پایتخت: ابوظبی




نوع حکومت: شورایی- فدرالی




زبان رسمی: عربی




مساحت: ۸۳۶۰۰ کیلومترمربع




جمعیت: ۹۳۴۶۰۰۰ نفر (۲۰۱۳م)




تعداد دانشجویان: ۴۲۶۳۸ (2013م)




تعداد اعضای هیئت‌‌علمی: 5909




تولید ناخالص ملی: 1/339 میلیارد دلار (2015م)





 
ویژگی‌های جغرافیایی، جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی
امارات متحده عربی در جنوب‌شرقی جزیره عرب در خلیج فارس واقع شده است و از سمت شرق و جنوب‌شرقی با عمان و از جنوب، غرب و جنوب‌غربی با عربستان سعودی هم‌مرز است. امارات متحدة عربی از شمال‌غربی با قطر و از شمال با ایران نیز مرز دریایی مشترک دارد. مساحت کل امارات متحدة عربی حدود ۸۳۶۰۰ کیلومترمربع برآورد شده است؛ اما مساحت دقیق آن به‌دلیل نامشخص بودن مرزهای این کشور و جزایر کوچک واقع‌شده در خلیج فارس که بر سر مالکیت آن توافق حاصل نشده است و همچنین مرزهای نامشخص با عربستان سعودی قابل برآورد نیست.
     آب‌و‌هوای امارات متحده عربی گرم‌و‌خشک است و در طول ماه‌های جولای و آگوست به گرم‌ترین دمای خود می‌رسد. میانگین بیشینه دما در ماه‌های گرم سال، به بالاتر از ۴۰ درجه سانتیگراد می‌رسد و میانگین دمای کمینه در ماه‌های ژانویه و فوریه بین ۱۰ تا ۱۴ درجه سانتیگراد است. بخش بیشینة زمین آن کویری، بی‌ثمر و بایر است که به تپه‌های شن و ماسه‌ای ختم می‌شود. تنها بخش کوچکی از سواحل شرقی امارات به‌سمت عمان، کوهستانی و سردتر است که به رشته کوه حجر شهرت دارد.
 
جدول 1. نسبت جمعیتی براساس سن و جنسیت





رده سنی


زن


مرد


مجموع
به درصد


نسبت جنسیتی جمعیت




14-0 سال


570275


597476


7/20%


05/1 مرد به زن




24-15 سال


311673


457647


7/13%


47/1 مرد به زن




54-25 سال


820915


2639018


5/61%


22/3 مرد به زن




64-55 سال


43624


132718


1/3%


19/2 مرد به زن




بالای 65 سال


20388


35071


1%


77/1 مرد به زن




جمع کل


1766875


3861930


100%


19/2 مرد به زن





(Central Intelligence Agency, 2014)
 
     امارات متحده عربی، حاصل اتحاد هفت شیخ‌نشین ابوظبی، دبی، شارجه، عجمان، فجیره، رأس‌الخیمه و ام‌القوین است که در 2 دسامبر ۱۹۷۱، پس از استقلال از بریتانیا شکل گرفت. هرکدام از شیخ‌نشین‌ها ازسوی یک امیر اداره می‌شود و این هفت امیر، شورای عالی حکام را تشکیل می‌دهند و فقط یکی از امیران به‌منزله حاکم کشور انتخاب می‌شود. شورای عالی حکام، رئیس دولت و کابینه را تعیین می‌کنند.
     امارت ابوظبی پایتخت امارات متحده عربی است. ازنظر بافت جمعیت‌شناختی، ۱۹% جمعیت عرب اماراتی، ۲۳% سایر عرب‌ها و ایرانیان، ۵۰% از ساکنان آسیای جنوبی و ۸% جمعیت امارات از بقیه مهاجران از غرب و آسیای شرقی هستند. زبان رسمی عربی و بقیة زبان‌های رایج در امارات فارسی، انگلیسی، هندی و اردو است. دین رسمی امارات متحده عربی، اسلام است که ۷۶% از ساکنان آن را شامل می‌شود. 9% از جمعیت آن مسیحی و باقی‌مانده به مذاهب دیگری چون هندو، بودایی و مذاهب دیگر باور دارند. نرخ رشد امارات متحده عربی براساس برآورد سال 2014، 2/71% است.
     در سال 2012، امارات متحده عربی، رتبة دوم را ازنظر اقتصادی (بعد از عربستان سعودی) در اقتصاد کشورهای عرب خلیج فارس با تولید ناخالص داخلی به ارزش ۳۳۷ میلیارد دلار داشته است. اقتصاد امارات از سال ۱۹۷۱، پس از استقلال از بریتانیا، رشدی دویست برابر داشته است. امارات متحده عربی در سال ۲۰۱۱، ازسوی بانک جهانی رتبة چهاردهم ازنظر سرمایه‌گذاری تجاری را دریافت کرد. اگرچه این کشور یکی از متنوع‌ترین نظام‌های اقتصادی در کشورهای خلیج فارس را دارد، همچنان درصد بالایی از اقتصاد این کشور وابسته به نفت است. نفت خام و گاز طبیعی نقش اصلی را در اقتصاد امارات دارند. در سال ۲۰۰۹ ۸۵% و در سال ۲۰۱۱، ۷۷% از درآمد امارات از صادرات نفت و محصولات نفتی بوده است. گردشگری نیز یکی از صنایع درحال رشد امارات به‌شمار می‌آید و دبی بالاترین رتبة گردشگری درخاورمیانه را دارد.
     ساکنان امارات متحده عربی قبایل شیخ‌نشینی بودند که در جنوب خلیج فارس و شمال‌غربی خلیج عمان زندگی می‌کردند. این قبایل در سده هفتم میلادی به اسلام روی آوردند. بیشینة ساکنان فعلی امارات از دو قبیلة قواسم و بنی‌یاس هستند. از سده هفدهم تا نوزدهم میلادی این منطقه منطقه‌ای برای دزدان دریایی عرب و اروپایی بود. در سال ۱۸۱۸، بریتانیا برای حفظ مسیرهای دریایی خود به‌سمت شرق هندوستان گروهی به این منطقه اعزام کرد.
     در سال ۱۸۳۵، بریتانیا و شیخ‌نشین‌ها به توافقی دال بر آتش‌بسی دائمی در منطقه دست یافتند. پس از این آتش‌بس در سال‌های واپسین سده نوزدهم کشورهایی همچون فرانسه، آلمان و روسیه به منطقة خلیج، علاقه‌مندی جدیدی نشان دادند و در نتیجه بریتانیا به محکم کردن روابط و آتش‌بس خود با شیخ‌نشینان در توافقنامه‌ای جدید و انحصاری پرداخت که این توافقنامه تا سال ۱۹۷۱ و استقلال امارات از بریتانیا ادامه داشت.
     در سال ۱۹۵۲، حاکمان هفت شیخ‌نشین به پیشنهاد بریتانیا به سیاست‌گذاری‌های همخوان برای ادارة امارت‌ها پرداختند. در سال ۱۹۵۸ برای نخستین‌بار نفت در آب‌های ساحلی ابوظبی کشف شد. حفاری‌ها و بهره‌برداری‌های بیشتر به کشف نفت در دبی در سال ۱۹۶۶ انجامید. درنهایت در سال ۱۹۶۸ بریتانیا تصمیم خود را مبنی‌بر قطع روابط انحصاری با هفت شیخ‌نشین و خروج نیروهای نظامی اعلام کرد و این تصمیم تا سال ۱۹۷۱ قطعی و در نتیجه هفت شیخ‌نشین به استقلال دست یافتند. در سال ۱۹۷۲ و در پی پیوستن شیخ‌نشین هفتم، رأس‌الخیمه به دیگر شیخ‌نشینان، کشور امارات متحده عربی پایه‌گذاری شد و حاکم وقت ابوظبی، شیخ زاید ابن سلطان النحیان در حکم رئیس‌جمهور امارات متحده عربی انتخاب شد. حاکم وقت دبی، شیخ مکتوم ابن رشید المکتوم نیز در حکم معاون رئیس‌جمهور برگزیده شد.
     نشانگر توسعة انسانی امارات متحدة عربی در سال 2013، 827/0 است که نسبت به سال 1980 رشد 29/2 درصدی داشته است. گرچه امارات با داشتن چنین نشانگری در دسته‌بندی کشورهای بسیار توسعه‌یافته قرار می‌گیرد، همچنان این رقم پایین‌تر از میانگین این نشانگر در کشورهای توسعه‌یافته است. البته باید یادآوری شود که نشانگر توسعه انسانی امارات 682/0، یعنی بالاتر از میانگین نشانگر توسعه انسانی در کشورهای عربی است.
 
ساختار نظام آموزشی
نرخ باسوادی در امارات متحدة عربی طبق آمار عرضه‌شده در سال 2005، 90% در دسته‌بندی سنی بالاتر از 15 سال و 95% در رده سنی 24-15 سال است. نرخ باسوادی براساس جنسیت در سال 2005 در جدول 2 آمده است.
 
جدول 2. نرخ باسوادی در سال 2005





درصد


زن


مرد


کل (درصد)




بالای 15 سال


5/91


5/89


90%




15 تا 24 سال


97


6/93


5/95%





(uis.unesco.org)
 
     نظام آموزشی در امارات متحده عربی از خدمات عمومی دولت است که از رده‌های نخستین آموزشی تا دوره‌‌های آموزش عالی را شامل می‌شود. دوره‌های آموزشی امارات هماهنگ با استانداردهای بین‌المللی طرح‌ریزی شده است. آموزش پایه شامل دوره‌های ابتدایی و میانی است که در چهار مرحله تعریف می‌شود و شرکت در این دورة دوازده‌ساله برای همگان اجباری است. دوره نخست، دوره کودکستان است که دو سال در نظر گرفته شده است. دوره بعدی دورة ابتدایی که پنج سال طول می‌کشد. دوره راهنمایی (دوره نخست میانی) سه سال، از سال‌های ششم تا نهم و دوره دوم میانی نیز سه سال، از سال‌های دهم تا دوازدهم را پوشش می‌دهد. دوره دوم میانی می‌تواند با آموزش فنی‌و‌حرفه‌ای جایگزین شود که سه سال طول می‌کشد. به غیر از دورة مهدکودک و پیش‌دبستانی، آموزش دوازده‌سالة پایه برای همگان اجباری است. آموزش پایه براساس ردة سنی به‌صورت زیر تعریف می‌شوند:
 
مهدکودک و پیش‌دبستانی
کودکان چهار و پنج‌ساله می‌توانند در کودکستان ثبت‌نام کنند؛ اما این دوره برای همگان اجباری نیست. اهداف آموزش کودکستان از این قرار است:
· توسعة ادراک و شهود و نظارت بر رشد اخلاقی، هوشی و بدنی کودکان هماهنگ با اصول دین اسلام؛
· کمک به کودکان در یادگیری مفاهیم نخستین متناسب با نیازهای سنی آنها؛
· کمک به کودکان در یادگیری و دستیابی به رفتار اخلاق‌مدار متناسب با سن آنها؛
· توسعة حس ملی‌گرایی با درگیر کردن کودکان در فعالیت‌های اجتماعی و ملی؛
· آشناسازی کودکان با نظام آموزشی و زندگی اجتماعی در مدرسه و آموزش پیش زمینه‌های لازم برای یادگرفتن خواندن و نوشتن؛
· پرمایه ساختن فرهنگ واژگان کودکان از راه آموزش دستور بیان متناسب با محیط اجتماعی و زندگی کودکان؛
· توسعة ذهنی و تشویق کودکان به کاوش، کشف و ابداع؛
· تشویق کودکان به تصمیم‌گیری، بیان احساسات، ابتکار و پرسش (Unesco, 2000).
 
     در امارات متحده عربی دو نوع کودکستان عمومی و خصوصی وجود دارد. فقط کودکان اماراتی و برخی از عرب‌زبانان می‌توانند در مراکز عمومی ثبت‌نام کنند. ازآنجاکه بیشینة جمعیت مهاجران در امارت دبی ساکن هستند، مراکز پیش‌دبستانی خصوصی بیشتری نیز در همین امارت قرار دارند. مراکز خصوصی، مجاز هستند که برنامة درسی ویژه خود را داشته باشند.
 
دوره ابتدایی
تا سال ۲۰۰۰، آموزش ابتدایی شش سال نخستین از شش تا یازده‌سالگی را پوشش می‌داد. در نظام سابق سه سال نخست (از اول تا سوم ابتدایی) با شکل «یک کلاس و یک آموزگار» و سه سال دوم (از چهارم تا ششم ابتدایی) به‌صورت «هر موضوع درسی یک آموزگار» ادامه می‌یافت. از سال تحصیلی ۲۰۰1-۲۰۰0، دورة ابتدایی به پنج سال کاهش یافت و سن پذیرش کودکان نیز شش سال اعلام شد.
دوره راهنمایی یا دوره نخست میانی
در نظام پیشین آموزشی امارات، آموزش دوره نخست میانی، سه سال (از دوازده تا چهارده‌سالگی) را پوشش می‌داد و دانش‌آموزان برای دوره میانی عمومی و یا فنی‌وحرفه‌ای آماده می‌شدند. در نظام نوین آموزشی امارات، دوره دوم آموزش میانی چهار سال است که از پایة ششم تا نهم را پوشش می‌دهد.
 
اهداف دورة آموزش پایه
· ساخت شخصیتی فراگیر و انسانی در بعدهای مختلف رفتاری، مهارتی و اجرایی، استحکام بخشیدن به ایمان مسلمانی در متعالی‌ترین شکل آن، آموزش وظایف دینی به کودکان متناسب با ردة سنی آنها؛
· تقویت احساسات ملی، اسلامی و فرهنگی عرب، تأکید بر وظایف ملی و استحکام بخشیدن به هویت فرهنگی؛
· برگزیدن زبان عربی در حکم زبان آموزشی و همچنین به‌منزله وسیلة ارتباطی با سایر فرهنگ‌های عرب با در نظر گرفتن فرهنگ عربی اسلام؛
· فعالیت منظم و پایدار برای چیره شدن بر موانع احتمالی، دستیابی به اطلاعات و دانش دقیق و متعالی در سطحی گسترده در زمینه زندگی اجتماعی؛
· ایجاد شور و اشتیاق در کودکان برای یادگیری و کسب دانش، توسعة مهارت‌ها و انگیزش‌های آنان و هماهنگ‌سازی مدارس؛
· کمک به کودکان برای یادگیری تفکر علم‌گرا متناسب با ردة سنی، فراهم آوردن شرایط برای امنیت روانی و رویارویی با واقعیت‌های زندگی؛
· آموزش و ترویج عشق‌ورزی و تقدیر از طبیعت و امکانات زیستی، تقویت و تشویق مهارت‌های مشاهده‌ای، قوة تخیل و ابداع کودکان متناسب با توانمندی‌ها و استعدادها؛
· توسعة مهارت‌های گوناگون و آفرینش‌گری کودکان، آگاه‌سازی کودکان نسبت به حقوق و وظایف (Unesco, 2000).
     براساس آمار سال‌های 2009-2008 حدود ۴۰% کودکان به مدارس خصوصی می‌رفتند. مدارس خصوصی دربرگیرنده مدارسی با آموزش زبان خارجی (غیرعربی) و شهروندان مهاجر امارات می‌شود. بنابر داده‌های وزارت آموزش امارات در سال ۲۰۰۸-۲۰۰۹، ۱۱۸۳ مدرسه در امارات متحده عربی وجود دارد که از این تعداد ۷۲۱ مدرسه، عمومی و ۴۶۲ مدرسه، خصوصی بوده‌اند. در مجموع هفده برنامة درسی متفاوت در امارات متحده عربی برای آموزش در مدارس استفاده می‌شود. بسیاری از مدارس هم‌زمان به عرضه دروس ابتدایی و میانی می‌پردازند. مهم‌ترین خط‌مشی عمومی در بخش آموزش پایه، بهبود کیفیت آموزشی مدارس و دانش‌آموزان برای برآورده ساختن نیازهای جامعه و هماهنگی با استانداردهای بین‌المللی و درعین‌حال، بالا بردن استقلال مدیریت آموزشی برمبنای نیاز دانش‌آموزان است.
     نمونه‌ای از موضوع‌های عرضه‌شده در برنامة درسی ابتدایی و راهنمایی امارت ابوظبی به‌شرح زیر است: دروس اسلامی، زبان عربی، زبان انگلیسی، علوم، ریاضیات، دروس اجتماعی، تاریخ، جغرافیا، دروس مدنی، آموزش سلامت و ورزش، هنر، موسیقی، مهارت‌های زندگی (اقتصاد خانواده)، فنّاوری داده‌ها.
 
دوره دوم میانی
در نظام نوین آموزش پایه که در سال 2010 معرفی شد، دوره دوم میانی سه سال، از پانزده تا هفده‌سالگی را پوشش می‌دهد. در سال نخست به دروس عمومی پرداخته می‌شود که دانش‌آموزان فرصت انتخاب بین یادگیری علم و یا هنر را داشته باشند. در سال دوم دانش‌آموزان باید گرایش خود را بین علم یا هنر انتخاب کنند. علاوه‌برآن آموزش فنی میانی نیز شامل سه سال آموزشی و سه شاخة آموزشی می‌شود: فنی، کشاورزی، بازرگانی. پس از پایان این دوره و پس از گذراندن آزمون‌های عمومی به دانش‌آموزان گواهی‌نامة پایان دوران میانی و یا دیپلم میانی فنی داده می‌شود. برنامة آموزشی دوره میانی امارت ابوظبی برای مثال شامل: آموزش اسلامی، زبان عربی، زبان انگلیسی، ریاضیات، فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی، زمین‌شناسی، تاریخ، جغرافیا، اقتصاد، روان‌شناسی، فنّاوری داده‌ها، آموزش سلامت و ورزش می‌شود.
 
اهداف نظام آموزش پایه
هدف‌گذاری نظام آموزشی بر پایة اصول زیر دنبال شده است:
· آموزش، یک سرمایه‌گذاری ملی به‌شمار می‌آید و حکومت، امکانات آموزشی را برای شهروندان مقیم و مهاجر فراهم می‌کند؛
· آموزش، مهم‌ترین عامل برای دستیابی به پایداری و امنیت ملی است؛
· آموزش باید با نیازهای ملی، اجتماعی و توسعه‌ای سازگار باشد؛
· بهره‌وری نهادهای آموزشی، میزان کارایی و استفاده از منابع آموزشی باید بهبود یابد و طرح‌های توسعة آموزش باید گسترش یابند و آموزش باید فرصتی برابر برای همگان باشد؛
· سیاست‌گذاری آموزشی باید بر پایه اصول علمی و هدفمند و برای پرورش روندی خلاق تحت یک برنامه‌ریزی فراگیر باشند. در چنین شرایطی، استعدادها در همه زمینه‌ها پدیدار می‌شود.
     در این نظام آموزشی اهداف زیر مورد ملاحظه قرار گرفته‌اند:
· نهادینه‌سازی ارزش‌های اخلاقی و انسانی ایمان به خدا و پیامبرانش؛
· نهادینه‌سازی غرور و ملی‌گرایی عربی، مردمان و سرزمین‌هایش؛
· اطمینان از توسعه جسمی، ذهنی و روانی دانش‌آموزان؛
· آموزش وظایف شهروندی و مشارکت سیاسی به افراد؛
· نهادینه کردن ارزش‌ها و ارزش‌های کار، تولید و کمال؛
· پرورش و آماده‌سازی انسان‌ها برای آینده (اقدام، نوآوری، برنامه‌ریزی و سازماندهی)؛
· هم‌بخشی در دستیابی به توسعة فراگیر و جبران شکاف‌ها در دستاوردهای فنّاوری؛
· توسعه تفکر روشمند، انتقادی و عقلایی؛
· برتر قرار دادن مبارزه با بی‌سوادی باتوجه‌به اینکه بی‌سوادی اثر چشم‌گیری در جامعه و رشد دارد؛
· تأکید بر آموزش بسان فرایندی در سراسر زندگی.
 
جدول 3. تعداد مدرسه‌ها، کلاس‌ها، کارکنان آموزشی و دانش‌آموزان در آموزش پایه در سال 2014-2013م





مدرسه‌ها


1206




کلاس‌ها


41482




کارکنان آموزشی


عمومی


30922




خصوصی


57798




کل


88720




دانش‌آموزان


دختر


495248




پسر


472242




کل


967490





(www.moe.gov.ae)
 
 
دوره سوم (آموزش عالی)
آموزش عالی در امارات متحده عربی زیر نظر وزارت آموزش عالی و پژوهش‌های علمی است و در دانشگاه‌ها، دانشکده‌های عالی فنّاوری و دیگر مؤسسات آموزش عالی عرضه می‌شود. این وزارت کمیسیونی برای اعتباربخشی علمی بنا نهاده است و این کمیسیون به صدور مجوز برای مؤسسات آموزش عالی می‌پردازد. مأموریت این کمیسیون ترویج و تعالی آموزشی برای همسویی با استانداردهای بین‌المللی در مؤسسات آموزش عالی در سراسر امارات متحده عربی است. مؤسسات آموزش عالی برای داشتن پروانة رسمی فعالیت در امارات باید ده اصل این کمیسیون را برآورده سازند.
     اهداف راهبردی وزارت آموزش عالی و پژوهش‌های علمی از قرار زیر است:
· فراهم آوردن فرصت تحصیل و امکان برخورداری از بورسیه تحصیلی در دانشگاه‌های معتبر جهان برای اماراتی‌ها؛
· بهبود سطح و کارکرد آموزش عالی در امارات؛
· بهبود کارایی و کارآمدی مؤسسات خصوصی آموزش عالی در امارات؛
· به‌روزرسانی و ارتقای سامانه معادل‌سازی مدارک تحصیلی در سطح استانداردهای جهانی؛
· حمایت از پژوهش علمی و تشویق به نوآوری؛
· بهبود کارایی خدمات مدیریتی آموزش عالی باتوجه‌به استانداردهای کیفی و بهره‌وری.
     مؤسسات آموزش عالی امارات متحده عربی را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد: مؤسسات عمومی، مؤسسات خصوصی و مؤسسات عالی با مشارکت جهانی.
     شهروندان اماراتی می‌توانند در مؤسسات عمومی به‌صورت رایگان به تحصیل بپردازند. چند نمونه از دانشگاه‌های عمومی به این شرح است: دانشگاه امارات متحده عربی که در سال ۱۹۷۷ بنا نهاده شد و ۷۹% از دانشجویان آن را زنان تشکیل می‌دهند؛ دانشگاه زاید، که تا چندی پیش دانشگاه ویژه زنان بود و زبان آموزشی در آن انگلیسی است؛ و دانشکده عالی فنّاوری که بزرگ‌ترین مؤسسه آموزش عالی در امارات به‌شمار می‌آید.
     دانشگاه‌های خصوصی نیز زیر نظر کمیسیون رسمی صدور پروانه علمی هستند. از‌جملة آنها دانشگاه امریکایی دبی، دانشگاه علم و فنّاوری عجمان، دانشگاه ابوظبی، دانشگاه مصدر. دانشگاه‌های خصوصی نقش مهمی را در آموزش عالی امارات بازی می‌کنند. براساس آمار عرضه‌شده در سال 2011 ازسوی مرکز آمار وزارت آموزش عالی و پژوهش‌های علمی بیش از نیمی از دانشجویان امارات در دانشگاه‌های خصوصی مشغول تحصیل هستند. (جدول 4)
 
جدول 4. تعداد دانشجویان دانشگاه‌ها در سال 2011





دانشگاه‌های عمومی


40433




دانشگاه‌های خصوصی


69509




کل


109942





(Center for Higher Education Data and Statistics, 2012)
 
     مؤسسات عالی با مشارکت جهانی در حقیقت دانشگاه‌های بین‌المللی هستند که شعبه‌هایی در امارات متحده عربی دارند و برخی از آنها در مناطق ویژه مانند دهکدة دانش دبی و شهر علمی قرار دارند. دولت و شهروندان امارات در مشارکت با مؤسسات آموزش عالی امریکا به تعریف برنامه‌های درسی می‌پردازند، برای مثال مدرسة سلامت عمومی دانشگاه جان هاپکینز بلومبرگ در برگزاری دوره دکتری در زمینه سلامت عمومی با دولت امارات مشارکت می‌کند.
      برای ورود به دانشگاه‌های داخلی مانند دانشکده‌های عالی فنّاوری، دانشگاه امارات متحده عربی و دانشگاه زاید، آزمونی عمومی ازسوی وزارت آموزش عالی و پژوهش‌های علمی برگزار می‌شود که دربرگیرنده دو آزمون اصلی ریاضیات و زبان انگلیسی است. آزمون زبان انگلیسی برای دانش‌آموزانی است که خواهان شرکت در دوره‌های کارشناسی و گواهی‌نامه‌های عالی هستند. دانشکده‌های عالی فنّاوری دو دوره یک‌ساله و دوساله دارند که در نخستین دوره گواهی‌نامة پایان دوره میانی و در دوره دو‌ساله گواهی‌نامة عالی پس از میانی اعطا می‌شود. دوره‌های کارشناسی عموماً چهار سال و دوره‌های کارشناسی داروسازی، پزشکی و جراحی شش سال طول می‌کشد. دوره کارشناسی ارشد دو سال و دوره دکتری دست‌کم سه سال برای دریافت مدرک و تکمیل دروس طول می‌کشد.
 
آموزش آموزشگران
دارا بودن مدرک دانشگاهی و تجربة تدریس برای همه آموزشگران نظام آموزشی امارات ضروری است. آموزشگران مهاجر نیز باید در آزمونی با دو بخش نوشتاری و مصاحبة شفاهی شرکت کنند که صلاحیت آنها را برای تدریس و همچنین مشخص شدن سطح تدریس تأیید کند.
     نخستین دانشکده تربیت آموزشگر در امارات، دانشکده آموزش پیشرفتة امارات است که در سال ۲۰۰۷ در ابوظبی بنا نهاده شد. این دانشکده دوره‌ای در پایة کارشناسی عرضه می‌کند. شرکت‌کنندگان در این دوره کارشناسی به یادگیری مباحثی چون زبان انگلیسی، ریاضیات و علوم می‌پردازند. دانشکده آموزش پیشرفته دوره‌هایی نیز در زبان انگلیسی برای آموزشگران دارد.
     دانشکده عالی آموزش نیز دوره‌ای در پایه کارشناسی عرضه می‌کند که دربرگیرنده یک سال دروس عمومی و سپس گرایش تخصصی از سال دوم دوره است. گرایش‌های این دوره کارشناسی، دربرگیرنده آموزش پیش‌دبستانی، آموزش زبان انگلیسی، آموزش ابتدایی و فنّاوری آموزشی است.
 
داده‌های آماری روزآمد مربوط به نظام آموزش عالی
دانشجویان اماراتی بیشتر به تحصیل در رشته‌های مرتبط با بازرگانی علاقه‌مندی نشان می‌دهند. گرایش به رشته‌های هنری و علوم انسانی بسیار کمتر است. رشته‌های مورد علاقة دانشجویان اماراتی از این قرار است:
تجارت، مهندسی، داروسازی، خبرنگاری، طراحی (طراحی گرافیک، طراحی داخلی، معماری)، حقوق.
 
جدول 5. تعداد مؤسسات آموزش عالی عمومی در 2013-2012م





 


فراگیر


دانشکده


مؤسسه




ابوظبی


2


2


0




دبی


1


1


0




شارجه


0


1


0




عجمان


0


0


0




ام‌القوین


0


0


0




راس‌الخیمه


0


1


0




فجیره


0


1


0




جمع کل


3


6


0





(www.mohesr.gov.ae)
جدول 6. تعداد مؤسسات آموزش عالی خصوصی در 2013-2012م





امارت


فراگیر


دانشکده


مؤسسه




ابوظبی


10


12


7




دبی


12


12


3




شارجه


2


2


2




عجمان


2


2


0




ام‌القوین


0


1


0




راس‌الخیمه


3


0


0




فجیره


1


1


0




جمع کل


30


30


12





(www.mohesr.gov.ae)
 
 
جدول 7. تعداد دانشجویان در بخش عمومی در 2013-2012م





امارت


پسران


دختران


کل




ابوظبی


7689


18765


20907




دبی


2681


6140


8821




شارجه


763


2189


2952




عجمان


0


0


0




ام‌القوین


0


0


0




راس‌الخیمه


427


1207


1634




فجیره


288


1502


1790




جمع کل


11848


29803


41651





(www.mohesr.gov.ae)
 
 
جدول 8 . تعداد دانشجویان در بخش خصوصی در 2013-2012م





امارت


پسران


دختران


کل




ابوظبی


11079


10053


0




دبی


14771


9950


24727




شارجه


8035


10640


18675




عجمان


4147


4437


8578




ام‌القوین


0


0


0




راس‌الخیمه


488


947


1435




فجیره


972


1390


2362




جمع کل


39492


37417


76909





(www.mohesr.gov.ae)
 
جدول 9. تعداد و گرایش تحصیلی دانشجویان اماراتی
در 2013-2012م





گرایش تحصیلی


پسران


دختران


کل




هنر و طراحی


29


260


289




مهندسی


1992


1680


3672




فنّاوری داده‌ها


833


569


1402




اقتصاد و تجارت


5876


4278


10154




آموزش


138


640


778




زبان‌های خارجی


85


187


272




بهداشت و محیط‌زیست


69


524


593




علوم پزشکی


79


625


704




علوم ارتباطات و رسانه‌ها


2723


1728


4451




علوم


9


44


53




حقوق و شریعت


6126


2524


8650




علوم انسانی و اجتماعی


542


879


1421




علوم پایه


1135


672


1807




دیگر رشته‌ها


16


9


25




جمع کل


19652


14619


34271





(www.mohesr.gov.ae)
 
جدول 10. تعداد و گرایش تحصیلی دانشجویان غیراماراتی در 2013-2012م





گرایش تحصیلی


پسران


دختران


کل




هنر و طراحی


328


1202


1530




مهندسی


5681


2688


8369




فنّاوری داده‌ها


1349


818


2167




اقتصاد وتجارت


7033


6000


13033




آموزش


247


1581


1821




زبان‌های خارجی


29


284


313




بهداشت و محیط‌زیست


440


2517


2957




علوم پزشکی


1044


2242


3286




علوم ارتباطات و رسانه‌ها


853


1560


2413




علوم


50


101


151




حقوق و شریعت


1857


1527


3384




علوم انسانی و اجتماعی


438


1936


2374




علوم پایه


423


271


694




دیگر رشته‌ها


68


71


139




جمع کل


19840


22798


42638





(www.mohesr.gov.ae)
جدول 11. استادان خارجی در مؤسسات عالی فدرال
در 2013-2012م





 


مرد


زن


کل




استاد


2


0


2




دانشیار


7


0


7




استادیار


30


8


38




آموزشگر


0


14


14




جمع کل


39


22


61





(www.mohesr.gov.ae)
 
جدول 12. استادان اماراتی در مؤسسات عالی فدرال
در 2013-2012م





 


مرد


زن


کل




استاد


3


0


3




دانشیار


27


10


37




استادیار


83


48


131




آموزشگر


4


16


20




جمع کل


117


74


191





(www.mohesr.gov.ae)
 
جدول 13. استادان اماراتی در مؤسسات عالی عمومی
در 2013-2012م





 


مرد


زن


کل




استاد


133


16


149




دانشیار


234


363


270




استادیار


203


113


316




آموزشگر


846


613


1459




جمع کل


1416


778


2194





(www.mohesr.gov.ae)
 
جدول 14. استادان اماراتی در مؤسسات عالی خصوصی
در 2013-2012م





 


مرد


زن


کل




استاد


440


51


491




دانشیار


624


116


740




استادیار


929


335


1264




آموزشگر


577


391


968




جمع کل


2570


893


3463





(www.mohesr.gov.ae)
 
جدول 15. دانش‌آموختگان اماراتی مؤسسات عمومی
در سال 2012-2011





گرایش تحصیلی


پسران


دختران


کل




هنر و طراحی


0


47


47




مهندسی


609


204


813




فنّاوری داده‌ها


268


806


1074




اقتصاد و تجارت


744


1807


2551




آموزش


4


328


332




زبان‌های خارجی


0


117


117




بهداشت و محیط‌زیست


10


172


182




علوم پزشکی


14


32


46




علوم ارتباطات و رسانه‌ها


54


209


263




علوم


13


104


117




حقوق و شریعت


25


19


44




علوم انسانی و اجتماعی


62


202


264




علوم تغذیه و کشاورزی


6


16


22




جمع کل


1809


4063


5872





(www.mohesr.gov.ae)
 
 
جدول 16. دانش‌آموختگان خارجی مؤسسات عمومی
در 2012-2011م





گرایش تحصیلی


پسران


دختران


کل




هنر و طراحی


0


47


47




مهندسی


40


23


63




فنّاوری داده‌ها


3


57


60




اقتصاد و تجارت


100


329


429




آموزش


1


82


83




زبان‌های خارجی


0


34


34




بهداشت و محیط‌زیست


8


54


62




علوم پزشکی


0


1


1




علوم ارتباطات و رسانه‌ها


5


120


125




علوم


12


37


49




حقوق و شریعت


6


5


11




علوم انسانی و اجتماعی


7


125


132




علوم تغذیه و کشاورزی


1


0


1




جمع کل


183


914


1097





(www.mohesr.gov.ae)





جدول 14: استادان خارجی در مؤسسات عالی خصوصی




 


مرد


زن


کل




استاد


440


51


491




دانشیار


624


116


740




استادیار


929


335


1,264




مدرس


577


391


968




کل


2,570


893


3,463




منبع: وزارت آموزش عالی و پژوهش‌های علمی 2012-2013





 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
مدیریت نظام آموزشی با تکیه بر آموزش عالی
وزارت آموزش مسئولیت رسیدگی به آموزش پایه، وضعیت سواد و آموزش بزرگسالان (سوادآموزی) را دارد. هر امارت مسئولیت صدور مجوز و نظارت بر مدارس منطقة خود را دارد و وزارت آموزش بر عملکرد شوراها و مقامات آموزشی هر امارت نظارت می‌کند. آموزش استثنایی، شیرخوارگاه‌ها و مراکز نگهداری روزانه و کودکستان‌ها زیر نظر وزارت امور اجتماعی هستند. وزارت آموزش عالی و پژوهش‌های علمی بر آموزش عالی کشور نظارت دارد.
     در سال ۲۰۱۰، ساختاری نو، برای وزارت آموزش امارات به تصویب رسید. در این ساختار فراهم آوردن امکانات آموزشی برای همة اماراتی‌ها، توسعه و تهیة برنامه‌های آموزشی و نظام آزمون‌ها و آموزش بزرگسالان، پایه‌ریزی مدارس و مؤسسات آموزش و نظارت بر عملکردشان بردوش وزارت آموزش است. وزارت آموزش در این ساختار نو، به پنج سازمان گوناگون تقسیم شده است که هرکدام وظایف و فعالیت‌های مشخصی دارند و موظف‌اند بر فعالیت‌ها و عملکردهای معین نظارت کنند. این فعالیت‌ها دربرگیرنده پنج گروه است: ‌آموزش خصوصی، سیاست‌های آموزشی، فضای مدارس و فعالیت‌های مرتبط، فرایندهای آموزشی و خدمات پشتیبانی.
     هم‌هنگام، بخش‌های دیگری از دولت نیز در مسائل آموزشی وظایف و فعالیت‌هایی را برعهده دارند. از‌جملة آنها کمیسیون اعتباربخشی علمی است که زیر نظر وزارت آموزش عالی و پژوهش‌های علمی فعالیت می‌کند. این کمیسیون نمایندة دولت در تضمین کیفی آموزش در همه مؤسسات آموزش عالی است که با صدور پروانة فعالیت مؤسسات آموزش عالی و اعتباربخشی به دوره‌های آموزشی مستقل بر عملکرد و سطح کیفی آموزش نظارت می‌کند.
     دفتر ملی پذیرش و انتصاب‌ها یکی دیگر از این سازمان‌ها است، که در سال ۱۹۹۶ به‌منظور بهبود فرایند گذار از دوران متوسطه به دوران عالی پایه‌گذاری شد. این دفتر به بررسی درخواست‌های مرتبط با دریافت بورسیه و یا آموزش خارج از کشور، تحصیل در دانشگاه امارات، دانشکده‌های عالی فنّاوری و دانشگاه زاید می‌پردازد. دانش‌آموزانی که می‌خواهند از‌طریق این دفتر به دانشگاه راه یابند، باید در آزمون عمومی ارزیابی مهارت‌های آموزشی شرکت کنند که شامل دو آزمون زبان انگلیسی و ریاضیات است.
     شورای آموزشی ابوظبی که در سال ۲۰۰۵ بنا نهاده شد یک سازمان مستقل برای توسعة نوآورانه سیاست‌ها، برنامه‌ها و دوره‌های آموزشی است. این شورا درعین‌حال مسئولیت رسمی کارمندان آموزشی در سه منطقه از ابوظبی را در زمینه‌های مدیریتی و مالی برعهده دارد.
     نهاد دانش و توسعة انسانی یکی از بخش‌های دولت امارت دبی است که در سال ۲۰۰۶ بنا نهاده شد که مسئولیت نظارت بر بخش‌های آموزشی و منابع انسانی در دبی را دارد. خط‌مشی اصلی این سازمان تضمین کیفیت و بهبود دسترسی به آموزش، یادگیری و توسعة انسانی و درگیر کردن جامعه با آموزش است. این سازمان اهداف مشخصی از‌جمله توسعة انسانی، همکاری با بخش‌های مرتبط دولتی برای توسعة آموزش، پایه‌ریزی و مدیریت تمام مؤسسات آموزشی و فنی‌و‌حرفه‌ای در امارات، سیاست‌گذاری مالی، بورسیه، اعتباربخشی به مدارس و مؤسسات خصوصی در دبی و نظارت بر خدمات و مؤسسات آموزشی در منطقة آزاد دبی را دنبال می‌کند.
     مؤسسه ملی آموزش فنی‌و‌حرفه ای یکی دیگر از سازمان‌های نظارتی آموزشی است که در سال ۲۰۰۶ پایه‌گذاری شد. هدف این مؤسسه فراهم آوردن فرصت‌های شغلی و بهبود شرایط اشتغال است. این مؤسسه خودگردان با نهاد دانش و توسعة انسانی دبی همکاری دارد. مأموریت این سازمان فراهم آوردن آموزش فنی‌وحرفه‌ای با کیفیت بالا و هماهنگ با استانداردهای جهانی برای نیازهای کاری و شغلی جامعه، دولت و مؤسسات استخدامی در امارات و منطقة خلیج است.
     بورد تخصصی تضمین کیفیت دانشگاه‌ها، یکی دیگر از بخش‌هایی است که در سال ۲۰۰۸ ازسوی نهاد دانش و توسعة انسانی دبی بنا نهاده شد که به ارزیابی و اعتباربخشی به مؤسسات و مناطق آموزشی دبی می‌پردازد.
     وزارت دفاع نیز در آموزش، نقش مهمی دارد. این وزارت نهادهای آموزشی ویژه خود را دارا است. گرچه از برنامه‌های درسی وزارت آموزش پیروی می‌کند و در زمینه نظارت، ارزیابی، آزمون‌ها و جزوه‌های درسی با وزارت آموزش همکاری دارد.
     انجمن زنان یکی دیگر از سازمان‌هایی است که در آموزش، نقش مهمی دارد. این انجمن از رهگذر مراکز اجتماعی، تاریخی و دوره‌های خود به فرایندهای آموزشی، سیاست‌گذاری و توسعة فراگیر زنان در زمینة آموزش کمک می‌کند. اتحادیه عمومی زنان در سال ۲۰۰۸ بنا نهاده شد که دربرگیرنده انجمن‌های زنان در دبی، شارجه، عجمان، راس‌الخیمه و ام‌القوین است.
     کشورهای خاورمیانه در اختصاص بودجة آموزشی در رتبة نسبتاً پایینی قرار داشته‌اند، اما امروزه برخی از کشورهای منطقة عرب برای بالا بردن بودجة تخصیصی آموزشی می‌کوشند. در امارات متحده عربی نیز وزارت آموزش براساس راهبردهای جدید آموزشی ساختار جدیدی برای تقویت نقش وزارت و افزایش فعالیت‌های علمی داده است. در بودجة تعریفی سال ۲۰۱۰، بخش آموزش بیشترین اهمیت را دارا است و حدود 22/5% از کل بودجه، معادل 43/6 میلیون درهم را در اختیار دارد. براساس پیش‌بینی‌های این برنامة راهبردی تعداد دانش‌آموزان امارات از 9/5 میلیون در سال ۲۰۱۰ به 11/3 میلیون در سال ۲۰۲۰ خواهد رسید که نرخ رشد 1/8% دارد.
     براساس داده‌های سال ۲۰۰۹ حدود 99/0% تولید ناخالص داخلی صرف مخارج عمومی آموزشی شده است. اما باتوجه‌به برنامه‌ آموزشی مصوب که رشد و توسعة آموزش را در نظر دارد، بودجه آموزش در سال 2014 باید به 21% از بودجه عمومی دولت برسد.
 
جدول 17. تولید ناخالص داخلی





تولید ناخالص داخلی امارات برآورد سال 2013


رتبه جهانی




390000000000


32





 
برنامه‌ها و اصلاحات پیش‌‌رو
از سال ۱۹۷۱ تا‌کنون برنامه‌های فراگیر درسی دوره آموزش پایه در نظام آموزشی امارات متحده عربی دستخوش تغییرات و بازنگری‌های چندی شده است. وزارت آموزش امارات بین سال‌های ۱۹۷7-۱۹۷1 از برنامه‌های درسی کویت استفاده می‌کرد، پس از این دوره اصلاحاتی در برنامه‌های آموزشی برای هماهنگ‌سازی دروس براساس نیازهای جامعه و هویت کشور امارات صورت گرفت. پس از آن در سال ۱۹۸۳ شورای وزارتخانه‌های آموزش کشورهای عرب خلیج فارس (امارات متحده عربی، عمان، کویت، بحرین، قطر و عربستان سعودی) به تنظیم برنامه‌ای فراگیر و همسان برای ریاضیات و علوم و همچنین دروسی در زمینة زبان عربی و پژوهش‌های اجتماعی در دوره‌های ابتدایی و راهنمایی پرداخت. در سال ۱۹۸۸ شورای آموزشی خلیج فارس با مشاورة متخصصانی از یونسکو در برنامه‌های آموزشی، کتاب‌های درسی و کتاب‌های کمک درسی آموزشگران بازنگری کرد. در سال ۱۹۹۱، درس زبان انگلیسی به پایة نخست ابتدایی افزوده شد و هم‌اکنون این درس در همه دوره‌های آموزشی تدریس می‌شود. در سال ۱۹۹۱، شورای آموزشی خلیج فارس باتوجه‌به تغییرات فنّاوری و دگرگونی‌های درون جامعه‌ای از‌جمله چندفرهنگی و ورود فرهنگ‌های خارجی به فضای جامعه به بازنگری و اصلاح دوبارة برنامه فراگیر درسی پرداخت. این اصلاح و بازنگری اساسی از سال ۱۹۹۱ تا سال ۲۰۰۰ در چهار مرحله صورت گرفت. در گام نخست به بررسی و ارزیابی برنامه و منابع درسی و همچنین به کاوش نیازهای آموزشگران و دانش‌آموزان پرداخت. در گام دوم در سال ۱۹۹۲، کمیتة توسعه به تشکیل زیرمجموعه‌هایی برای توسعة برنامة آموزشی در زمینه‌های مختلف دست زد. آموزش اسلامی (در همه دوره‌های آموزشی)، زبان عربی (در همه دوره‌های آموزشی)، پژوهش‌های علوم اجتماعی (از کلاس چهارم تا ششم)، جغرافیا (از کلاس هفتم تا دوازدهم)، فلسفه، جامعه‌شناسی و روان‌شناسی (در کلاس‌های یازدهم و دوازدهم) زمینه‌های مورد بررسی بودند. در گام سوم (سال ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۸) برنامة جدید آموزشی دربرگیرنده کتاب‌های درسی و کمک‌آموزشی و راهنماهای آموزشگران معرفی شد. در دوره آخر برنامة جدید، مورد بررسی‌های آماری‌ای چون گزارش‌های مدارس و سرپرستان آموزشی، تحلیل نتایج آزمون‌ها و مشاهده‌های میدانی به‌منظور آزمایش اثرگذاری قرار گرفت. نوآوری‌ها و اصلاحات چشمگیری در زمینة آموزش در دهه ۹۰ صورت گرفت. از‌جملة این تغییرات عبارت‌اند از:
۱. گنجاندن علوم رایانه‌ای در دوره‌های راهنمایی و متوسطه؛
۲. معرفی دوره‌های مهارت‌های زندگی که به آموزش موقعیت‌های واقعی زندگی و مهارت‌های مواجهه با آنها به دانش‌آموزان پایه چهارم تا نهم می‌پردازد.
     در سال ۲۰۱۰ وزارت آموزش امارات متحده عربی برنامة آموزشی جدیدی را به نام راهبرد وزارت آموزش امارات متحده عربی در سال ۲۰2۰-۲۰1۰ شامل ده راهبرد و پنجاه راهکار نوین عرضه کرد. این راهبردهای آموزشی عبارت‌اند‌ از:
· تضمین اجرای با کیفیت برنامه درسی در مدارس عمومی و خصوصی به‌نحوی که دانش‌آموزان در بهترین موقعیت آموزشی برای آموزش عالی آماده شوند؛
· اطمینان از کیفیت عالی تدریس برای همه دانش‌آموزان؛
· گسترش آموزش ابتدایی و میانی در سراسر امارات متحده عربی برای کاهش ترک تحصیل؛
· اطمینان از فراهم آوردن امکانات و فضای مناسب و عالی برای برآورده کردن نیازهای دانش‌آموزان؛
· ایجاد و اجرای یک طرح هماهنگ ارزشیابی برای اطمینان از دستیابی به استانداردهای مورد نظر آموزشی و فراهم آوردن موقعیت‌های برابر آموزشی برای همه شهروندان امارات؛
· اطمینان از رسیدگی و حمایت فردی و اختصاصی و جذب دانش‌آموزان با نیازهای خاص در نظام آموزشی؛
· اطمینان از فراهم آوردن خدمات آموزشی با کیفیتی عالی و هزینة مناسب در مدارس عمومی و خصوصی برای همه دانش‌آموزان؛
· ترویج هویت ملی و تقویت حس تعلق خاطر در دانش‌آموزان؛
· واریز مستقیم کمک‌های والدین به فضای مدرسه؛
· ترویج آموزش و تربیت و توسعة نسل آیندة آموزگاران و مسئولان آموزشی اماراتی (Ministry of Education, 2010).
 
کتاب‌شناسی
Dokoupil, M. (2013). UAE Approves Slightly Higher Federal Spending for 2014: PM. Retrieved from: https://www.reuters.com/article/us-emirates-budget/uae-approves-slightly-higher-federal-spending-for-2014-pm-idUSBRE99Q09O20131027
Center for Higher Education Data and Statistics. (2012). Indicators of the UAE Higher Education Sector. Retrieved from: https://studylib.net/ doc/5858163/center-for-higher-education-data-and-statistics--cheds-
Central Intelligence Agency. (2014). “United Arab Emirates”. The World Factbook. Retrieved from: https://www.cia.gov/ library/publications/the-world-factbook/geos/ ar.html
International Bureau of Education. (2011). “United Arab Emirates”. World Data on Education (7th edition). Geneva:Unesco.
Library of Congress – Federal Research Division. (2007). Country Profile: United Arab Emirates. Retrieved from: https://www.loc.gov/rr/frd/ cs/profiles/UAE-new.pdf.
Ministry of Education. (2010). The Ministry of Education Strategy 2010–2020: Aiming in Accomplishing a Score of 10/10 in All of its Initiatives. Retrieved from: http://planipolis.iiep.unesco.org/sites/planipolis/files/ resources/united_arab_emirates_strategy_2010-2020.pdf.
Unesco. (2000). The Education for All 2000 Assessment: Report United Arab Emirates. Retrieved from: http:// unesdoc.unesco.org/images/0021/002199/219938eo .pdf.
United Nations Development Programme. (2014). Human Development Report 2014. Retrieved from: http://hdr. undp.org/sites/default/files/hdr14-report-en-1.pdf.
http://uis.unesco.org/
http://www.moe.gov.ae/
http://www.mohesr.gov.ae
http://www.uaecd.org