داده‌های آماری روزآمد مربوط به نظام آموزش عالی
در سال 2002، در اسلواکی 22 مؤسسة آموزش عالی وجود دارد که به رسمیت شناخته شده است. در این کشور، 4 دانشگاه بزرگ مرکزی فعالیت دارند که عبارت‌اند از: براتیسلاوا با 516880 دانشجو، نیترا با 18497 دانشجو، کوزیگ با 16287 دانشجو، بانسکز بایستیریکا با 15146 دانشجو. این در حالی است که تعداد دانشگاه‌ها در سال 2015 به 36 دانشگاه افزایش یافته است (20 دانشگاه عمومی، 13 دانشگاه خصوصی و 3 دانشگاه ایالتی). آموزش عالی در کشور اسلواکی دو آکادمی نظامی و یک آکادمی پلیس را نیز شامل می‌شود. 7 دانشگاه بسیار قدیمی، 4 دانشگاه فنی‌وصنعتی، 3 فرهنگستان هنر و موسیقی، 1 دانشگاه اقتصاد، 1 دانشگاه دامپزشکی و 1 دانشگاه کشاورزی از مؤسسات آموزش عالی این کشورند. در مؤسسات آموزش عالی اسلواکی سه سطح وجود دارد (Nemec, 2007).
     در سال 2012، آمار نشان می‌دهد در اسلواکی 36 مؤسسة آموزش عالی وجود داشته و به رسمیت شناخته شده است. در این کشور 36 مرکز آموزش عالی، 132 واحد دانشگاهی وجود دارد. 4 دانشگاه بزرگ مرکزی فعالیت دارند که عبارت‌اند از: براتیسلاوا، نیترا، کوزیگ و بانسکز بایستیریکا. از این 36 مرکز 20 دانشگاه عمومی، 13 دانشگاه خصوصی و 3 دانشگاه ایالتی هستند. فرایند تکامل نظام آموزش عالی اسلواکی ازنظر تعداد دانشجو در دو شکل تمام‌وقت و نیمه‌وقت با 132 واحد
 




 


 






دانشگاهی دارای 135336 دانشجو است. تعداد دانش‌آموختگان تمام‌وقت و پاره‌وقت در سال تحصیلی 2013-2012 بر حسب نفر 66704 نفر بوده است. باتوجه‌به اینکه تعداد دانشگاه‌ها و واحدهای دانشگاهی افزایش یافته است؛ اما آمار و ارقام جدول 1 نشان می‌دهد که پذیرش دانشجو و تعداد دانش‌آموختگان نسبت به سال‌های قبل کاهش داشته است. میزان استخدام افراد با تحصیلات دانشگاهی در سال 2012 برابر با 4655 نفر بوده است که نسبت به سال 2011 با تعداد 4598 فقط 57 نفر افزایش داشته است. نرخ بیکاری افراد با تحصیلات دانشگاهی در سال 2012 برابر با 8/34% بوده است که نسبت به سال 2011 با نرخ 6/28% افزایش 6 درصدی را نشان می‌دهد.




 


 





     کشور اسلواکی در سال 2012 به 28743 نفر از دانشجویان دانشگاه‌ها و واحدهای دانشگاهی بورس تحصیلی داده است که نسبت به سال قبل حدود 4400 نفر افزایش داشته است. در زمینه امکانات رفاهی این کشور توانسته است ظرفیت خوابگاه‌های خود را سالانه به 47714 برساند؛ اما 43896 نفر در خوابگاه‌ها پذیرش شده‌اند و این نشان می‌دهد تعداد پذیرش دانشجوی خوابگاهی کمتر از ظرفیت موجود است.
     مؤسسات آموزش عالی، واحدهای دانشگاهی، تعداد دانشجویان با ملیت اسلواکی، تعداد دانشجویان خارجی، زنان دانشجو، ورودی جدید و دانش‌آموختگان در دو شکل تحصیلات تمام‌وقت و نیمه‌وقت به همراه تعداد استادان، دانشیاران و کارکنان ارشد در جدول 1 نشان داده شده است (Statistical Office of the Slovak Republic, 2013).
     هرچند تعداد دانشگاه‌ها در سال‌های اخیر افزایش یافته است؛ اما به نظر می‌رسد اثربخشی آنها به نسبت گذشته افزایش نیافته به‌طوری‌که از بین دانش‌آموختگان 2748 در سال 2013 بیکار بوده‌اند. این ورود به دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی باتوجه‌به آزمون ورودی و نتیجة عملکرد تحصیلی فرد در دوران میانی است. البته برخی از دانشگاه‌ها برای پذیرش دانشجو فقط عملکرد فرد را در آزمون ورودی در نظر می‌گیرند. رئیس دانشگاه دربارة پذیرش متقاضی تحصیل تصمیم می‌گیرد.
     در سال 2012، 7/4% دانشجویان در رشته‌های علوم طبیعی، 8/19% در رشته‌های علوم فنی، 4/3% در رشته‌های علوم کشاورزی، جنگل‌داری و دامپزشکی، 6/7% در رشته‌های علوم دارویی و پزشکی، 4/2% در رشته‌های علوم فرهنگ و هنر، 2/3% در رشته‌های علوم امنیتی، نظامی و انتظامی، و بیشترین دانشجو به میزان 59% در رشته‌های علوم اجتماعی تحصیل می‌کنند.
 
منابع مالی بخش آموزش و آموزش عالی
بودجة کودکستان‌ها، مدارس ابتدایی و میانی و همچنین مؤسسات آموزش عالی اساساً از بودجة عمومی کشور فراهم می‌شود. هزینه‌های صرف‌شده با دریافت‌های فوق‌العاده از بودجه شامل 7/1% از کل هزینه‌ها می‌شود.
     تأمین بودجه برای مؤسسات آموزش عالی و سازمان‌های پشتیبان در آموزش (مانند مراکز آموزش‌های تکمیلی آموزشگران، مؤسسة آموزش ایالتی، آکادمی آموزش بزرگسالان، مؤسسة همکاری بین‌المللی و نگهداری دانش‌آموزان خارجی، مؤسسة عرضه‌کنندة فعالیت‌های فوق برنامه و خارج از مدرسه برای کودکان و نوجوانان و مؤسسات مسئول فعالیت‌های آموزشی) در نمودار وزارت آموزش گنجانده شده است.
     گذشته از این منابع پولی، مؤسسات آموزش عالی و سازمان‌های فوق ممکن است بودجة مازادی را ازطریق هدایای خارجی و داخلی یا کمک‌هایی فراهم کنند که برای اهداف خاص دریافت می‌شود.
     نظام تأمین بودجة آموزش عالی، به‌موجب قانون 1990م، به‌صورت جزئی و کلی معین شده است. منابع مالی آموزش عالی از بودجة عمومی فراهم می‌شود. به‌علاوه، برای کمک به فعالیت‌های مؤسسات آموزش عالی، ممکن است سرمایه‌هایی از منابع داخلی و خارجی به‌دست آید. این سرمایه‌ها مشمول مالیات نمی‌شوند و وزارت آموزش منابع را با نظارت خود به مؤسسات اختصاص می‌دهد. مؤسسات آموزش عالی محدودیت‌های فراوانی در هزینه کردن منابع خصوصی خود برای سرمایه‌گذاری، پرداخت حقوق و دیگر هزینه‌های تحصیلی (تدریس، مطالعه و پژوهش) دارند. انتقال متقابل منابع ملی بین طبقات گوناگون هزینه‌ها در صلاحیت مؤسسات نیست و منابع مالی استفاده‌نشده در طول سال تحصیلی را مؤسسات نمی‌توانند به سال‌های بعد منتقل کنند و باید به بودجة ملی بازگردانند. این در حالی است که هزینه‌های جاری آموزش عالی اسلواکی 7/12% از بودجة 26559000000 کرونی این کشور را شامل می‌شود.
     ازنظر تأمین هزینه‌ها و امور مالی، سه نوع سازمان در اسلواکی وجود دارد:
1. سازمان‌های بودجه‌گیر هدفدار: تا حدود زیادی بودجة خود را به شکل کمک‌ها و مساعدت‌ها از بودجة ایالتی فراهم می‌کنند و می‌توانند منابع مالی بیشتری به‌دست آورند. مدارس خصوصی و وابسته به کلیسا و مؤسساتی که به‌وسیلة مراجع ناحیه‌ای یا مستقیماً ازطرف وزارتخانه اداره می‌شوند از این دسته‌اند.
2. سازمان‌های بودجه‌گیر: با بودجة ایالتی حمایت می‌شوند و کلیة مدارس عمومی و بخشی از سازمان‌هایی که به‌وسیلة بخش آموزش و مراجع ناحیه‌ای اداره می‌شوند از این نوع‌اند.
3. کمک سازمان‌های غیرانتفاعی و مؤسساتی که با آموزش سروکار دارند. اوقات فراغت و فعالیت‌های خارج از مدرسه را برای کودکان و نوجوانان تدارک می‌بینند.
     منابع مالی مدارس خصوصی با کمک بودجة عمومی فراهم می‌شود که به اندازة 75%-70% بودجة مدارس عمومی است و در کل، برای پرداخت حقوق آموزشگران و خرید وسایل عملیاتی طراحی شده است.
     به‌علاوه، مدارس خصوصی کمک‌هایی را- که بین 2500-500 کرون اسلواکی است- به شکل شهریه از اولیای دانش‌آموزان، در هر ماه، ‌بر طبق نوع مدرسه و ناحیة آموزشی، دریافت می‌کنند. این مقرری می‌تواند به خانواده‌هایی کمک کند که درآمدی جز کمک‌های اجتماعی ندارند. کمک‌های دولت به مدارس خصوصی بالغ بر 8000056 کرون در سال 1996 و 9000980 کرون در سال 1997 بوده است.
     دانشجویان با کمک‌هزینه‌های تحصیلی حمایت می‌شوند. بورس‌های تحصیلی فقط به دانشجویان آموزش عالی تعلق می‌گیرد، چرا که درآمد خانواده‌ها از محدودة معینی تجاوز نمی‌کند و برای تأمین هزینه‌های دورة دکتری و تکمیلی کافی نیست.
 
شهریة آموزش
دانشجویان دانشگاه‌های عمومی از پرداخت شهریه معاف هستند. ازطرفی، بودجه‌های ایالتی هم کافی نیست (Nemec, 2007).
     در نظام بدون شهریة فعلی، هزینه‌های آموزش عالی اسلواکی کاملاً از مالیات تأمین می‌شود. باور عمومی مردم در اسلواکی این است که نظام بدون شهریه تنها راه مطمئن دسترسی به خدمات آموزش عالی است و این نظام فکری شهرت سیاسی دارد. دانشجویان دانشگاه‌های اسلواکی می‌توانند از امکاناتی چون حق بیمه، خوابگاه و انجام کار قانونی بهره‌مند شوند؛ همچنین دانشجویان برای تأمین منابع مالی زندگی در دوره کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری به‌ترتیب می‌توانند 10، 20 و 30 ساعت در هفته کار دولتی و قانونی انجام دهند (Statistical Office of the Slovak Republic, 2013).
     طبق قانون اساسی اسلواکی، هر شهروندی حق تحصیل در یک رشتة آموزش عالی مورد علاقة خود را دارد، مشروط بر آنکه دورة میانی را به پایان رسانده باشد و بتواند توانمندی‌های خود را برای طی کردن دوره نشان دهد. اگرچه هزینه‌های مستقیم آموزش عالی، در بیشتر زمینه‌ها، در اسلواکی ناچیز است، ولی در سال‌های اخیر هزینه‌های غیرمستقیم، به‌علت فشار تورم و کاهش کمک‌های دولت به دانشجویان برای کتاب، رفت‌وآمد، غذا و تسهیلات زندگی، به‌سرعت افزایش یافته است. این هزینه‌های رو به افزایش برای دانشجویان غیربومی سرسام‌‌آورتر است. دانشجویان نواحی روستایی، به‌خاطر هزینه‌های اقتصادی انتقال به مناطق دیگر، بیشتر آسیب می‌بینند و هزینه‌های آموزشی (شهریه) در بعضی دانشگاه‌های خصوصی و یا عمومی، ورود روستاییان را به نظام آموزش عالی غیرممکن می‌کند. به‌خاطر این معضل پیچیده، دولتمردان محلی اسلواکی نیز رویة تأسیس مؤسسات آموزش عالی عمومی جدید را در مناطق خارج از پایتخت دنبال کرده‌اند. ازطرفی، این خط‌مشی به‌منظور افزایش نرخ ثبت‌نام در دانشگاه‌های موجود اجرا شده است و کشور را دقیق‌تر به نشانگرهای دنیای توسعه‌یافته می‌رساند (Caplanova, 2000).
     در 1996م، به درخواست وزیر آموزش‌وپرورش اسلواکی، برنامة راهبردی دانشگاه‌ها برای گسترش و توسعة این بخش تدوین شد. در 1998م نیز، بعد از انتخابات جدید مجلس جمهوری اسلواکی، بر افزایش دانشگاه‌های خارجی در کشور اسلواکی تأکید شد (Malova and Lastic, 2000).
 
برنامه‌ها و اصلاحات پیش‌رو
اصل یادگیری در سراسر زندگی موضوعی بسیار مهم برای افزایش کیفیت آموزش است. محیط اجتماعی، قوانین و مدل‌ها، فرصت‌های واقعی را برای آگاهی اقتصادی هر فرد ایجاد کرده است. براین‌اساس اسلواکی اهداف جدیدی را برای آموزش طراحی کرده است و قوانین قبلی آموزشی تا حدی تغییر یافته است. با‌توجه‌به این اهداف، دولت اسلواکی درصدد است، تا پایان سال 2020، سهم آموزشی از تولید خالص داخلی را به 7/7% و تا سال 2024 آن را به 17% برساند.
 
کتاب‌شناسی
جعفری، عباس. (1382). گیتاشناسی نوین کشورها. تهران: مؤسسة جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی.
 
Caplanova, A.N. (2000). The Reform of the System of Higher Education in Slovakia. Retrieved from: https://core.ac.uk/ download/pdf/11869694.pdf.
EP-Nuffic. (2015). Education System Slovakia:  Described and Compared with the Dutch System. Retrieved from: https://www.nuffic.nl/en/publications/find-a-publication/ education-system-slovakia.pdf/view
Malova, D. and Lastic, E. (2000). “Higher Education in Slovakia: a Complicated Restoration of Liberal Rules”. East European Constitutional Review, 9(3), 100-104.
Nemec, J. (2007). “Performance Management in the Slovak Higher Education System: Preliminary Evaluation”. Central European Journal of Public Policy, 1(1), 64-78.
OECD. (2013). “Slovak Republic: Overview of the Education System”. OECD Education GPS. Retrieved from: http://gpseducation.oecd.org/Content/MapOfEducationSystem/SVK/SVK_2011_EN.pdf.
Unesco. (2009). Statistical Yearbook. Paris: Author.
Statistical Office of the Slovak Republic. (2009). Statistical Yearbook of the Slovak Republic. Retrieved from: https://researchguides.library.wisc.edu/c.php?g=177700&p=1170855
Statistical Office of the Slovak Republic. (2013). Statistical Yearbook of the Slovak Republic. Veda: Publishing House of the Slovak Academy of Sciences.
The World Bank. (2010). Slovakia Republic Education. Retrieved from: https://data.worldbank.org/topic/ education?locations=SK
https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?view=map
https://www.auswaertiges-amt.de/en/aussenpolitik/ laenderinformationen/slowakei-node/slovakia/218906
http://www.Statista.com/statistic/gross domestic product.