولی به‌‌دست آوردند. همچنین در علوم اجتماعی دانشجویان باید امتحان عمومی اجباری را نیز بگذرانند تا بتوانند در دیگر امتحان‌‌های عمومی شرکت کرده و یا اجازة دفاع در دوره‌های گوناگون را داشته باشند (European Commission, 2012).
 
کارکنان دانشگاهی
گروه‌های اصلی که به‌عنوان کارمندان دانشگاهی مشغول به کار هستند، شامل مربی آموزشیار، مربی (آموزشی)، استادیار، رئیس گروه، معاونان رؤسای دانشکده، رؤسای دانشکده، معاونان رؤسای دانشگاه، و رؤسای دانشگاه هستند.
     بر طبق استاندارهای تعیین‌شده برای مؤسسات آموزش عالی، افراد علاوه‌بر داشتن مدارک مورد تأیید و معتبر، باید آموزش‌های علوم تربیتی و روش تدریس را دیده ‌باشند تا برای انجام فعالیت‌های آموزشی اجازه پیدا کرده و برای چنین سمت‌هایی انتخاب شوند (European Commission, 2012).
 
فعالیت‌های پژوهشی
فعالیت‌های پژوهشی در مؤسسات آموزش عالی با همکاری آکادمی علوم ترکمنستان انجام می‌گیرد. این آکادمی مسئولیت آموزش مهارت‌های لازم پژوهشی برای دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری را برعهده دارد. تعیین و ارتقای مهارت‌های لازم برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی در مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی و همچنین تهیه‌ بودجه‌ پژوهشی برای امتحان‌های ورودی از محل بودجه‌ دولتی از وظایف آکادمی علوم ترکمنستان است (European Commission, 2012).
 
همکاری دانشگاه و صنعت
همکاری دانشگاه و صنعت در کشور ترکمنستان با فراهم آوردن فرصت‌های شغلی سالیانه برای دانشجویان انجام می‌شود. ازسوی‌دیگر سرفصل واحدهای درسی دانشگاهی نیز باتوجه‌به همکاری لازم با صنایع و سازمان‌های وابسته‌ای که فرصت‌های شغلی را برای دانشجویان فراهم می‌آورند، تعریف می‌شود.
     همان‌طور که پیش از این هم بیان شد پس از پایان دوره‌ آموزشی، دانش‌آموختگان باید دو سال در صنعت یا سازمان مورد تأیید دانشگاه و مرتبط با رشته‌ای که در آن درس خوانده‌اند به ‌کار مشغول شوند و پس از طی این دو سال است که آنها می‌توانند مدرک دانش‌آموختگی خود را دریافت کنند (European Commission, 2012).
 
ارتباطات بین‌المللی
در کشور ترکمنستان دانشجویانی که در دانشگاه‌های خارجی معتبر درس خوانده‌اند جمعیت چشمگیری دارند. همچنین جمعیت زیادی از دانشجویانی با سایر ملیت‌ها در این کشورهای حضور دارند که در دانشگاه‌های ترکمنستان به تحصیل مشغول هستند. در کنار این تبادل دانشجویان، ارتباط با نهادهای بین‌المللی نیز از اهمیت زیادی در آموزش عالی این کشور برخوردار است. برای مثال سازمان‌های زیر در دستة نهادهای بین‌المللی هستند که طرح‌های مشترکی را با مؤسسات پژوهشی و دانشگاه‌های ترکمنستان انجام داده و می‌دهند که عبارت‌اند از:
· آژانس توسعه‌ بین‌المللی ایالات متحده؛
· هیئت‌مدیره بین‌المللی پژوهش و تبادل دانشجویان؛
· برنامه‌ توسعه ملل متحد؛
· مؤسسه مبادلات دانشگاهی آلمان؛
· شرکت فدرال آلمان برای همکاری‌های بین‌المللی؛
· اراسموس ‌موندوس (برنامه‌ایی تحت نظارت اتحادیه اروپا برای تأمین بورسیه‌ تحصیلی دانشجویان و اعضای هیئت‌علمی است که شرایط لازم را داشته باشند؛
· تمپس (برنامه‌ای زیر نظر اتحادیه اروپا که کمک‌های مالی درخصوص آموزش عالی مربوط است)؛
· بانک توسعه آسیا؛
· آژانس همکاری‌های بین‌المللی ژاپن.
 
برنامه‌ها و اصلاحات پیش‌رو
در ترکمنستان تحولات ژرف پیش‌رونده‌ای در حوزه‌های اجتماعی و اقتصادی دیده می‌شود که به اصلاحات اساسی در آموزش و علوم منتهی شده است. یکی از اهداف اولیه بسان مبنای توسعه در ترکمنستان، بهبود نظام آموزشی، افزایش کیفیت و منابع انسانی و افرادی است که در این حوزه به‌کار گرفته خواهند شد.
     دولت ترکمنستان توجه ویژه‌ای به توسعه‌ همکاری‌های بین‌المللی دارد. در سال‌های گذشته جوانان ترکمنستان فرصت داشته‌اند تا بیاموزند و آموزش‌هایی حرفه‌ای بگیرند تا آنها را به نشانگرهای استاندارد بین‌المللی برساند. دولت توسعه‌ همکاری‌ها با مراکز علمی و آموزشی کشورهای گوناگون و همچنین تبادلات پژوهشی و اطلاعاتی را تقویت کرده و از آنها حمایت می‌کند.
     از سال 2008 حمایت‌های دولتی از طرح‌های علمی که با رقابت به‌دست می‌آید، به دانشمندان ترکمنستان اجازه می‌دهد که فعالیت‌های پژوهشی خود را بر روی معضلات اصلی کشور در حوزه‌ جامعه و اقتصاد متمرکز ساخته و فنّاوری‌های نوین و پیشرفته در حوزه صنعت را توسعه دهند. دولت وظیفه‌ خود می‌داند با طراحی برنامه‌هایی مانند نظام فراگیر آموزش بتواند نظام آموزش ترکمنستان را به سطحی برساند که با استانداردهای بین‌المللی تطبیق داشته باشند.
     نظام آموزش ترکمنستان به‌صورت چشمگیری فنّاوری اطلاعات و آموزش از دور را در خود جای داده و شاهد پیشرفت‌های شایانی در این حوزه است.
     افزون‌براین فنّاوری‌های نوین اطلاعات فضای بسیار مناسب و پیش‌رونده‌ای را برای علوم و آموزش در آینده‌ ترکمنستان فراهم خواهد آورد. اگرچه نگاه‌های متفاوت و متنوع در حوزه‌ فنّاوری‌های چندرسانه‌ای و روش‌های تعاملی، یکی از مهم‌ترین چالش‌های سیاست‌گذاری آموزش در ترکمنستان به‌حساب می‌آید.
     و آخرین مورد که اگرچه بسیار هم مهم است توانایی استفاده از زبان‌های خارجی است که چالش بسیار عمده‌ای به‌شمار می‌آید و از اولویت‌های دیگر سیاست‌گذاری آموزشی در سطح کلان خوانده می‌شود (European Commission, 2012).
 
کتاب‌شناسی
European Commission. (2012). Higher Education in Turkmenistan. Retrieved from: eacea.ec.europa.eu/tempus/ participating_countries/turkmenistan_en.php
International Bureau of Education. (2011). “Turkmenistan”. World Data on Education (7th edition). Geneva:Unesco.
International Federation of Red Cross And Red Crescent Societies. (2014). Turkmenistan Consolidated Operational Plan 2014. Retrieved from: https://reliefweb.int/sites/ reliefweb.int/files/resources/Turkmenistan%20Consolidated%20Operational%20Plan.pdf.
OECD. (2012). “Turkmenistan”. Education at a Glance 2012: OECD Indicators. Retrieved from: https://www.oecd-ilibrary.org/docserver/eag-2012-en.pdf?expires= 1535792228&id=id&accname=guest&checksum=20A5D381F60E649EF8B5139724EF73AB
Unesco. (2014). Higher Education in Asia: Expanding Out, Expanding Up - The Rise of Graduate Education and University Research. Retrieved from: http://uis.unesco. org/sites/default/files/documents/higher-education-in-asia-expanding-out-expanding-up-2014-en.pdf.
United Nations Development Programme. (2013). Human Development Report 2013. Retrieved from: http://hdr.undp. org/sites/default/files/reports/14/hdr2013_en_complete.pdf.
https://data.unicef.org/country/tkm/