نوع مدخل : مدخل دانشنامه
نویسنده
چکیده
پایتخت: رم
نوع حکومت: جمهوری
زبان رسمی: ایتالیایی
مساحت: 301230 کیلومترمربع
جمعیت: 61142221 نفر (2015م)
تعداد دانشجویان: 1809192 (2008م)
تعداد اعضای هیئتعلمی: 62000 (2008م)
تولید ناخالص ملی: 819/1 تریلیون دلار (2015م)
هزینه دولت از تولید ناخالص ملی: 1/4% (2014م)
هزینه آموزش از کل هزینه دولت: 4/8% (2014م)
ویژگیهای جغرافیایی، جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی
ایتالیا کشوری در جنوب اروپا و پایتخت آن شهر رم است. ایتالیا شبهجزیرهای چکمهای شکل است که از جنوب اروپا به داخل دریای مدیترانه پیش آمده است. این کشور از غرب با فرانسه، از شمال با سوئیس و اتریش، از شرق با اسلوونی هممرز است. ایتالیا همچنین با دو ایالت مستقل به نامهای سان ماینو و واتیکان هممرز است. مساحت ایتالیا برابر با 301230 کیلومترمربع و خط ساحلی آن برابر 7600 کیلومتر (شامل جزایر سیسیل و ساردینی) است (Encyclopedia of the Nations, 2015).
واحد پول این کشور یورو و زبان رسمی آن ایتالیایی است. میلان، ناپل، رم، بولونیا، ونیز، تورین، پالرمو، و فلورانس از شهرهای مهم ایتالیا بهشمار میآیند.
جمعیت ایتالیا در سال 2015، برابر با 61142221 نفر
بوده است. تراکم جمعیت برابر با 203 نفر در هر کیلومترمربع است. در حدود 69% جمعیت شهرنشین هستند (www.Worldometers.info).
بیش از یکپنجم افراد بین سن 15 تا 29 سال، نه آموزش دیدهاند و نه استخدام شدهاند. در سالهای گذشته پرداختهای خصوصی برای دریافت آموزش بیشتر از پرداختهای عمومی شده است (OECD, 2012, p. 1).
سهم افراد جوان که وارد تحصیلات دانشگاهی شدهاند از 39% در سال 2000 به 49% در سال 2010 افزایش یافته است. سهم افراد با تحصیلات دانشگاهی در گروه سنی 64-55 سال در حدود 10% و در گروه سنی 34-25 سال در حدود 20% است (OECD, 2012, p. 2). میزان درآمد ملی که سالانه در بخش آموزش هزینه میشود، از 6/4% در 1995م، به میزان 9/4% در 2009م افزایش یافته است (OECD, 2012, p. 5).
نرخ استخدام افراد گروه سنی 64-25 سال با تحصیلات آموزش عالی بین سالهای 2010-2002، از 2/82% به 3/78% کاهش یافته است؛ درحالیکه نرخ استخدام بزرگسالان با تحصیلات متوسطه برتر، تقریباً ثابت مانده است (3/72% در 2002م و 6/72% در 2010م) (OECD, 2012, p. 2).
ایتالیا تا قبل از سال 1946، بهصورت سلطنتی حکمرانی میشد. در ژوئن 1946، مردم ایتالیا به از میان برداشتن لغو سلطنت رأی دادند و برایناساس، کشور جمهوری دموکراتیک شد. در ژانویه 1948، ایتالیا منشور قانون اساسی را (که آزادیهای سیاسی و مدنی شهروندان و اصول دولت را تبیین میکرد) به تصویب رسانید. دولت ایتالیا شامل رئیسجمهور، نخستوزیر و وزیران است که در مجموع هیئت وزیران را تشکیل میدهد. رئیسجمهور، رئیس دولت و نماینده وحدت کشور است. او نقطه کانونی قوای سهگانه بهشمار میآید. او ازسوی قانونگذاران انتخاب میشود، هیئت اجرایی را برمیگزیند و رئیس قوه قضائیه است. رئیسجمهور همچنین فرمانده ارشد نیروهای مسلح است (JustLanded, 2015).
مشکل کلیدی ایتالیا برخوردار نبودن از رشد اقتصادی از پایان دهه 1990 است. رکود اقتصادی سبب شده تا در بسیاری ابعاد ازجمله آموزش و مهارتآموزی، اشتغال و کسبوکار و مسکن عقب بماند. علاوهبراین، ایتالیا در هیچکدام از نشانگرهای زندگی بهتر، در میان پنج کشور برتر سازمان همکاری اقتصادی برای توسعه قرار نگرفته است (OECD, 2015, p. 6).
اقلام عمده صادراتی ایتالیا به جهان دربرگیرنده تجهیزات کفپوش، تجهیزات ماشین، مواد شیمیایی و پارچه و لباس است. کشورهای عمده واردکننده از ایتالیا شامل آلمان، فرانسه، هلند، اسپانیا، بلژیک و انگلستان است. اقلام عمده وارداتی از جهان شامل تجهیزات مهندسی، حملونقل، انرژی، مواد غذایی و معدنی است. کشورهای عمده صادرکننده به ایتالیا عبارت از امریکا، آلمان، فرانسه، اسپاینا، و سوئیس هستند (اتاق بازرگانی صنایع، معادن و کشاورزی تهران، 1394).
اقلام عمده صادراتی ایران به ایتالیا شامل آهن و استیل، پشم، موی حیوانات و فرش، پلاستیک و مواد پلاستیکی، دیگ بخار، چای و ادویه، محصولات معدنی، پوست خام، محصولات شیمیایی، مس و فراوردههای آن است. اقلام عمده وارداتی ایران از ایتالیا عبارت است از: آهن و استیل، پشم، موی حیوانات، فرش، پلاستیک و مواد پلاستیکی، دیگ بخار، قهوه، چای و ادویه، محصولات معدنی، پوست خام، محصولات شیمیایی، مس و فراوردههای آن، آهن و استیل، مواد شیمیایی ارگانیک، وسایل دباغی، رنگرزی، محصولات شیمیایی، پلاستیک و فراوردههای آن، وسایل نقلیه غیر واگن، وسایل پزشکی و چشمپزشکی، آهن و استیل، وسایل برقی، ماشینآلات و راکتور هستهای (اتاق بازرگانی صنایع، معادن و کشاورزی تهران، 1394).
اصول و اهداف کلی آموزش و آموزش عالی
اصول اساسی آموزش که ازسوی قانون اساسی ایتالیا (در 1947-1946م توسعه یافته و از اول ژانویه 1948 اجرایی گردیده) تأیید شده است، عبارتاند از:
· آزادی آموزش؛
· وظیفه دولت در اطمینانیابی از آزاد بودن مدارس برای همه، بدون هیچگونه تمایز؛
· حق افراد برای گشایش مدارس بدون درگیری مالی دولت؛
· حق دانشگاهها، دانشگاهیان و مؤسسات عالی فرهنگی برای وضع مقررات بهطور مستقل؛
· وظیفه والدین نسبت به آموزش فرزندان خود؛
· ماهیت رایگان آموزشهای اجباری عرضهشده ازسوی مدارس عمومی؛
· آزادی آموزشگران نسبت به عرضه تدریس مطابق با روشها و معیارهای مناسب و حصول اطمینان نسبت به توسعه تواناییهای فردی دانشآموزان؛
· حق دستیابی همه دانشآموزان دارا و ندار (حتی اگر از ابزارهای لازم برخوردار نباشند) به بالاترین سطوح آموزش (International Bureau of Education, 2012, p. 1).
راهبردهای کلی وزارت آموزش، دانشگاه و پژوهش برای سال 2012 خاطر نشان میکند که در اقتصاد جهانی، بهبود مداوم کیفیت آموزش یکی از اولویتهای کلیدی برای اطمینان از توسعه و رشد اقتصادی و سیاسی است (International Bureau of Education, 2012, p. 1).
اهداف کلی آموزش عالی ایتالیا در دو بخش (الف) دانشگاهی و (ب) غیردانشگاهی بهصورت زیر است:
الف) بخش دانشگاهی
اهداف آموزشی دورههای دانشگاهی دوره نخست و دوم بهصورت زیر است:
· هدف دوره دانشگاهی که به مدرک کارشناسی میانجامد، عبارت از پرورش دانشجویان با سطح بالای درک جنبههای روششناسی، فرهنگی و علمی زمینه مطالعاتی و همچنین، هوش حرفهای است.
· دورههایی که به ارشد میانجامد، برای تربیت دانشجویان با مهارتهای پیشرفته برای انجام فعالیتهای ویژه در بخشهای مخصوص طراحی شده است.
· دورههایی که به دیپلم سطح اول تخصص میانجامد، برای عرضه دانش و تواناییها برای فعالیتهای حرفهای مخصوص به دانشجویانی است که مدرک Laurea specilistica /magistrale گرفتهاند.
· هدف دورههای کارشناسی ارشد سطح اول اطمینانیابی از تخصص علمی افراد و کارآموزیهای سطح بالا است.
اهداف آموزشی دورههای دانشگاهی رده سوم بهصورت زیر است:
· هدف دورههایی که به مدرک دکتری منتهی میشود شامل فراهم کردن شایستگیهای مورد نیاز برای انجام پژوهشهای حرفهای در سطح دانشگاه و در بخشهای عمومی و خصوصی است.
· دورههایی که به دیپلم سطح دوم تخصص میانجامد، برای عرضه دانش و شایستگیهای انجام فعالیتهای حرفهای مخصوص است.
· هدف دورههایی که به مدرک کارشناسی ارشد سطح دوم میانجامد، تضمین تخصصهای علمی و کارآموزیهای سطح بالا برای افرادی که پیش از این مدرک ارشد کسب کردهاند (Studentnews, 2015).
ب) بخش غیردانشگاهی
· دورههایی که به دیپلم تحصیلی سطح اول میانجامد، برای اطمینانیابی از تسلط کافی روش و تکنیکهای هنری و کسب صلاحیتهای حرفهای در موضوعهای ویژه طراحی شده است.
· دورههایی که به دیپلم تحصیلی سطح دوم میانجامد، برای فراهم کردن آموزشهای سطح بالا برای تسلط دانشجویان به روشها و تکنیکهای هنری و کسب مهارتهای حرفهای سطح بالا طراحی شده است.
· هدف دورههای دیپلم تخصصی، عرضه صلاحیتهای حرفهای سطح بالا در بخشهای ویژه و مخصوص است (Studentnews, 2015).
ساختار نظام آموزشی
نظام آموزش ایتالیا بهصورت زیر سازماندهی شده است:
· دوره نخست آموزش، بهمدت هشت سال شامل: آموزش ابتدایی و آموزش میانی پایه.
· دوره دوم آموزش که دو مسیر متفاوت است؛ شامل: آموزش میانی برتر و دوره کارآموزی حرفهای.
· آموزش عالی: آموزش بهمدت ده سال برای دانشآموزان بین سن 6 تا 16 سال اجباری است. آموزش اجباری کل دوره اول آموزش (پنج سال آموزش ابتدایی و سه سال آموزش میانی پایه) و دو سال اول دوره دوم آموزش را پوشش میدهد (Eurydice, 2014, p. 7).
آموزش پیشدبستانی: این آموزشها برای کودکان بین 6-3 است. هرچند که آموزشهای پیش از دبستان اجباری نیستند، اما در حدود 96% کودکان این گروه سنی به مدارس پیشدبستانی میروند (EP-Nuffic, 2010, p. 7).
اهداف آموزش پیشدبستانی عبارت از ارتقای رشد هویت، خودمختاری و شایستگیها در کودکان است. در آموزشهای پیشدبستانی، پنج حیطه مختلف تجربه، به کودکان آموزش داده میشود تا به نتیجههای یادگیری موفقیتآمیز دست یابند. حیطههای مختلف آموزش شامل: خود و دیگران، بدن و حرکت، تصویر، صدا و رنگ، صحبت و کلمات و دانش جهان است (Eurydice, 2014, p. 19).
در آموزشهای پیشدبستانی آموزشگران آزاد هستند تا شیوه تدریس را به انتخاب خود برگزینند؛ البته راهبردهای ملی برنامه درسی نیز معیارهای کلی را برای سازماندهی محیط یادگیری بیان کرده است. در این آموزشها، آموزشگران عملکرد تحصیلی کودکان را بهطور مستقیم ارزیابی نمیکنند، بلکه فعالیت کودکان را مشاهده و تفسیر میکنند و اطلاعات را به اطلاع والدین میرسانند (Eurydice, 2014, p. 20).
آموزش ابتدایی: آموزش ابتدایی بهمدت پنج سال تحصیلی طول میکشد (برای کودکان سن 11-6 سال). پس از پایان دوره آموزش به دانشآموزان مدرک ابتدایی عرضه میشود (EP-Nuffic, 2010, p. 7).
هدف آموزش ابتدایی عبارت است از تربیت و پرورش دانشآموزان با ابزارها و یادگیری پایه تا بتوانند شهروندان فعالی باشند. موضوعاتی که در پنج سال تحصیل آموزش ابتدایی تدریس میشود شامل زبان ایتالیایی، زبان انگلیسی، تاریخ، جغرافیا، ریاضیات، علوم، فنّاوری، موسیقی، هنر، علوم ورزشی (بدن، حرکت و ورزش هم گفته میشود) و مذهب کاتولیک است. فراگیری مذهب کاتولیک بهصورت اختیاری است (Eurydice, 2014, p. 25).
استقلال در تدریس یکی از اصول آموزشی در قانون اساسی ایتالیا بیان شده است (ماده 33). انتخاب روش تدریس و مواد آموزشی باید با هر برنامه آموزشی که ازسوی مدارس پیشنهاد میشود، هماهنگ باشد. علاوهبراین، لازم است تا با اهداف کلی و آموزشی سطوح تحصیل در سطح ملی نیز هماهنگ باشد (Eurydice, 2014, p. 26).
آموزش میانی: آموزشهای میانی به دو سطح پایه و برتر تقسیم میشود. آموزش میانی پایه سه سال است و در پایان دوره، به دانشآموزان مدرک متوسطه داده میشود. همانند آموزش ابتدایی، استقلال در تدریس آموزش میانی پایه بهمنزله یک اصل در قانون اساسی ایتالیا بیان شده است. برای ارزیابی دانشآموزان از ارزیابی دورهای و ارزیابی پایانی استفاده میشود. برای ارزیابی دورهای، هر سال تحصیلی به نیمسالهای سه یا چهارماهه تقسیم میشود. ارزیابی پایانی در انتهای هر سال تحصیلی صورت میگیرد. ارزیابی دانشآموزان بر مواردی همچون فرایند یادگیری، رفتار دانشآموزان، و نتایج کلی یادگیری پا میفشارد. آموزشگران مسئولیت انجام ارزیابی دورهای و پایانی و نیز گواهی کردن مهارتهای بهدست
آمده ازسوی دانشآموزان را بردوش دارند (Eurydice, 2014, p. 38).
آموزش میانی برتر، سه تا پنج سال طول میکشد و یکی از گزینههای زیر را عرضه میکند:
1. LiceoScientifico: این دوره پنجسالة میانی اساساً بر آموزشهای آکادمیک تمرکز دارد.
2. LiceoClassico: این دوره پنج سال طول میکشد و بر علوم انسانی و زبانهای کلاسیک تأکید دارد.
3. LiceoLinguistico: دوره پنجساله، با تأکید بر زبانهای خارجی مدرن، ایتالیایی و لاتین است.
4. LiceoArtistico: برنامه چهارساله که دانشآموزان را برای آموزش عالی در حوزه هنر یا با گذراندن یکساله تحصیلی تکمیلی، برای برنامههای دانشگاهی آماده میکند.
5. IstitutoTecnico: این دوره پنج سال طول میکشد و به دو بخش تقسیم میشود، شامل دوره دوساله «دروس عمومی» و دوره سهساله «دروس تخصصی» است مانند اداره کسبوکار، مهندسی الکترونیک، علوم رایانه، و... .
در پایان هریک از دورههای بیانشده، مدرک دیپلم مربوطه به دانشآموختگان داده میشود (EP-Nuffic, 2010, p. 7).
آموزش عالی: نظام آموزش عالی ایتالیا متشکل از بخش دانشگاهی (دانشگاههای عمومی و خصوصی، دانشگاههای ویژه افراد خارجی، مدارس تحصیلات پیشرفته، و دانشگاههای یادگیری برخط یا از دور) و بخش غیردانشگاهی (آکادمیهای ملی در هنر، سینما، موسیقی، مدارس و نهادهای آموزش و کارآموزی حرفهای در زمینههای گوناگون مانند طراحی و غیره) است. بیشتر نهادهای آموزش عالی در ایتالیا بهطور مستقیم، ازسوی بخش عمومی پی نهاده شده است و تعداد اندکی نیز ازسوی نهادهای خصوصی پی نهاده و ازسوی وزارت به رسمیت شناخته شدهاند (DEHEMS, 2010, p. 2). ماده 33 قانون اساسی ایتالیا، حق دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالی برای انجام خودگردان فعالیتها و باتوجهبه محدودیتهای بیانشده ازسوی قانون را به رسمیت شناخته است (International Bureau of Education, 2007, p. 23).
آموزش بزرگسالان و غیررسمی: مدارس مخصوص افراد بیسواد در سال 1947 گشایش یافت و در سال 1982 بسته شد. جایگزین این مدارس، دورههای سوادآموزی ( که منجر به عرضه گواهینامه آموزش ابتدایی میشد) و دورههایی برای کارگران (که منجر به اعطای گواهینامه پایان تحصیلات متوسطه پایه میشد) عرضه شد. برابر با توافقنامه سال 2000 که بین دولت و مناطق امضا شد، بخشنامه وزارتی شماره 22 (فوریه 2001) انواع خدمات زیر را بیان کرد: دورههای سوادآموزی بزرگسالان (آموزش ابتدایی)، دورههای آموزش میانی پایه (به مدت 150 ساعت)، دورههای آموزش بزرگسالان در سطح متوسطه برتر، دورههای سواد حرفهای، دورههای یکپارچه (آموزش و کارآموزی) و طرحهای راهبر (International Bureau of Education, 2007, p. 28).
نظام آموزش عالی
در ایتالیا، دیرینه تحصیلات دانشگاهی به سدههای میانی (سدههای یازدهم و دوازدهم میلادی) باز میگردد که گروهی از دانشپژوهان، مراکزی با نام اونیورسیته استودیاروم را در شهرهایی مانند پاریس بنیان نهادند. این مراکز، نخست برای دادن امتیاز و برتری به گروه دانشپژوهان به یکدیگر پیوستند و سپس، به مراکزی برای بحث و مناظره فرهنگی، مطالعه و پژوهش توسعه یافتند. در طول سدههای پس از آن، دانشگاههای شهرهای گوناگون، اندکاندک به مؤسسات عمومی، زیر کنترل قدرتهای دولتی انتقال یافتند و در نتیجه این فرایند، نظام آموزش عالی ایتالیا بهصورت کاملاً متمرکز درآمد که بهرغم اصلاحات سال 1923، نیز بهطور چشمگیری بدون تغییر باقیماند (CIMEA, 2003, p. 3).
دادههای روزآمد مربوط به نظام آموزش عالی
بنابر دادههای کمیته ملی ارزیابی نظام دانشگاهی (Comitato Nazionale per la Valutazione del Sistema Universitaria, 2009)، در سال 2008 تعداد 95 دانشگاه در ایتالیا وجود داشت که رویهمرفته حدود 8/1 میلیون دانشجو در این دانشگاهها ثبتنام کرده بودند و همچنین، 62000 استاد مشغول به کار بودند. تعداد دانشجویان و دانشآموختگان دانشگاهی به نسبت جمعیت کشور، در مجموع زیاد نبود. بیش از 40% دانشجویان ثبتنام کرده در دانشگاه موفق به تکمیل دوره تحصیلی خود در زمان تعیین شده نمیشدند (Comitato Nazionale per la Valutazione del Sistema Universitaria, 2009). جدول 1 تعداد مؤسسات آموزش عالی، دانشجویان و دانشآموختگان را در سال 2008 نشان میدهد.
جدول 1. تعداد مؤسسات آموزش عالی، دانشجویان، و دانشآموختگان
تعداد
مؤسسات آموزش عالی
95
دانشجویان ثبتنام کرده در آموزش عالی
1809192 (57% را زنان تشکیل دادند)
دانشآموختگان
300135 (5/57% را زنان تشکیل دادند)
(Comitato Nazionale per la Valutazione del Sistema Universitaria, 2009)
هماکنون، بخش دانشگاهی از 116 مؤسسه دانشگاهی بهصورت زیر تشکیل شده است: 67 دانشگاه عمومی، 29 دانشگاه خصوصی، 3 دانشگاه برای دانشجویان خارجی، 3 مؤسسه دانشگاهی عمومی خاص، 3 مرکز آموزشی برای تحصیلات دانشگاهی پیشرفته تخصصی و 11 دانشگاه برخط
(Ca’ Foscari University of Venice, 2015 ).
در سال 1991، برای اولینبار در ایتالیا، تعداد دانشجویان دختر در مؤسسات آموزش عالی ایتالیا از تعداد دانشجویان پسر بیشتر شد و از آن تاریخ به بعد این سهم افزایش یافت تا اینکه در سال 2013 در حدود 60% دانشآموختگان را دختران تشکیل میدادند (Cammelli and Gasperoni, 2015, p. 8).
نظام ارزیابی دانشجویان
نظام نمرهدهی در آموزش عالی ایتالیا برای آموزشهای دانشگاهی و آموزشهای غیردانشگاهی بهصورت زیر است.
آموزش دانشگاهی: برای آزمونهای میانی از مقیاس نمرهدهی بین 30-0 استفاده میشود، بهاینصورت که حداقل نمره قبولی 18 است (جدول 2). برای آزمونهای پایانی از مقیاس 110-0 استفاده میشود و فرد برای قبولی لازم است تا حداقل نمره 66 را کسب کند.
جدول 2. نظام نمرهدهی آموزش عالی
مقیاس
توصیف نمره
99/17-00/0
Respinto (مردود)
99/18-00/18
Sufficiente (قابل قبول)
99/23-00/19
Soddisfacente (رضایتبخش)
99/26-00/24
Buono (خوب)
99/28-00/27
Molto Buono (خیلی خوب)
00/30-00/29
Ottimo - Cum Laude (عالی و قابل تقدیر)
(www.scholaro.com/ed/)
آموزش غیردانشگاهی: در آموزشهای غیردانشگاهی، در پایان برنامه آموزشی، آزمون گرفته میشود و هر مؤسسه آموزشی از معیارهای ارزیابی خود برای ارزیابی و نمرهدهی دانشجویان استفاده میکند (EP-Nuffic, 2010, p. 13).
آموزش مادامالعمر: قانون اصلاحات شماره 53 (سال 2003)، مفهوم یادگیری مادامالعمر را بهمنزله یکی از اصول اساسی نظام آموزش و کارآموزی معرفی کرد. بهمنظور اجرای یادگیری مادامالعمر، قانون برنامه مالی «مداخلات برای توسعه آموزش بزرگسالان و کارآموزی حرفهای» در نظر گرفت (International Bureau of Education, 2007, p. 29). در سال 2007 مشارکت در آموزشهای مادامالعمر برای جمعیت بزرگسال ایتالیا (64-25 سال) در حدود 2/6% بود که با میزان مشارکت اروپاییان (5/12%) فاصله نشان میداد. برایناساس، ایتالیا در زمینه آموزش مادامالعمر در ردههای پایین بین کشورهای اروپایی قرار دارد (ISFOL, 2009).
نظام اعتباربخشی برنامههای آموزشی دانشگاه
در ایتالیا، نظام اعتباربخشی برنامههای دانشگاهی در سال 2001 آغاز شد؛ ازیکسو، دانشگاهها برنامه جدید آموزشی را طراحی و برای فراهم ساختن بودجه به دولت تقدیم کردند؛ ازسویدیگر، برای اختصاص بودجه بهصورت مؤثر، وزارت آموزش از کمیته ملی ارزیابی نظام دانشگاهی تقاضای همکاری میکرد تا نظامی از اعتبار دانشگاهی را تبیین کند که فقط برنامههای آموزشی که فرایند تحصیلی موفقیتآمیزی دارند بتوانند از حمایتهای مالی وزارتخانه بهره ببرند (Finocchietti and Capucci, 2003, p. 7). از وظایف کمیته مواردی مانند تعیین معیارهای ارزیابی دانشگاه، انتشار شیوههای ارزیابی، تعیین شیوهها و معیارهایی برای هماهنگ کردن روشهای خودارزیابی که ازسوی دانشگاهها صورت میگیرد؛ است (EP-Nuffic, 2010, p. 15).
اهداف نظام ایتالیایی اعتباربخشی برنامههای آموزشی عبارتاند از:
· ایجاد نظام اطلاعرسانی شفاف و قابل تأیید که استانداردهای کیفی برنامههای مطالعاتی فردی را تضمین میکند؛
· کمک به ایجاد نظام رقابتی منصفانه که در بافت دانشگاهی از پیشنهادهای گوناگون و گستردهای برخوردار باشد و بهصورت منصفانه عمل کند.
· ارتقای فرایند پایدار برای بهبود کیفیت مؤسسات آموزشی از رهگذر درگیر کردن ذینفعان، اختصاص منابع، تعهدات سازمانی و نتایج آموزشی (Finocchietti and Capucci, 2003, p. 8).
مدیریت نظام آموزشی با تکیه بر آموزش عالی
بهطور سنتی، نظام مدیریت مدارس در ایتالیا متمرکز بوده است. هرچند، از سال 1950 فرایند تمرکززدایی خدمات و عرضه مسئولیتها به سطح محلی شروع شد. در دهه 1970 بسیاری از مسئولیتها- شامل مسئولیتهای آموزشی- از دولت به قدرتهای محلی (شامل مناطق، استانها و شهرداریها) واگذار شد (International Bureau of Education, 2012, p. 7).
وزارت آموزش عمومی مسئولیت کلی آموزش، هماهنگی و سازماندهی خدمات آموزشی مدارس عمومی و خصوصی (تا قبل از آموزشهای پیشدانشگاهی) و نظارت بر همه مؤسسات آموزشی را برعهده دارد.
در گذشته، نظام دانشگاهی ایتالیا نمونهای از مدل ناپلئونی بود. آموزش عالی و پژوهش، بخشی از خدمات عمومی و دانشگاهها کارگزاران عمومی بهشمار میآمدند. قوانین گوناگونی، مقررات اجرایی را برای مؤسسات تعیین میکردند، بنابراین، فرهنگ سازمانی اداره دانشگاه بسیار قانونی و دیوانسالار بود (Reale and Poti, 2009).
بر این اساس، کلارک (Clark, 1983, p. 127) اداره آموزش عالی ایتالیا را بهمنزله «ترکیبی از قدرت دیوانسالاری دولت و دانشگاه در ساختاری قدرتمند که مصلحت دو گروه شامل: مقامات دولتی و استادان ارشد را بیان میکرد» توصیف کرده است. رهبری سازمانی بسیار ضعیف بود و وظیفه اصلی ریاست عبارت از تجمیع نظرات و واسطهگری میان منافع گوناگون و بیشتر متفاوت گروههای داخلی بود (Capano, 2008).
نهادهای تصمیمگیری دانشگاه (هیئت اداری، انجمن علمی و شوراهای دانشکده) که بهطور عمده از استادان تشکیل شده بود؛ زیر کنترل اداره داخلی دانشگاه قرار میگرفتند (Donina et al., 2015, p. 217).
وزارت دانشگاهها و پژوهشهای علمی و فنی (که در سال 1989 تأسیس شد) تا سال 2000 مسئولیت آموزشهای دانشگاهی را بردوش داشت. در سال 2000 این وزارتخانه بر پایة حکم وزارتی شماره 300 جولای 1999، در وزارت آموزش عمومی تلفیق شد و وزارت آموزش، دانشگاه و پژوهش نام گرفت. در سال 2006 مسئولیت آموزش عالی دوباره به وزارت دانشگاهها و پژوهش انتقال یافت (International Bureau of Education, 2012, p. 7).
تا قبل از پایان دهه 1990، ادارات وزارت آموزش در مناطق و در استانها وجود داشت و کارویژههای اصلی این ادارات دربرگیرنده موارد زیر بود: اجرای تصمیمات اداری و سیاسی که ازسوی مرکز تعریف شده بود؛ برقراری ارتباط با دیگر نهادهای محلی؛ و هماهنگی میان فعالیتها و خدماتی که به اجتماعات محلی عرضه میشد. در نتیجه، بر پایه قانون اساسی شماره 3 (اکتبر 2001) که به تغییر مسئولیتهای دولت و مناطق انجامید، و همچنین قانون شماره 131 (ژوئن 2003)، ادارات وزارت آموزش در مناطق و استانها برچیده شدند و جای خود را به دفاتر منطقهای مدارس دادند. این دفاتر مراکزی خودمختار با مسئولیت حقوقی- اداری هستند و با مناطق، قدرتهای محلی، دانشگاهها، و نمایندگیهای آموزشی ارتباط برقرار میکنند (International Bureau of Education, 2012, p. 10).
کمیتههای گوناگونی- مانند کمیته کلاس، کمیته آموزشگران و کمیته مدارس- در سال 1974 ایجاد شد و هدف از این کمیتهها، افزایش مشارکت در مدیریت نظام آموزش بود (International Bureau of Education, 2012, p. 10).
کمیته ملی ارزیابی نظام دانشگاهی با حکم وزارتی شماره 178 (آوریل 2000) ایجاد شد. این کمیته، مستقل و با دانشگاهها و وزارتخانه در ارتباط است. از وظایف این کمیته عبارتاند از: تعیین معیارهای کلی برای ارزیابی فعالیتهای دانشگاهی، اجرای برنامه سالانه ارزیابی بیرونی مؤسسات آموزش عالی، انجام فعالیتهای مشاورهای و پژوهشی، ارزشیابی، تعریف استانداردها و پارامترها و مقررات برای وزارتخانه (International Bureau of Education, 2012, p. 9).
کمیته ملی دانشگاهها، بدنه اصلی مشاوره برای آموزش دانشگاهی را تشکیل میدهد. این کمیته از نمایندگان رؤسای دانشگاهها، اعضای علمی، کارکنان دانشگاه و دانشجویان و انجمن ملی دانشجویان تشکیل شده است (International Bureau of Education, 2012, p. 10).
کارکرد این کمیته شامل موارد مشاورهای در موضوعاتی مانند برنامهریزی توسعه دانشگاه، مسائل مالی، تصویب مقررات مربوط به تدریس دانشگاهی، تبیین قلمرو موضوعات اصلی و بهکارگماری استادان و کارکنان پژوهشی است (CIMEA, 2003, p. 20).
منابع مالی بخش آموزش و آموزش عالی
در ایتالیا، آموزشهای اجباری بهصورت رایگان عرضه میشود، اما برخی خدمات اضافی وجود دارد که تنها برای خانوادههای با سطح درآمد پایین کاملاً رایگان است. در دورههای آموزشی میانی برتر، به دانشآموزان خانوادههای کمدرآمد، امکاناتی مانند حملونقل عمومی، وعدههای غذایی و کتابهای درسی با تخفیف عرضه میشود و آنها باتوجهبه پیشرفت تحصیلی خود میتوانند از کمکهای مالی نیز برخوردار شوند (International Bureau of Education, 2007, p. 12).
تأمین مالی دانشگاهها با بودجه دولتی انجام میگیرد و دانشگاهها سه نوع بودجه دریافت میکنند که دربرگیرنده بودجه منظم و معمول، بودجه برای هزینههای مربوط به ساختمان و تجهیزات علمی ضروری و بودجه برای برنامه توسعه نظام دانشگاه است (International Bureau of Education, 2007, p. 11).
افزونبر بودجه دولتی، دانشگاههای عمومی میتوانند برای پژوهش و دیگر فعالیتهای دانشگاهی از منابع دیگر، کمک مالی دریافت کنند. همچنین، از دانشجویان برای دریافت خدمات (مانند آزمایشگاه و کتابخانه) شهریه دریافت کنند. دانشگاههای خصوصی میتوانند از سازمانها و انجمنهای محلی کمک مالی درخواست کنند. دانشگاهها برای هزینهکرد منابع مالی دریافتشده از خودمختاری برخوردار هستند (International Bureau of Education, 2007, p. 25).
شهریه تحصیل: مؤسسات آموزش عالی در ابتدای سال تحصیلی مبلغی را برای شهریه تحصیلی مشخص میکنند و بر پایه وضعیت دانشجویان، مانند وضعیت اقتصادی- اجتماعی، رشته تحصیلی، وضعیت تحصیل (تماموقت و یا پارهوقت) و سال ثبتنام، شهریه متفاوتی از دانشجویان میگیرند. برخی از دانشجویان بر پایه شایستگیهای بهدست آورده شهریه پرداخت نمیکنند. مجموع شهریه گرفته شده در پایان سال مالی، نباید بیشتر از 20% سرمایهگذاری عمومی باشد (EACEA, 2015, p. 22).
برنامهها و اصلاحات پیشرو
فرایند اصلاحات عمده در نظام آموزش عالی ایتالیا در سال 1989 آغاز شد و نخستین گام را بهسوی تمرکززدایی بخش دانشگاهی برداشت. وزارت دانشگاهها و پژوهش بهمنزله بدنه مجزایی از وزارت آموزش ملی شکل گرفت که پس از آن، این وزارت مسئول همه دورههای آموزش از ابتدایی تا آموزش عالی را برعهده گرفت. وزارت دانشگاه و علوم از مدیریت خودگردان دانشگاه، مباحث مربوط به بودجه و منابع مالی، تدریس و پژوهش دفاع میکند (CIMEA, 2003, p. 3).
حکم وزارتی شماره 509 در سوم نوامبر 1999، معیارهای کلی برای بازسازماندهی دورههای تحصیلی دانشگاهی و انواع درجههای تحصیلی که دانشگاهها میتوانند به دانشآموختگان بدهند را بیان کرد. اهداف این اصلاحات عبارت از: اجرای خودگردانی در تدریس؛ هماهنگی نظام دانشگاهی ایتالیا با مدل دانشگاهی اروپا؛ انتقال نظام دانشگاهی به نظام دانشجو محور و افزایش نرمشپذیری و کیفیت در نظام آموزش عالی ایتالیا (CIMEA, 2003, p. 5). پس از اصلاحات نظام آموزش عالی که از سال 1999 اجرا شد، آموزش دانشگاهی در یک ساختار سه دورهای بهصورت زیر سازماندهی شد: برنامه دوره نخست نزدیک به سه سال تحصیلی طول میکشد، دوره دوم تحصیل، نیازمند دو سال تحصیل تکمیلی است و برنامه دوره سوم که به گرفتن مدرک دکتری میانجامد (دکترای پژوهشی) نیازمند، دستکم، سه سال تحصیل است. برای افرادی که دوره اول و دوره دوم را با کامیابی پشت سر گذاشته باشند، دانشگاه برنامه درجه ارشد را پیشنهاد میدهد که معمولاً نیاز به گذراندن یک سال تحصیل بهصورت تماموقت (برابر با 60 واحد درسی- هر واحد معادل با 25 ساعت کار تحصیلی) است (International Bureau of Education, 2007, p. 23).
در سال 2010، قانون شماره 240 ازسوی مجلس به تصویب رسید که خودگردانی و مسئولیتپذیری را بسان اصل اساسی (ماده 1) مورد پذیرش قرار داد و سبب تغییر در سکانداری مؤسسات و سازماندهی درونی دانشگاههای عمومی ایتالیا شد. این قانون، نقش ذینفعان بیرونی در فرایند اداره و تصمیمگیری مؤسسات آموزشی را ازطریق قرار دادن ذینفعان در هیئتامنا مؤسسه، پررنگتر کرد (Donina et al., 2015, p. 216).
نظام اعتبارات: اصلاحات دانشگاهی نظام جدیدی از اعتبارات دانشگاهی را با عنوان ایسیتیاس مطرح کرد. اهداف اصلی این نظام عبارتاند از: دانشجو محور کردن مطالعه و یادگیری؛ کاهش شکاف بین مدت زمان رسمی و مدت زمان واقعی دورهها و کاهش نرخ ترک تحصیل بود. ویژگیهای نظام اعتبار دربرگیرنده موارد زیر است:
1. اعتبارات، میزان ظرفیت کار دانشجو (زمان کلاس، مطالعات فردی، آمادگی برای آزمون، کار عملی و غیره) را نشان میدهد و هر واحد، برابر 25 ساعت در نظر گرفته میشود.
2. متوسط ظرفیت کار برای یک سال تحصیلی برابر با 60 واحد است که برابر با 1500 ساعت در نظر گرفته میشود. دانشگاهها ممکن است این زمان را تا 20% کاهش یا افزایش دهند، اما برای تغییر باید توجیه منطقی داشته باشند.
3. بیدرنگ، فردی دوره آموزشی را با موفقیت میگذراند، واحد مربوطه را بهدست میآورد (CIMEA, 2003, p. 8).
برنامهریزی راهبردی: برنامهریزی راهبردی رهیافتی برای برنامهریزی آینده دانشگاهها است. ازطریق برنامهریزی راهبردی، اختصاص منابع بهگونهای صورت میگیرد تا منافع بیشتری به ذینفعان گوناگون، مانند دانشجویان، کارکنان و جامعه عرضه شود. تحول قانون دانشگاهها سبب شد تا دانشگاههای ایتالیایی برنامهریزی راهبردی و سازوکارهای کنترلی را مورد پذیرش قرار دهند. مسیر تکاملی ازسوی دو قانون حمایت میشود: 1. قانون دولت ایتالیا 89/03/9 شماره 168- وزارت دانشگاه خودگردانی تدریس، پژوهش، مسائل مالی، سازمان و حسابرسی را واگذار میکند. 2. قانون دولت ایتالیا 97/03/15 شماره 59- معیارهای برنامهریزی نظام آموزش دانشگاهی را به تصویب رساند (Bronzetti et al., 2012, p. 62).
در بافت آموزش عالی ایتالیا، برنامهریزی راهبردی از رهگذر قانون (قانون دولت 89/03/168) حمایت میشود. این قانون باتوجهبه استقلال و خودگردانی دانشگاه و چگونگی حل مسئله کمبود منابع تنظیم شده است و امکانات جدید برنامهریزی متناسب با احتیاجات جدید را پیشنهاد میدهد (Rebora and Turri, 2008).
کتابشناسی
اتاق بازرگانی صنایع، معادن و کشاورزی تهران. (1394). «اطلاعات اساسی کشور ایتالیا». اطلاعات عمومی کشورهای جهان. بازیابی شده از: http://www.tccim.ir/country.aspx?id=59&cName= %D8%A7%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7
Bronzetti, G., Mazzotta, R. and Teresa Nardo, M. (2012). “Strategic Planning Dimensions in Italian Universities”. Business Education and Accreditation, 4(1), 61-72.
Ca’Foscari University of Venice. (2015). Italian Higher Education Institutions. Retrieved from: http://www.unive. it/nqcontent.cfm?a_id=160998
Cammelli, A. and Gasperoni, G. (2015). “Opportunities and Challenges for Higher Education in Italy”. Almalaurea Working Papers, (74).
Capano, G. (2008). “Looking for Serendipity: The Problematic Reform of Government within Italy’s Universities”. Higher Education, 55(4), 481-504.
CIMEA. (2003). Italian Higher Education: An International Guide. Rome. Retrieved from: http://www.miur.it/guida/ Italian_Higher_Education.pdf.
Clark, B. (1983). The Higher Education System: Academic Organization in Cross-National Perspective. Berkeley, CIA: University of California.
Comitato Nazionale per la Valutazione del Sistema Universitario. (2009). Decimo Rapporto Sullo Stato del Sistema Universitario. Retrieved from: http://www.cnvsu. it/_library/downloadfile.asp?id=11668
DEHEMS. (2010). HE Review–Country Report About the Higher Education System. Network for the Development of Higher Education Management Systems. Retrieved from: http://www.dehems-project.eu/static/uploaded/files/files/ deliverables/national_reports/HE_system_review_Italy.pdf.
Donina, D., Meoli, M. and Paleari, S. (2015). “Higher Education Reform in Italy: Tightening Regulation Instead of Steering at a Distance”. Higher Education Policy, 28(2), 215-234.
EACEA. (2015). National Student Fee and Support Systems in European Higher Dducation. Retrieved from: http://eacea.ec.europa. eu/education
Encyclopedia of the Nations. (2015). Italian Republic. Retrieved from: www.nationsencyclopedia.com/ economies/Europe/Italy.html
EP-Nuffic. (2010). Education System Italy: Described and Compared with the Dutch System. Retrieved from: https://www.nuffic.nl/en/publications/education-system-italy/
Eurydice. (2014). The Italian Education System. Retrieved from: http://www.indire.it/lucabas/lkmw_img/eurydice/ quaderno_eurydice_30_per_web.pdf.
Finocchietti, C. and Capucci, S. (2003). Accreditation in the Italian University System. Retrieved from: https://docplayer.net/7414974-Accreditation-in-the-italian-university-system.html
International Bureau of Education. (2007). “Italy”. World Data on Education (6th edition). Geneva:Unesco.
International Bureau of Education. (2011). “Italy”. World Data on Education (7th edition). Geneva:Unesco.
ISFOL. (2009). Rapporto 2009 Sulla Formazione Continua. Retrieved from: http://www.eformazionecontinua.it/ sezioni/RapportiParlamentoZIP/Rapporto_FC_al_Parlamento_2009_DEF.pdf.
JustLanded. (2015). Government in Italy: President, Parliament, Political Parties and Elections. Retrieved from: https://www.justlanded.com/english/Italy/Articles/ Culture/Government-in-Italy
OECD. (2012). “Italy”. Education at a Glance: OECD Indicators. Retrieved from: https://www.oecd-ilibrary. org/docserver/eag-2012-47-en.pdf?expires= 1535535101 &id=id&accname=guest&checksum=6509E55B966C9CCFD2C8E45647256514
OECD. (2015). OECD Economic Surveys: Italy. Paris: Author.
Reale, E. and Poti, B. (2009). “Italy: Local Policy Legacy and Moving to an ‘In Between’ Configuration”. University Governance: Western European Comparative Perspectives. Dordrecht: Springer.
Rebora, G. and Turri, M. (2008). “La Governance del Sistema Universitario in Italia: 1989-2008”. Liuc Papers, (221).
Studentnew. (2015). Tertiary Education: Italy. Retrieved from: https://tertiary-education.studentnews.eu/s/2328/57788-Tertiary-education/2904585-Italy-Introduction.htm
https://www.scholaro.com/ed/
http://www.worldometers.info/world-population/italy-population
