دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

نظام آموزش عالی بلغارستان

نوع مدخل : مدخل دانشنامه

نویسندگان
شادی روحانی
صدرالدین ستاری
چکیده
 





پایتخت: صوفیا




نوع حکومت: جمهوری




زبان رسمی: بلغاری




مساحت: 11910 کیلومترمربع




جمعیت: 7167998 نفر (2014م)




تعداد دانشجویان: 262167 (2014م)




تعداد اعضای هیئت‌علمی: 21942 نفر (2014م)




تولید ناخالص ملی: 17/47 میلیارد دلار (2015م)




هزینه دولت از تولید ناخالص ملی: 1/4% (2014م)




هزینه آموزش از کل هزینه دولت: 4/11% (2014م)





 
ویژگی‌های جغرافیایی، جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی
بلغارستان در شبه‌جزیرة بالکان، در غرب دریای سیاه، قرار دارد. از شمال به رومانی، از شرق به دریای سیاه، از جنوب به ترکیه و یونان و از غرب به مقدونیه و یوگسلاوی محدود است (جعفری، 1382). این کشور نیمه‌کوهستانی است و فلات‌های آن وسعت فراوانی دارند. جلگه‌ها و نواحی پست حاصلخیز این کشور بیشتر در کنار رود دانوب، کناره‌ها و جنوب‌شرقی آن واقع شده‌اند. مهم‌ترین رود بلغارستان دانوب و بلندترین قلة آن موسالا (2925 متر) است. آب‌‌و‌هوای آن، در نواحی مرتفع، معتدل و در سایر نقاط، معتدل و مرطوب و روی‌هم‌رفته پرباران است. رشد جمعیت این کشور منفی است.
     فشردگی جمعیت در این کشور 6/79 نفر در هر کیلومترمربع است. 59% از جمعیت آن ساکن شهرها هستند و پرجمعیت‌ترین شهر آن صوفیاست که حدود 9/10% از جمعیت در آن ساکن هستند. از دیگر شهرهای پرجمعیت بلغارستان می‌توان به پلوودیف، وارنا، روسه، بورگاس و استارازگورا اشاره کرد.
     ازلحاظ توزیع سنی جمعیت، 3/22% افراد کمتر از 14 سال، 3/62% افراد 59-15 سال، و 4/15% افراد بالای 60 سال تشکیل می‌دهند. میزان تولد 1/16 در هزار، میزان مرگ‌و‌میر 7/10 در هزار و نرخ رشد جمعیت 64/0% است. بیشتر اقوام این کشور سفیدپوست هستند و از تیره‌های بلغار 7/85%، ترک 4/9%، کولی 6/3%، یونانی، ارمنی و روس تشکیل شده‌اند. دین 70% از مردم بلغارستان ارتدوکس و 9% مسلمان ‌است. زبان رسمی آن بلغاری است که با خط سیریلی نوشته می‌شود. زبان‌های ترکی، یونانی و ارمنی نیز در این کشور رایج است.
     حکومت بلغارستان، جمهوری پارلمانی با یک مجلس قانون‌گذاری است. مجلس ملی این کشور 240 عضو دارد که برای مدت چهار سال انتخاب می‌شوند.
     از ذخایر معدنی این کشور می‌توان به سنگ آهن، سرب، روی، منگنز و نقره اشاره کرد. تولیدات صنعتی آن مواد غذایی، نوشیدنی، دخانیات، مواد شیمیایی و فراورده‌های نفتی، ماشین‌آلات و فلزکاری، متالورژی، لوازم برقی و الکترونیکی است. مهم‌ترین محصولات کشاورزی آن را غلات، ذرت، چاودار و چغندر‌قند تشکیل می‌دهند و سرانة زمین قابل ‌کشت برای هر نفر بالغ بر 56/0 هکتار است. مهم‌ترین اقلام صادرات کشور مواد غذایی، نوشیدنی و دخانیات 5/13%، مواد شیمیایی و پلاستیک 3/22%، تجهیزات ماشین‌سازی و فلزکاری 6/9%، پوشاک و کفش 1/7% است که به کشورهای ایتالیا، آلمان، ترکیه، یونان و روسیه صادر می‌شود. واحد پول آن ‌لف معادل 100 استوتینکا است.
 
اصول و اهداف کلی آموزش و آموزش عالی
برخورداری از آموزش در بلغارستان حق همة شهروندان است و هدف کلی آن تربیت شهروندانی مسئول در یک جامعة مردم‌سالار است. آموزش در این کشور دو محور اصلی دارد: الف. پرورش توانایی فکری دانش‌آموزان؛ ب. تربیت افراد کوشا و اندیشمند برای جامعه از‌ رهگذر القای ارزش‌ها و ایجاد حس وطن‌پرستی.
     اهداف آموزش در بلغارستان عبارت‌اند از: پرورش توانایی فکری دانش‌آموزان، پرورش فردیت و استقلال، ایجاد تمایل به خودآموزی مداوم، آموزش خودآگاهی تاریخی، فرهنگی و ملی، پرورش شهروندی مسئول، فراهم ساختن آموزش و مهارت‌آموزی عمومی و شغلی، تشویق آموزش مداوم، تشویق خودآموزی و تمایل به مشارکت در فعالیت‌های عمومی تحت شرایط اقتصاد بازار.
     اصلاح نظام آموزشی با دورة انتقال به جامعة مردم‌سالار و بازار آزاد اقتصاد مرتبط شده است و این فرایندها در نظام آموزشی در حال تغییر بازتاب یافته است. نتایج مورد انتظار از این نظام در حال تحول عبارت‌اند از:
· ایجاد انگیزة بیشتر در دانش‌آموزان برای کسب آموزش؛
· ایجاد ارتباط قوی بین محتوای کلاس و نیازهای شغلی کشور؛
· آموختن و یاد دادن فنّاوری‌های اطلاعاتی رایج؛
· توسعة بیشتر موقعیت‌های آموزشی براساس علایق و توانایی‌های دانش‌آموزان.
     مسائل عمدة توسعة آموزش در آینده عبارت‌اند از: ارتقای کیفیت آموزش؛ تأمین آموزش پایه برای همگان؛ آموختن حداقل دانش و مهارت‌های مورد نیاز برای درک حرفه‌ای و اجتماعی دانش‌آموزان؛ توسعة فرصت‌های آموزش اختیاری؛ اتخاذ راه‌های مختلف، متنوع و نرمش‌پذیر، درهم‌آمیختن محتوای آموزشی؛ افزایش کیفیت آموزش زبان مادری و زبان خارجی دانش‌آموزان بسان شرط اصلی پیشرفت حرفه‌ای و اجتماعی؛ استفاده مناسب از رایانه و فنّاوری‌های اطلاعاتی در آموزش؛ تهیه و تدارک آموزش مداوم با استفاده از پیشرفت‌های فنّاوری رایج.
     از مهم‌ترین مسائل نظام آموزشی بلغارستان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
· اعمال تغییرات روزافزون در برنامه‌‌های آموزش عمومی، بسط آموزش زبان خارجی در تحصیلات ابتدایی، تلفیق استفاده از فنّاوری‌های ارتباطات و اطلاعات با فرایند آموزش، فراهم ساختن دانش شهروندی و اقتصادی، آموزش ارزش‌های مربوط به مردم‌سالاری؛
· تلفیق فنّاوری‌های اطلاعات و ارتباطات با آموزش در مدارس بلغارستان؛
· اجرای فعالانة برنامه‌های مختلف تعلیمات مدنی، اقتصاد و مدیریت، در فرایند آموزشی؛
· تأمین دستیابی بیشتر به آموزش و توسعة مهارت‌های فردی و اجتماعی، مشارکتی و گروهی؛
· ثبت‌نام و مراقبت از کودکان سنین مدرسه در مدارس؛
· ارائه تحصیلات حرفه‌ای در دو حوزة علوم و مهارت‌ها؛
· ارزشیابی دستاوردها و موفقیت‌های دانش‌آموزان، هنگام گذر از سطوح مختلف تحصیلی (دبیرخانة شورای عالی انقلاب فرهنگی، 1382).
     طبق مادة 3 قانون وزارت آموزش و علوم، آموزش در این کشور غیرمذهبی (سکولار) است و آموزش غیردینی دانشگاهی به مکاتب، مذاهب و عقاید سیاسی وابسته نیست. این آموزش‌ها باید از ارزش‌های جهانی و سنت‌های ملی پیروی کنند.
 
ساختار نظام آموزشی
ساختار نظام آموزشی بلغارستان شامل مراحل زیر است:
 
آموزش پیش‌دبستانی
کودکان 6-2 سال را پوشش می‌دهد و در مدارس پیش‌دبستانی عرضه می‌شود، که بیش از 95% از آنها عمومی هستند. آموزش پیش‌‌دبستانی اجباری نیست، اما بیشتر کودکان در آن شرکت می‌کنند. هدف آموزش پیش‌دبستانی فراهم کردن محیطی است که موجب توسعة توانایی‌های کودکان و آماده شدن آنها برای آموزش رسمی می‌شود. آموزش پیش‌دبستانی رشد فیزیکی، ذهنی، هنری، اخلاقی و عاطفی کودکان را مدّ نظر قرار می‌دهد.
 
آموزش پایه
از دو مرحله تشکیل شده است: آموزش ابتدایی (کلاس اول تا چهارم)، و آموزش پیش از میانی (کلاس پنجم تا هشتم). سن ورود به آموزش پایه 6 یا 7 سال است. آموزش پایة ابتدایی بدون گذراندن امتحان به پایان می‌رسد و گواهی‌نامة آن براساس نمره‌هایی صادر می‌شود که دانش‌آموز در درس‌های گوناگون برنامة درسی کسب کرده است. دانش‌آموزان کلاس اول هرگز سال تحصیلی را تکرار نمی‌کنند، مگر به توصیة کمیسیون پزشکی و درخواست نوشتاری ازطرف والدین‌شان.
 
آموزش میانی




 


 





دانش‌آموزان با گذراندن موفقیت‌آمیز امتحان‌های ورودی و داشتن عملکرد موفق در سال آخر آموزش پایه وارد مدارس میانی می‌شوند. آموزش میانی یک دورة چهار تا پنج‌ساله است که در سه نوع مدرسه عرضه می‌شود: مدارس فراگیر (متوسطة عمومی)، مدارس مبتنی‌بر شرح حال تحصیلی و مدارس حرفه‌ای ( فنی و فنی- حرفه‌ای). هریک از مدارس نیز درس‌های اختیاری و اجباری دارند. در پایان دوره و بعد از گذراندن امتحان، یک مدرک یا گواهی‌نامه اعطا می‌شود که می‌تواند برای ادامة تحصیل در آموزش عالی مورد استفاده قرار گیرد.
 
آموزش عالی
نظام جدید آموزش عالی در سال 1995 تشکیل و در بخش‌های زیر سازماندهی شد: الف. آموزش پیش‌دانشگاهی یا مؤسسات نیمه‌عالی که دوره‌های سه‌ساله را در مدارس عالی و مؤسسات ارائه می‌کنند و دانش‌آموختگان آن دیپلم آموزش عالی دریافت می‌کنند و متخصص به‌حساب می‌آیند؛ ب. مؤسسات عالی یا دانشگاه‌هایی که دوره‌های چهارسالة‌ منتهی به مدرک کارشناسی را ارائه می‌کنند؛ ج. مؤسسات عالی و دانشگاه‌هایی که دوره‌های پنج یا شش‌ساله را عرضه می‌کنند که به مدرک کارشناسی ارشد پایان می‌یابد؛ د. دوره‌های سه‌سالة تحصیلات تکمیلی که به اعطای مدرک دکتری می‌انجامد.
     در مؤسسات آموزش عالی، مرکزی برای راهنمایی دانشجویان درباره موقعیت‌های شغلی، استخدام و جهت‌گیری‌های شغلی آنان وجود دارد که به دانشجویان درباره مسیر شغلی متناسب با رشته تحصیلی‌شان اطلاعات مورد نیاز را می‌دهد تا دانشجویان با بازار کار مرتبط با رشته تحصیلی‌شان آشنا شده و جذب بازار کار شوند. سال تحصیلی در بلغارستان از ماه سپتامبر آغاز می‌شود و تا ژوئن ادامه دارد. یک سال تحصیلی حدود 32 هفته است که شامل دو نیمسال تحصیلی تابستان و زمستان است. تعطیلات از اول ژوئیه تا پانزده سپتامبر است. زبان آموزش نیز بلغاری است.
 
سطوح و مدارک آموزش عالی
تحصیلات آموزش عالی در بلغارستان در دو بخش دانشگاهی و غیردانشگاهی عرضه می‌شود:
الف) تحصیلات غیردانشگاهی: آموزش عالی غیردانشگاهی معمولاً یک دورة‌ سه‌ساله (بعد از پایان آموزش میانی) است که به اعطای گواهی‌نامة متخصص در رشته‌های مختلف منتهی می‌شود. تحصیلات غیردانشگاهی با یک آزمون نهایی در پایان دوره خاتمه می‌یابند.
ب) تحصیلات دانشگاهی: در سه دوره زیر عرضه می‌شود:
· تحصیلات مرحلة اول (دورة کارشناسی): مرحلة اول تحصیل در مؤسسه‌های آموزش عالی چهار سال طول می‌کشد و به اعطای مدرک کارشناسی در رشته‌های مختلف پایان می‌یابد. این مدرک براساس قانون آموزش عالی در سال 1995 ایجاد شد. در برخی از رشته‌ها، دورة کارشناسی وجود ندارد و دانشجویان می‌توانند مستقیماً به مرحلة دوم تحصیلات (کارشناسی ارشد) راه یابند. طبق آخرین مصوبة قانون آموزش عالی، مدرک کارشناسی دسترسی به تحصیلات دکتری را در مدت زمان چهار سال فراهم می‌کند.
· تحصیلات مرحلة دوم (دورة کارشناسی ارشد): طول مدت تحصیل در این مرحله پنج سال بعد از پایان یافتن آموزش میانی یا یک سال بعد از دریافت مدرک کارشناسی است. دانشجویان باید یک پایان‌نامه را تدوین و آزمون سراسری را با موفقیت طی کنند.
· تحصیلات مرحلة سوم (دورة دکتری): تحصیل در سومین مرحله حداقل سه سال پس از کسب مدرک کارشناسی ارشد طول می‌کشد. مدرک دکتری براساس پژوهش فردی و بعد از دفاع از رساله داده می‌شود. طبق قانون آموزش عالی در سال 1995، این مدرک جایگزین مدرک قبلی (کاندیدای علوم) شد.
 
مراکز و مؤسسات آموزش عالی
طبق قانون، اهداف تأسیس مراکز آموزش عالی عبارت‌اند از: آموزش متخصصان مستعد و به‌کارگیری دانش علمی در موقعیت‌های اجتماعی مختلف؛ روزآمد کردن دانش و روش متخصصان و توسعة علمی و فرهنگی.
     آموزش عالی بلغارستان شامل 51 مرکز آموزش عالی و 47 مؤسسة آموزش نیمه‌عالی است که برنامه‌هایی را در چهار دوره دانشگاهی (متخصص، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری) عرضه می‌کنند (www.mon.bg/en/).
     شرایط ثبت‌نام، باتوجه‌به نوع مؤسسات و رشته‌های گوناگون، متفاوت است و از آزمون‌ها و مدرک پایان دورة میانی تشکیل شده است. برخورداری از آزادی عمل به مؤسسات دانشگاهی اجازه داده است تا هرساله شرایط ثبت‌نام مؤسسة خود را تعیین و تصویب کنند. شرط اصلی ورود به مؤسسات آموزش عالی داشتن مدرک میانی و گذراندن آزمون ورودی است. اما برای رشته‌هایی که متقاضی کمتری دارند، داوطلبان ممکن است براساس ارسال مدارک و نمرات دوران تحصیل ثبت‌نام شوند.
پذیرش دانشجویان خارجی: دانشجویان خارجی باید گواهی‌نامة پایان دورة میانی، معادل گواهی‌نامة میانی بلغارستان، و روادید معتبر داشته باشند و از طرف فرد یا مؤسسة معتبر در کشور مبدأ معرفی و توصیه شده باشند. به‌علاوه، گذراندن یک سال تحصیلات پیش‌دانشگاهی در زبان بلغاری برای دانشجویان خارجی الزامی است. بعد از یک سال تحصیل در زبان بلغاری، آزمون‌هایی در مؤسسات دانشجویان خارجی برگزار می‌شود. سهمیه‌های مؤسسات برای دانشجویان خارجی براساس شرایط خاص مؤسسات آموزش عالی بلغارستان هرساله تعیین می‌شوند.
 
اعضای هیئت‌علمی
استادان دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی، در مقایسه با چند سال گذشته، 7/15% افزایش داشته‌اند. درحالی‌که در مقایسه با سال 1995 افزایش آنها حدود یک‌سوم بوده است. تعداد استادان مؤسسات آموزش عالی مهندسی و فنّاوری که به آموزش آموزشگران در این زمینه‌ها می‌پردازند در سال‌های گذشته تغییری نکرده است.
     برای اعضای هیئت‌علمی مراکز آموزش عالی مراتب علمی زیر منظور شده ‌است:
· استادیاران و استادان؛
· استادیاران، استادیاران ارشد و استادیاران اصلی؛
· افرادی که فقط برای آموزش غیرتخصصی زبان، ورزش، هنر و رشته‌های دیگر منصوب شده‌اند و باید جزء آموزشگران و آموزشگران ارشد باشند.
 
نظام نمره‌دهی و امتحانات آموزش عالی
مراکز آموزش عالی، برای تعیین شیوة برگزاری امتحانات، قوانینی را تصویب و تنظیم کرده‌اند. ارزشیابی علمی دانشجویان به‌وسیلة برگزاری امتحان کتبی انجام می‌شود و دانش و مهارت‌های دانشجویان براساس نظام عددی نمره‌ای به قرار زیر ارزشیابی می‌شود: نمرة 6: عالی؛ نمرة 5: خیلی خوب؛ نمرة 4: خوب؛ نمرة 3: رضایت‌بخش؛ نمرة 2: ضعیف. نمرة قبولی 3 و نمرة ردی 2 است.
داده‌های آماری روزآمد مربوط به نظام آموزش عالی
در سال 2014 مؤسسه ملی آمار جمهوری بلغارستان به تفکیک مدراس و دانشگاه، تعداد مؤسسات آموزشی را همراه با آمار دانش‌آموزان و دانشجویان به‌شرح زیر در دو جدول جداگانه عرضه کرده است (www.nsi.bg/en).
 
جدول 1. تعداد مؤسسات آموزشی در سال 2014-2013





نام مؤسسه آموزشی


2013-2012


2014-2013




کودکستان


2070


2051




مدارس عمومی و ویژه


2112


2097




مدارس هنری


22


23




مدارس ورزشی


19


24




مراکز آموزش حرفه‌ای


338


371




دانشگاه‌ها


53


53





 
 
جدول 2. تعداد دانشجویان و دانش‌آموزان در سال 2014-2012





تعداد به تفکیک نوع مؤسسه


2013-2012


2014-2013




پیش‌دبستانی


235015


240622




مدارس ابتدایی


221839


220934




مدارس آموزش حرفه‌ای


272487


268395




مدارس بزگسالان


4272


7300




دانشجویان دوره کاردانی


14688


15072




دانشجویان دوره کارشناسی


180949


176344




دانشجویان دوره کارشناسی ارشد


82951


85823




دانشجویان دوره دکتری


5371


6055





 
مدیریت نظام آموزشی با تکیه بر آموزش عالی
مدیریت آموزش مدارس در چهار سطح ملی، منطقه‌ای، شهری و مدرسه است. ویژگی‌های اصلی مدیریت مؤسسات آموزش عالی کشور بلغارستان دموکراتیک بودن، عدم تمرکز و استقلال زیاد آنان است.
     یکی از گام‌های مؤثر در توسعة آموزش عالی، در سال‌های اخیر، تنظیم قوانین مربوط به استقلال و خودگردانی مؤسسات آموزش عالی بوده است. حق مدیریت منابع مالی موجب ایجاد رقابت بین دانشگاه‌ها و به‌دنبال آن، ایجاد تنوع در برنامه‌ها و دوره‌های جدید و جذاب آموزشی شده است. خودگردانی مؤسسات آموزش عالی، نه فقط تنوع نهادی را افزایش داده، بلکه منجر به تنوع عمودی آموزش عالی از‌طریق عرضة دوره‌های بیشتر (متخصص، کارشناس، کارشناسی ارشد و دکتری) شده است. دسترسی روزافزون به آموزش عالی و افزایش ثبت‌نام از دیگر ابعاد و ویژگی‌های ایجاد مردم‌سالاری در آموزش عالی است.
     مدیریت نظام آموزش عالی و مؤسسات آموزش عالی برعهده هیئت‌امنای دانشگاه است. از وظایف هیئت‌امنای دانشگاه می‌توان به مواردی چون: انتخاب رئیس دانشگاه، تعیین اعضای هیئت‌علمی دانشگاه، و نظارت بر عملکرد رئیس دانشگاه اشاره کرد. بعد از هیئت‌امنا، ستاد هیئت‌علمی است که وظایفی چون: تعیین خط‌مشی‌های آموزشی و پژوهشی دانشگاه، برنامه‌ریزی توانمندسازی اعضای هیئت‌علمی، تعیین سیاست‌های منابع انسانی دانشگاه‌ها، تأیید معاون دانشگاه که ازطرف رئیس معرفی می‌شود، است. اعضای این ستاد 45-25 نفر هستند که حداقل 70% آنها باید استاد یا دانشیار باشد. رئیس دانشگاه هم باید حداقل استاد یا دانشیار بوده و باید عضو هیئت‌علمی تمام‌وقت باشد که ازسوی هیئت‌امنای دانشگاه انتخاب می‌شود.
     در سال 1996 ساختار جدیدی برای آموزش عالی تصویب شد که به‌موجب آن یک مؤسسة ملی برای ارزشیابی و اعتبارسنجی تشکیلات آموزش عالی، به‌منظور کمک به تدوین و کاربرد ملاک‌ها و هنجارهای ارزشیابی تشکیلات مختلف آموزشی، تشکیل شد. به‌خاطر اطمینان از با کیفیت بودن آموزش، در سه سطح ملی، منطقه‌ای، و مدرسه، ارزیابی از کیفیت آموزش وجود دارد. تضمین کیفیت در مؤسسات آموزش عالی تا حدودی دارای استقلال است. برای ارزیابی کیفیت تدریس و عملکرد دانشجویان در هر مؤسسه ارزیابی درونی انجام می‌شود و نظام ارزیابی درونی هر دانشگاهی هم ازسوی مؤسسه اعتبارسنجی و ارزیابی ملی بررسی می‌شود. این مؤسسه اعتبارسنجی که وظیفه‌اش تضمین کیفیت و ارزیابی آموزش عالی است از سال 2008 به عضویت شبکه اروپایی تضمین کیفیت در آموزش عالی درآمده است و فعالیت‌هایش زیر نظر شبکه تضمین کیفیت است. مرکز ملی ارزیابی تضمین کیفیت کشور بلغارستان در سه سطح: رشته، مؤسسه و برنامه، اعتبارسنجی را انجام می‌دهد و نتایج ارزیابی کیفیت آموزش در چهار سطح: بسیار خوب، خوب، رضایت‌بخش و عدم رضایت (بد) ازسوی مرکز ارزشیابی گزارش می‌شود. اعتبار درجه بسیار خوب و خوب شش سال، و اعتبار درجه رضایت‌بخش سه سال است (www.mon.bg/en/).
     هدف کلی آموزش، ایجاد تشکیلات آموزشی خودگردان، غیرمتمرکز و مردم‌سالار است. برای تحقق این هدف، ایجاد نهاد اداری ساده و تخصص بالا و شایستگی بسیار در میان متخصصان آموزشی ضروری است. ادارة آموزش به سطوح ملی، منطقه‌ای، شهری و مدرسه تقسیم شده و برعهدة وزیر آموزش و علوم (Ministry of Education Science and Technologies Institute for Education and Science, 1996) است. وظایف وزارت و شورای وزرا عبارت‌اند از: تعیین و اجرای سیاست‌های دولت در زمینة آموزش، پیش‌بینی و طراحی فعالیت‌های مربوط به توسعة آموزش در برنامه‌های بلندمدت و طرح‌های عملیاتی، سازماندهی و هماهنگ‌کردن کار واحدهای اداری و تشکیلات آموزشی و نظارت بر فعالیت‌های انواع و سطوح مختلف مدارس. وزارت آموزش و علوم اسناد آموزشی را تصویب می‌کند، بر عرضه نوآوری‌ها نظارت می‌کند، کتاب‌های درسی، کتابچه‌های راهنما و کارکنان آموزشی را تأمین می‌کند و فعالیت‌های بین‌المللی را در زمینة آموزش انجام می‌دهد.
     علاوه‌بر وزارت آموزش و علوم، دو نهاد دیگر در ادارة آموزش عالی مشارکت دارند:
1. کنفرانس رؤسای دانشگاه‌های بلغارستان؛
2. نهاد ملی ارزشیابی و اعتبارسنجی: یک نهاد تخصصی ملی برای تضمین کیفیت، ارزشیابی، و اعتبارسنجی فعالیت‌هایی نظیر آموزشی، پژوهشی و هنری مؤسسات آموزش عالی است. دو نوع اعتبارسنجی وجود دارد: اعتبارسنجی برنامه‌ها و اعتبارسنجی مؤسسات. نهاد ملی ارزشیابی و اعتبارسنجی، مطابق قانون آموزش عالی و الزامات دولتی پذیرفته‌شده، معیارهای ارزشیابی و اعتبارسنجی را تدوین و اتخاذ کرده است. این نهاد همچنین طرح‌های تأسیس و تغییر مدارس عالی و واحدهای اصلی آنها و گشایش تخصص‌های جدید را ارزشیابی می‌کند.
     وظایف و عملکرد دولت در مدیریت و ادارة آموزش دانشگاهی عبارت‌اند از: الف. گسترش اجرای سیاست ملی توسعة آموزش دانشگاهی و حمایت از استقلال علمی آموزش دانشگاهی؛ ب. توجه به کیفیت فرایند آموزش و پژوهش از‌طریق سازماندهی فعالیت‌های مؤسسة ملی ارزیابی.
 
منابع مالی بخش آموزش و آموزش عالی
منبع اصلی فراهم ساختن منابع مالی آموزش بودجة دولتی (از‌طریق وزارت آموزش و علوم) و بودجة محلی (ازطریق شهرداری‌ها) است. طبق قانون وزارت آموزش و علوم، مراکز آموزش عالی عمومی باید بودجه‌های مورد نیاز خود را تنظیم، تعیین و گزارش کنند. درآمد بودجة این مراکز از منابع زیر فراهم شود:
· کمک‌های مالی دولت؛
· کمک‌های مالی دولت‌های محلی.
     بودجة مراکز خصوصی آموزش عالی نیز از‌طریق شهریة دانشجویان تأمین می‌شود. افزایش تعداد دانشجویانی که ناگزیر به پرداخت شهریه هستند به کاهش مداوم سهم دانشجویان از یارانه‌ها می‌انجامد است. دانشجویانی که هزینة تحصیل خود را پرداخت می‌کنند، به‌علت تورم و افزایش هزینة زندگی، با این خطر روبه‌رو هستند که نتوانند تحصیلات خود را به پایان برسانند. در نتیجه، پرداخت شهریه یک مانع مالی برای دسترسی به آموزش عالی است و تهدیدی جدی برای رشد گرایش به آموزش عالی در بین جوانان به‌شمار می‌آید. در سال 2012 نزدیک به 87% بودجه آموزش عالی ازسوی دولت فراهم شده است و دولت در این سال 4% از تولید ناخالص ملی را برای آموزش هزینه کرده است (www.mon.bg/en/).
 
برنامه‌ها و اصلاحات پیش‌رو
در اکتبر سال 2014 دولت بلغارستان برای یک دوره هشت‌ساله (2020-2014م) راهبرد جدیدی با عنوان علوم و آموزش برای رشد هوشمند در نظر گرفت. اهداف این راهبرد عبارت‌اند از:
· افزایش دسترسی به آموزش عالی؛
· افزایش روابط مؤثر و مداوم میان دانشگاه‌ها و بازار کار؛
· ایجاد آموزش عالی سازگار با نظام‌های آموزش عالی کشورهای اروپایی؛
 
· هدایت پژوهش‌های مؤسسات آموزش عالی به‌سمت خلاقیت و اقتصاد بازارمحور؛
· به‌روز کردن نظام مدیریت مؤسسات آموزش عالی؛
· توسعه و ایجاد نظامی برای یادگیری مادام‌العمر از‌طریق یادگیری‌های الکترونیکی و مجازی؛
· افزایش بودجه مؤسسات آموزش عالی و بهبود کارایی این سرمایه‌گذاری‌ها.
     همچنین کشور بلغارستان برای توسعه آموزش عالی اهداف زیر را تا سال 2020 دنبال می‌کند:
· افزایش کیفیت آموزش، تشویق دانشجویان و استادان و پژوهشگران به افزایش کیفیت؛
· ایجاد و گسترش نظامی برای یادگیری مادام‌العمر با به‌کارگیری اشکال مختلف یادگیری‌های مجازی و الکترونیکی؛
· افزایش سرمایه‌گذاری در مؤسسات آموزش عالی و بهبود کارایی این سرمایه‌گذاری‌ها؛
· مدرنیزه کردن و تمرکززدایی مدیریت مؤسسات آموزش عالی و پاسخگویی به نیاز بازار متناسب با نیاز جهانی به آموزش عالی (www.mon.bg/en/).
 
کتاب‌شناسی
جعفری، عباس. (1382). گیتاشناسی نوین کشورها. تهران: مؤسسة جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی.
دبیرخانة شورای عالی انقلاب فرهنگی. (1382). «نظام آموزشی بلغارستان». نظام آموزش کشورهای جهان. بازیابی شده از: http://mahshar.com/world/research/edupol/countries.phpcbulgaria.htm
 
International Bureau of Education. (2007). “Bulgaria”. World Data on Education (6th edition). Geneva:Unesco.
Ministry of Education, Science and Technologies Institute for Education and Science. (1996). Development of Education in the 1994-1996: National Report of the Republic of Bulgaria. Retrieved from: http://www.ibe.unesco.org/ National_Reports/ICE_1996/bulgaria96.pdf.
Unesco. (1998). Statistical Yearbook. Paris: Author.
Unesco. (1998). Statistical Yearbook. Paris: Author.
https://www.mon.bg/en/
http://www.nsi.bg/en
http://www.unesco.vg/iau/