نوع مدخل : مدخل دانشنامه
نویسنده
چکیده
پایتخت: کانبرا
نوع حکومت: مشروطه سلطنتی
زبان رسمی: انگلیسی
مساحت: 7686850 کیلومترمربع
جمعیت: 23714300 (2015م)
تعداد دانشجویان: 1373230 (2014م)
تعداد اعضای هیئتعلمی: 48325 (2011م)
تولید ناخالص ملی: 241/1 تریلیون دلار (2015م)
هزینه دولت از تولید ناخالص ملی: 2/5% (2014م)
هزینه آموزش از کل هزینه دولت: 4/10% (2014م)
ویژگیهای جغرافیایی، جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی
استرالیا بسان بزرگترین جزیره یا کوچکترین قاره جهان شناخته میشود. مساحت استرالیا 7686850 کیلومترمربع است. وسعت زیاد استرالیا، موجب تنوع جغرافیایی و آبوهوایی شده است. استرالیا از غرب، با اقیانوس هند، از شرق با اقیانوس آرام، از جنوب با اقیانوس جنوبی و ازطرف شمال با تامور، آرافدرا و دریای کورال هم مرز است. بیشترین بخشهای این سرزمین را صحرا، شنزارها و نمکزارها پوشانده است. بیشتر مناطق استرالیا، بهخصوص نواحی مرکزی، بهعلت وجود صحرای بزرگ شن، صحرای گیبسون و صحرای ویکتوریا، خالی از سکنه است. این کشور حکومت فدرالی دارد و به 6 ایالت و 2 منطقه تقسیم شده است که ایالتها، بهصورت فدرال و مناطق بهوسیله حکومت مرکزی، اداره میشوند. استرالیا در 1901م مستقل شد و در 1945م به عضویت سازمان ملل درآمد. بیستوششم ژانویه، روز ملی استرالیا است. اگرچه استرالیا کشور واحدی است، ولی هر ایالت قلمرو دولتی خاص خود را دارد و این ایالتها، بهطور جداگانه عمل میکنند، اما هنوز به دولت فدرال وابستهاند. استرالیاییها در 1999م در یک همهپرسی شرکت کردند تا به برقراری جمهوری رأی دهند، اما 55% از آنان، به باقی ماندن سلطنت پادشاهی رأی دادند. از مهمترین عوارض طبیعی استرالیا، میتوان به فلات کیمبرلی و فلات بارکلی در شمال، کوههای هامرزلی و دارلینگ در غرب، کوههای مکدانل در مرکز، جلگه نلاربر در جنوب و کوههای آلپ استرالیا و گریتدیواید در شرق اشاره کرد. ماری (مورای)، دارلینگ، لاکن، آشبرتن، ویکتوریا، روپر و فیشروی رودهای مهم استرالیا هستند. آبوهوای بیشتر نقاط استرالیا، گرموخشک و کمباران است. قله کازیسکو با 2230 متر ارتفاع بلندترین نقطه استرالیا، دریاچه ار با 9910 کیلومترمربع وسعت، بزرگترین دریاچة استرالیا و جزیره تاسمانی با 68332 کیلومترمربع وسعت، بزرگترین جزیره استرالیا هستند. فولاد، اتومبیلسازی، کشتیسازی، پارچهبافی، شیمیایی و وسایل برقی و نفت، مهمترین صنایع و پشم (رتبه اول جهان)، فراوردههای شیر و گوشت و غلات مهمترین محصولات کشاورزی و دامپروری استرالیا هستند. از مهمترین معادن استرالیا نیز میتوان به معادن زغالسنگ، اورانیوم، آهن، بوکسیت، مس، سرب، روی و نیکل اشاره کرد.
استرالیا در جایگاه کشور نوآوری در جهان شناخته میشود که باکیفیتترین مؤسسات علمی و دانشگاهی در جهان و سرمایهگذاری زیاد در پژوهش و توسعه، زیرساختهای فناوریهای جدید اطلاعاتی و ارتباطاتی و حمایت قوی از سرمایه فکری را دارد. استرالیا کشوری است که راهاندازی کسبوکار در آن، آسان است و نظام مقرراتی کارآمد و شفاف محیط امنی را برای این کار فراهم میکند. ثبات سیاسی و چهارچوبهای اداری و مدیریتی درست آن محیط امن و پایداری برای کسبوکارها فراهم میکند (Australian Trade Commission, 2015).
در آگوست 2015، تعداد افراد شاغل در استرالیا 11763400 نفر و تعداد بیکاران 776800 نفر و نرخ بیکاری این کشور 2/6% بوده است. نرخ خالص مهاجرت خارج از کشور در سال منتهی به 13 مارس 2015، 16% (173100 نفر) بوده که 33000 نفر کمتر از مدت مشابه در سال گذشته (13 مارس 2014) بوده است. رشد جمعیت استرالیا در سال منتهی به 31 مارس 2015، 4/1% بوده است. رشد طبیعی و مهاجرت خارجی، بهترتیب 45 و 55% از کل رشد جمعیت را در سال منتهی به 31 مارس 2015 به خود اختصاص دادهاند. در 2015م همة ایالتها و مناطق، رشد مثبت داشتهاند و ایالت ویکتوریا در بین ایالتها و مناطق، بالاترین رشد جمعیت (7/1%) را داشته است. در 12 ماه منتهی به ژوئن 2010، خانوارهای استرالیایی بهطور متوسط 1236 دلار در هفته برای کالاها و خدمات پرداخت کردهاند. بیشترین هزینههای خانوار، در سال 2010-2009 به موارد زیر اختصاص داشته است:
- هزینههای جاری خانه، با متوسط هزینة خانوار 223 دلار در هفته، که 18% از کل هزینههای خانوار برای کالاها و خدمات را به خود اختصاص داده است؛
- غذا و نوشیدنیهای غیرالکلی، 204 دلار در هفته و 17% از کل هزینهها؛
- حملونقل، 193 دلار در هفته و 16% از کل هزینهها.
در سال 2015-2014، رشد تولید ناخالص داخلی استرالیا 4/2% و در سال مالی 2015-2014م رشد تولید ناخالص داخلی اسمی این کشور، 8/1% بوده است که ضعیفترین رشد تولید ناخالص داخلی اسمی از سال 1962-1961 تاکنون بوده است. در 2015-2014م، معدن، خدمات غذایی و منزل، اطلاعات، رسانه و ارتباطات و خدمات مالی و بیمهای، جزء مشاغل موفق بودهاند. در 2011م، امید به زندگی در بین مردان 9/79 سال و در بین زنان 3/84 سال بوده است که از این نظر استرالیا در بین کشورهای دارای امید به زندگی بسیار بالا در جهان قرار دارد (www.abs.gov.au).
در 2014-2013م، استرالیا 2/331 میلیارد دلار صادرات و 338 میلیارد دلار واردات داشته است. پنج کالا و خدمات اصلی صادرشده از استرالیا، شامل سنگ آهن و کنسانتره، زغالسنگ، گاز طبیعی، خدمات آموزشی و جهانگردی و پنج کالا و خدمات اصلی واردشده بهوسیله این کشور، شامل جهانگردی، مواد نفتی خام، مواد نفتی پالایش شده، وسایل نقلیه مسافربری و خدمات باربری بوده است (Australian Trade Commission, 2015).
اهداف و اصول کلی آموزش و آموزش عالی
اصل حاکم بر آموزش در استرالیا، برابری دستیابی به کلیه دورههای آموزشی است. تأکید اصلی در دورة آموزش پایه، کمک به رشد ابعاد فردی و جامعهپذیری عمومی است. در دوره تکمیلی متوسطه و آموزش عالی اهداف اقتصادی و اجتماعی از اهمیت بیشتری برخوردار میشوند. شهروندان استرالیایی میپندارند آموزش، بخشی از حقوق حیاتی فرزندان آنهاست و ازاینرو دولت استرالیا، پافشاری زیادی بر فرایند نظارت بر استانداردهای سطح بالای آموزشی دارد. برخورداری دختران و پسران، از فرصتهای برابر آموزشی از دیگر سیاستهای آموزشی اصلی استرالیاست. مهمترین اولویتها و علائق آموزشی در استرالیا عبارتاند از:
- پاسخگو بودن آموزش، به نیازهای در حال تغییر نیروی کار؛
- پرورش نیروی کار برای جامعه مبتنی بر فناوری؛
- برقراری ارتباط بین آموزش و کارآموزی؛
- تداوم بخشی به آموزش حرفهای و حرفهآموزی بهصورت یادگیری مادامالعمر؛
- برگزیدن رویکرد شایستهمحوری در حرفهآموزی.
اهداف عمدة آموزش عالی، در این کشور عبارتاند از:
- توانمندسازی افراد، برای ارتقا و رشد فردی، مشارکت مؤثر در نیروی کار، و مشارکت سازنده در جامعه؛
- کمک به کاربرد دانش و اطلاعات، برای بهرهبرداری اقتصادی و اجتماعی؛
- توانمندسازی افراد برای سازگاری و یادگیری متناسب با نیازهای اقتصاد دانشمحور در سطح محلی، منطقهای و ملی؛
- توانمندسازی افراد به مشارکت در جامعة مردمسالار و متمدن، و تقویت بردباری و تأمل که لازمة استحکام آن است.
- توسعة دانش و دانستنیها (حیدری، 1383).
از 2000م، سه اقدام سیاسی خاص برای آموزش عالی استرالیا تعیین شد:
- چهارچوب تضمین کیفیت ملی، برای افزایش کیفیت؛
- اصلاحات در بودجه پژوهش و مهارتآموزی پژوهشی؛
- افزایش بیشتر در حقوق کارکنان، مشروط به اصلاحات مدیریتی و انعطافی که در صنعت حاصل میشود.
مقاصد مهم آموزش عالی استرالیا، در طول این دوره عبارت بودند از:
- توانا ساختن افراد، برای توسعة قابلیتهای آنها به بالاترین توان ممکن در طول زندگیشان؛
- پیشبرد فهم و دانش و کمک به بهکارگیری این فهم و دانش برای سود بردن اقتصاد و جامعه؛
- توانا ساختن افراد برای همسویی و یادگیری، با هدف سازگاری با نیازهای اقتصاد دانشبنیان در سطوح محلی، منطقهای و ملی؛
- تواناساختن افراد برای سهیم بودن در جامعهای مردمسالار و انسانی و افزایش قدرت بحث و بردباری برای رسیدن به آن.
اهداف سیاستهای دولت برای آموزش عالی عبارت بودند از:
- گسترش فرصتها؛
- تضمین کیفیت؛
- بهبود پاسخگویی دانشگاهها در برابر نیازهای متنوع دانشجویان و تقاضاهای صنعت؛
- پیشبرد بنیان دانش و کمک دانشگاهها به نوآوری ملی؛
- اطمینان از پاسخگو بودن عموم برای استفاده هزینه اثربخش از منابع عمومی (Department of Education, 2015).
چشمانداز آموزش عالی استرالیا در سال 2020 نظامی است که:
- دانشآموختگانی را تربیت میکند با دانش، مهارت و درک برای مشارکت کامل در اجتماع؛ بهگونهای که نیازهای استرالیا و بازار کار بینالمللی را پیشبینی و فراهم کنند؛
- فرصتهایی را برای انسانهای شایسته فراهم میکند تا از همه توان نهفته خود استفاده کنند و از آنان برای این امر حمایت میکند؛
- تجربة مهیج و سودمند در آموزش عالی را برای دانشجویان فراهم میکند؛
- با تولید و نشر دانش جدید و آموزش، مهارتآموزی و تربیت پژوهشگران با شهرت جهانی، نقش اساسی در نظام نوآوری و پژوهش ملی ایفا میکند؛
- با جابهجایی و نقل مکان اعضای هیئتعلمی و دانشجویان و مبادلة دانش و ایدهها در جامعة جهانی، شرکت میکند؛
- به فهم و توسعة ساختارهای فرهنگی و اجتماعی استرالیا و اقتصاد ملی و منطقهای آن کمک میکند؛
- با دیگر بخشهای آموزش و مهارتآموزی در استرالیا همکاری میکند تا فرصتهای یادگیری پیاپی و باکیفیت را در طول زندگی افراد، فراهم کند؛
- ازنظر مشارکت و عملکرد، جایگاه بالایی در بین کشورهای عضو سازمان توسعه و همکاری اقتصادی خواهد داشت. برای اطمینان از اینکه شهروندان استرالیایی بتوانند به اجتماع کمک کنند و استرالیا میتواند با چالشهای پیچیدهای که در آینده اتفاق میافتد روبهرو شود، اهداف بخش آموزش عالی باید موارد زیر باشد:
· نظام آموزشی باکیفیت بالا که ازنظر موفقیت در بروندادهای یادگیری، با بهترین کشورهای عضو سازمان توسعه و همکاری اقتصادی قابل مقایسه باشد:
- افزایش فزاینده بودجة دولت برای آموزش عالی برای تثبیت استرالیا، در جایگاه بالا در بین کشورهای عضو سازمان توسعه و همکاری اقتصادی ازنظر بودجه کل؛
- دسترسی تضمینشده به آموزش عالی برای همة دانشجویان دارای صلاحیت با نرخ دسترسی 40% دانشجویان سنین 25 تا 34 سال در سطح ملی تا سال 2020؛
- دسترسی همة دانشجویان بومی که در دورههای معتبر و دارای شرایط آموزش عالی در مؤسسات آموزش عالی معتبر در برنامه حمایتی دولت مرکزی پذیرفته میشوند؛
- فرایند تضمین کیفیت و اعتبارسنجی قوی، برای اطمینان از اینکه دانشجویان بهترین آموزش ممکن را دریافت میکنند.
· نظام باکیفیت ازنظر عملکرد ملی پژوهش، در مقایسه با بهترین کشورهای عضو سازمان توسعه و همکاری اقتصادی تا سال 2020:
- بودجة کافی دولتی برای دانشگاهها بهمنظور انجام پژوهش و فعالیتهای نشر دانش، به انضمام بودجة منابع صنعتی برای اطمینان از اینکه سرمایهگذاری استرالیا، در پژوهش دانشگاهی و نشر دانش در بین کشورهای عضو سازمان توسعه و همکاری اقتصادی، در جایگاه بالایی قرار دارد.
· نظام آموزش عالی ملی که دسترسی تمام افرادی را که صلاحیت دارند، حمایت میکند:
- حمایت مالی بهتر از دانشجویان برای اطمینان از اینکه آنان از زمان و منابع برای تحصیل برخوردارند؛
- حمایت بهتر از مؤسسات برای کمک به دانشجویان با زمینههای گوناگون بهخصوص دانشجویان بومی، دانشجویان با جایگاه اقتصادی و اجتماعی پایین و دانشجویان نواحی حاشیهای و منطقهای.
· نظام آموزش عالی ملی که در طول زمان پایدار، و در سطح مؤسسه پویا باشد:
- بخشی متمایز که مؤسسات را قادر میسازد تا تواناییهای خود را به نمایش گذارند؛
- نظام تأمین بودجهای که تقاضامحور و بر مبنای تقاضای دانشجویان است و رقابت و قدرت انتخاب آنان را تشویق میکند؛
- ایجاد قانون کارآمدتر در بخش آموزش عالی بین دولت استرالیا و ایالتها و مناطق؛
- نظام آموزش عالی درهم تنیدهتری که بر کیفیت آموزش بیش از مبنای قانونی یا حق مالکیت عرضهکننده آموزش پا میفشارد (Bradley et al., 2008).
دو هدف ملی مهم نظام آموزش عالی استرالیا، افزایش نرخ مشارکت و نرخ دستیابی به آموزش عالی و بهبود برابری در آموزش عالی، بهویژه برای افراد با پایگاه اقتصادی اجتماعی پایین است که بر پایة این اهداف، تا سال 2025 باید 40% از افراد سنین 25 تا 34 سال دستکم دارای مدرک کارشناسی باشند و تا سال 2020 باید 20% از آموزش عالی به افرادی با پایگاه اجتماعی و اقتصادی پایین اختصاص یابد (Centre for the Study of Higher Education, 2013).
ساختار نظام آموزشی
بهطورکلی، نظام آموزشی استرالیا، به سه دوره مهم تقسیم میشود: آموزش ابتدایی، آموزش میانی و آموزش عالی.
آموزش ابتدایی و میانی
نظام آموزش استرالیا، همانند نظام آموزش انگلستان است. مدارس در استرالیا به دو دسته خصوصی و عمومی تقسیم میشوند. ثبتنام کودکان در مدارس عمومی یا خصوصی محل سکونت آنان، بدون هیچ مشکلی انجام میشود. تحصیل در مدرسه در کل استرالیا، ساختار همگونی دارد و تفاوتهای اندکی در این زمینه در بین ایالتها و مناطق وجود دارد. تحصیل در مدرسه در استرالیا سیزده سال است که به بخشهای زیر تقسیم میشود:
آموزش ابتدایی: هفت یا هشت سال، کودکستان/آمادگی، سالهای ششم یا هفتم؛
آموزش مقدماتی میانی: سه یا چهار سال، سالهای هفتم تا دهم یا هشتم تا دهم؛
آموزش تکمیلی میانی: دو سال، سالهای یازدهم و دوازدهم.
سال تحصیلی مدارس در استرالیا، از فوریه تا دسامبر است. مدارس بیشتر ایالتها و مناطق براساس نظام چهار نیمسال در سال کار میکنند، اما برخی نیز بهصورت سه نیمسال در سال هستند. سن پانزدهسالگی پایان آموزش اجباری است. در برخی ایالتها، سال هفتم جزئی از آموزش ابتدایی است، درحالیکه در ایالتهای دیگر، بخشی از آموزش میانی است. نظام تحصیلی به دو دوره تفکیک شده است: آموزش ابتدایی و آموزش میانی. آموزش ابتدایی، ویژه دانشآموزان در شش تا دوازدهسالگی و آموزش میانی برای دانشآموزان بین 13 تا 18 سال است. مدرسه برای کودکان در 6 تا 15 سال اجباری است که پس از آن ممکن است دانشآموزان، آموزش میانی را برگزینند (تا سن هجده سالگی)، یا آموزش میانی را رها کنند و وارد بازار کار شوند و یا در دورههای آموزش حرفهای ثبتنام کنند. نظام آموزشی و مقررات انضباطی در مؤسسات آموزشی استرالیا، با دیگر نقاط جهان متفاوت است. در نظام آموزشی این کشور، اهمیت چندانی به یادگیری حفظی داده نمیشود، بلکه بر خودآموزی، یادگیری ازطریق پژوهش، پرسشگری و تشویق جوانان به سوادآموزی فردی تأکید میشود. بیشتر مدارس انجمن اولیاء و مربیان دارند که نقش پویایی در زندگی مدرسه، جمعآوری کمکهای مالی و کمک به تصمیمگیری درباره چگونگی برنامهریزی تحصیلی ایفا میکنند. بیشتر مدارس خصوصی کشور، به دو دسته تقسیم میشوند: مدارس خصوصی با مدیریت کلیسای کاتولیک و مدارس خصوصی با مدیریت هیئتامنای دیگر گرایشهای مذهبی. مدارس خصوصی، علاوهبر دریافت شهریه از دانشآموزان، از یارانه آموزشی دولتهای فدرال و محلی نیز بهرهمند میشوند. تحصیل در مدارس عمومی رایگان است، اما در برخی موارد، برای تأمین بودجة فعالیتهای فوقالعاده، شهریه ناچیزی در طول سال، دریافت میشود. دانشآموزان موظف به تهیه کتب و ابزار کمک آموزشی و لباس مدرسه خود هستند. اغلب مدارس عمومی استرالیا مختلطاند و دختران و پسران، در کنار یکدیگر تحصیل میکنند. انگلیسی زبان رسمی استرالیا و زبان اصلی آموزش در این کشور است. تدریس در برخی مدارس بهصورت دو زبانه انجام میشود و در برخی مناطق، زبانهای بومی نیز ممکن است استفاده شوند (Department of Education and Training, 2013). مدارس استرالیا از محیط یادگیری مثبت، رهبری آموزشی قوی و معلمان خوبی برخوردارند (OECD, 2013). دولت استرالیا، نقش رهبری ملی در آموزش در مدرسه را زیر نظامات قانونی فدرال دارد و 8 ایالت و مناطق مسئول ارائه آموزش ابتدایی، ازجمله مدیریت و اداره مدارس را در قلمرو قدرت خود بر دوش دارند. مؤسساتی مانند مؤسسة برنامه درسی استرالیا، مؤسسه سنجش و گزارشدهی، مؤسسه آموزش و رهبری مدرسه و خدمات آموزشی استرالیا، نقش مهمی در بهبود کیفیت آموزش در مدارس ایفا میکنند. در 2008م همة بخشهای آموزشی استرالیا، با بیانیه ملبورن دربارة اهداف آموزش برای جوانان استرالیا موافقت کردند که دو هدف زیر را برای تحصیل در مدرسه مشخص کرد:
- مدارس استرالیا، برابری و کیفیت بالا را ارتقاء میدهند؛
- همة جوانان استرالیا یادگیرندگان موفق، افراد آفرینشگر و مطمئن و شهروندانی کوشا و مطلع خواهند بود.
از اول ژانویه 2014، بودجة دولت استرالیا به همة مدارس و نظامها، بر اساس نیازهای مدارس و دانشآموزان که در قانون آموزش سال 2013 استرالیا آمده، پرداخت میشود (Department of Education, 2015).
آموزش عالی
آموزش عالی در استرالیا، دو بخش آموزش عالی و مهارتآموزی و آموزش حرفهای را دربر میگیرد. ورود به آموزش عالی، معمولاً ازطریق موفقیت در آزمون رتبهبندی ورود به آموزش عالی براساس ارزیابی در دوره متوسطه دوم، گذراندن آموزش ورودی بزرگسالان یا دورههای واسط یا تأیید تجربه و یادگیری پیشین فرد در مشاغلی صورت میگیرد که با رشته تحصیلی انتخابشده مرتبط هستند. ورود به تحصیلات کارشناسی، براساس صلاحیت علمی است که با آزمونهای مدارس تکمیلی متوسطه که بهوسیلة دولتهای ایالتی برگزار میشود و عملکرد دانشآموزان در آزمون ویژة ورود به آموزش عالی تعیین میشود. در سالهای اخیر، ارزیابیهای نوشتاری مدارس و مصاحبه با دانشآموزان نیز معیار مهمی است که بر تصمیم به پذیرش در دانشگاهها تأثیرگذار است. دانشگاه عالیترین دوره تحصیل در استرالیا است. تحصیل در دانشگاه، در دوره کارشناسی و یا تحصیلات تکمیلی (گواهینامة تحصیلات تکمیلی، دیپلم تحصیلات تکمیلی، کارشناسی ارشد، دکتری) صورت میگیرد. مؤسسات آموزش حرفهای، دورههای آموزشی مهارتآموزی ارائه میکنند که ارتباط نزدیکی با صنایع خاص دارند و مهارتهای عملی و تجربههای صنعتی در اختیار دانشجویان قرار میدهند. این دورهها هم بهوسیلة مؤسسات خصوصی و هم مؤسسات آموزش فنی عمومی که بودجه آنها ازطریق دولت تأمین میشود، ارائه میشوند (www.australia.idp.com). نخستین دانشگاههای استرالیا در چهار شهر بزرگ (دانشگاه سیدنی در سال 1850، دانشگاه ملبورن در سال 1853، دانشگاه آدلاید در سال 1874 و دانشگاه تاسمانیا در سال 1890) احداث شدند. دانشگاههای کوئیزلند و استرالیای جنوبی نیز پس از تشکیل فدراسیون استرالیا، در سال 1901 پی نهاده شدند. نخستین دانشگاه خصوصی استرالیا نیز در 1987م گشایش یافت. کالجها و دانشگاههای دیگر کشور نیز در فاصله جنگهای جهانی اول و دوم به وجود آمدند.
همة کشورها دارای یک بخش آموزش عالی هستند که در آن، افراد معمولاً با دانشگاهها ارتباط برقرار میکنند، اما استرالیا، یکی از اندک کشورهایی است که دارای بخش آموزش حرفهای است که در آن فراگیران براساس توانمندیهایی که به دست میآورند، ارزیابی میشوند و بر رشد مهارتهایی که مناسب تجارت یا یک زمینه مهارتی خاص است تمرکز میشود. بخش مهارتآموزی و آموزش حرفهای استرالیا بهعلت فراهم کردن بهترین آموزش حرفهای در سطح جهان شناخته شده است. این بخش، شامل مؤسسات مهارتآموزی عمومی و خصوصی است. مؤسسات مهارتآموزی عمومی، بهمثابة آموزشکدهها یا مؤسسات آموزش فنی و جبرانی شناخته میشوند که گواهینامههای مختلف و دیپلم عالی ارائه میکنند و اکنون تعداد چشمگیری از آنها مدرک کارشناسی نیز ارائه میکنند. درحالیکه مؤسسات آموزش فنی و جبرانی عمومی، طیفی از موضوعات استاندارد مهارتآموزی را ارائه میکنند، بسیاری از این مؤسسات مهارتآموزی در زمینههای تخصصیتر را نیز برعهده دارند که بیشتر پاسخگوی نیازهای مهارتی ویژه بازار کار در قلمرو مؤسسات است. یکی از ویژگیهای بخش مهارتآموزی و آموزش حرفهای استرالیا، مؤسسات بیشمار و گوناگون مهارتآموزی خصوصی است که مانند مؤسسات عمومی، دورههای آموزشی استاندارد ارائه میکنند، هرچند بسیاری از آنها، تخصصهایی را نیز در حوزهای خاص آموزش میدهند (www.myqual.com.au). سال تحصیلی در بخش مهارتآموزی و آموزش حرفهای، از پایان ژانویه شروع میشود و تا اواسط دسامبر ادامه مییابد. این آموزش، در برخی مناطق و ایالتها در دو نیمسال عرضه میشود، اما در مناطق دیگر، بهصورت نظام ثلثی است.
در استرالیا 40 دانشگاه وجود دارد که دربرگیرنده 37 دانشگاه عمومی و 3 دانشگاه خصوصی است. دانشگاهها، با قانون ایالت و منطقه یا حکومت مرکزی گشایش یافتهاند. همة دانشگاهها باید خود-اعتبار باشند، دورههای کارشناسی و تحصیلات تکمیلی ارائه کنند، پژوهش انجام دهند، در بروندادهای آموزش عالی سهم داشته باشند، در تدریس و یادگیری، خوب عمل کنند، در اجتماع مشارکت داشته باشند و آموزش عالی باکیفیت ارائه کنند. پنج دسته دانشگاه در استرالیا وجود دارد که عبارتاند از:
- دانشگاه استرالیایی: که طیف جامعی از دورههای کارشناسی و تحصیلات تکمیلی را ارائه میکنند؛
- پردیس استرالیایی: مجموعه دورههای آموزشی کارشناسی و تحصیلات تکمیلی را که مجوز آنها صادر شده، برگزار میکنند و بر آناند تا در پنج سال، معیارهای دانشگاه استرالیایی را کسب کنند؛
- دانشگاه تخصصی استرالیایی: دورههای کارشناسی و تحصیلات تکمیلی در یک یا دو رشته تخصصی ارائه میکنند؛
دانشگاه برونمرزی: این دانشگاهها در کشور خود بهعنوان دانشگاه شناخته و با ضوابط دانشگاه استرالیایی اداره میشوند؛
- دانشگاه تخصصی برونمرزی از کشور: این دانشگاهها در کشور خود بهعنوان دانشگاه شناخته و با ضوابط دانشگاه تخصصی استرالیایی اداره میشوند (Department of Education and Training, 2013).
براساس رتبهبندی علمی دانشگاههای جهان در 2014م، دانشگاه ملبورن، دانشگاه ملی استرالیا، دانشگاه کوئیزلند و دانشگاه استرالیای غربی بهترتیب در رتبههای 44، 74، 85 و 88 قرار گرفتهاند (Australian Trade Commission, 2015).
دانشگاههای استرالیا، ازنظر اندازه با هم متفاوتاند. تعداد ثبتنام در آنها از 2000 تا 40000 دانشجو متفاوت است. بسیاری از دانشگاهها، در شهرهای اصلی واقع شدهاند، اما برخی هم در مراکز منطقهای کوچکتر قرار دارند. دانشگاههای بزرگتر، معمولاً چند پردیس دارند. اکثر دانشگاهها براساس دانشکدهها یا گروهها سازماندهی شدهاند، اما ممکن است چند مؤسسه یا مرکز پژوهشی تخصصی نیز داشته باشند. دانشگاهها مؤسسات چندرشتهای و خودمختار هستند که خود مسئول ساختار مدیریت، بودجه، کارکنان، ثبتنام، اعتبارسنجی دورهها، تضمین کیفیت و ایجاد برنامة درسی هستند. در استرالیا، دیگر مؤسسات آموزش عالی خود-اعتبار نیز وجود دارند که دانشگاه نیستند و برپایة قانون منطقهای و ایالتی گشایش یافتهاند یا به رسمیت شناخته شدهاند و خود، میتوانند صلاحیت خود را تأیید کنند. این مؤسسات خود-اعتبار، برنامههای آموزشی خود را تأیید میکنند و باید ازطریق مؤسسه استاندارد و کیفیت آموزش عالی ثبت شوند و شرایط لازم را برای مؤسسه خود-اعتبار احراز کنند. آنها فرایندی داخلی برای اعتبارسنجی دورههای جدید دارند که شامل مشورت با دستگاههای تخصصی یا صنعت مربوط و بررسی رسمی و تأیید بهوسیلة هیئتعلمی هستند. دورهها، معمولاً هر پنج سال برای اعتبارسنجی مجدد بررسی میشوند. استرالیا حدود 160 مؤسسة آموزش عالی دارد که بهوسیلة مقامات ایالتی و منطقهای یا مؤسسه استاندارد و کیفیت آموزش عالی ثبت شدهاند تا دورههای آموزشی خاص را برگزار کنند. این مؤسسات، دورههای معتبری در حوزههایی مانند کسبوکار و فناوری اطلاعات، طراحی و مطالعات مرتبط با سلامت عرضه میکنند (Department of Education and Training, 2013).
آموزش عالی در استرالیا را میتوان به تماموقت و پارهوقت تقسیم کرد. سال تحصیلی در آموزش عالی، از فوریه تا نوامبر است. بیشتر مؤسسات از نظام نیمسالی تبعیت میکنند. برخی مؤسسات نظام سهماهه یا کلاسهای تابستانی و زمستانی دارند که افزون بر دو نیمسال اصلی است.
استرالیا در سطح ملی نظام واحدی ندارد، در عوض صلاحیتها در چهارچوب تخصصهای استرالیا، تعریف و مدت زمان استاندارد یادگیری که برای کسب مدرک لازم است، برحسب سالهای تحصیل تماموقت مشخص میشود. هر مؤسسه نظام واحدی ویژه خود را دارد که حجم کمّی برنامة تحصیلی را مشخص میکند؛ برای مثال، ممکن است دوره کارشناسی در مؤسسهای 24 واحد و در مؤسسه دیگر 600 واحد باشد؛ این بدان معنی نیست که مدرک کارشناسی با 600 واحد طولانیتر یا معتبرتر از مدرک کارشناسی با 24 واحد است، بلکه با روش متفاوتی سنجیده میشوند. واحدها برای نشان دادن بار (حجم) تحصیل بهصورت تماموقت است و نه ساعات حضور و ممکن است ارزش یک مبحث 1 یا 25 واحد باشد و ساعات آموزش متفاوتی را میطلبد، اما هر مبحث جایگاهی یکسان در حجم آموزش تماموقت دارد.
دورههای تحصیلی
دوره کارشناسی، شامل سهساله، چهارساله، مدارک تخصصی و مدارک ترکیبی است. همة دورههای کارشناسی جدا از مدت زمان یا پیشنیازهای خاص دوره، باید شرایطی را که در چهارچوب تخصصهای استرالیا یاد شدهاند، داشته باشند. برنامههای دوره کارشناسی در حوزههای تخصصی، معمولاً شامل چهار سال تحصیل تماموقت یا بیشتر است. برای آمادگی حرفهای به مدت زمان بیشتری نیاز است. در دوره کارشناسی، این امکان برای دانشجویان وجود دارد تا در دو رشته یا برنامههای آموزش ترکیبی شرکت کنند و دو مدرک کارشناسی دریافت کنند. این موضوع بیشتر در هنر، تجارت، حقوق و علوم طبیعی رایج است. چنین برنامههای آموزشی، دستکم به چهار سال تحصیل تماموقت نیاز دارد. دانشآموختگان دوره کارشناسی میتوانند شاغل شوند یا در دوره تحصیلات تکمیلی به تحصیل بپردازند.
آموزش دوره کارشناسی، بسته به موضوع تخصصی، بخش و یا دانشکده و مؤسسه با هم تفاوت دارد. در برنامههای دوره کارشناسی، آموزش عمومی سهم چندانی ندارد و از سال اول به بعد، بر رشتة تحصیلی تخصصی تمرکز میشود. این برنامهها، شامل دروس اصلی الزامی، دروس تخصصی و دروس اختیاری هستند. در بیشتر دانشگاهها قوانینی وجود دارد که کمینه و بیشینه شمار واحدهایی را که باید در هر سال گذرانده شوند، مشخص میکند. آموزش در دوره کارشناسی ممکن است از رهگذر سخنرانی، سمینار، کار آزمایشگاهی، کار عملی میدانی یا نظارتشده و آموزش خصوصی صورت گیرد. تعداد ساعات کلاسهایی که باید در هفته بهصورت حضوری برگزار شوند، بر حسب ماهیت برنامة آموزشی متفاوت است. ارزیابی معمولاً دربرگیرندة آزمون، بررسی عملکرد، سمینار و کار آزمایشگاهی، انجام تکالیف، کار عملی یا میدانی و پژوهش فردی یا گروهی است (Department of Education and Training, 2013). در جدول 1 به همه سطوح تحصیلی در استرالیا و توصیف هر سطح، اشاره شده است.
برنامههای دوره ارشد برای کسب تخصص یا مهارت بالاتر طراحی شدهاند که عموماً به یک نیمسال تحصیلی تماموقت نیاز دارند. دانش و مهارتها در این سطح، بر دانش فنی و نظری تخصصی در یک رشته یا حوزة تخصصی موجود یا جدید، تأکید دارد. از دانشآموختگان انتظار میرود در مجموعهای از وظایف تخصصی دارای ابتکار عمل باشند و تجزیهوتحلیل، برنامهریزی و ارزشیابی را انجام دهند. سه نوع برنامة آموزشی در دوره کارشناسی ارشد وجود دارد: آموزشی، پژوهشی و گسترده. بیشتر برنامههای دورههای کارشناسی ارشد، در 18 ماه یا 2 سال تحصیل تماموقت پس از اخذ مدرک کارشناسی سهساله یا یکسال تحصیل تماموقت پس از اخذ مدرک کارشناسی در چهار سال یا اخذ مدرک کارشناسی افتخاری، به پایان میرسند. دانش و مهارتهای کسبشده در سطح کارشناسی ارشد، شامل تجزیهوتحلیل و ارزشیابی اطلاعات پیچیده، توانایی تولید و ارزیابی ایدهها و مفاهیم پیچیده و مهارتهای ارتباطی و پژوهشی، برای ارائه دانش به متخصصان و غیرمتخصصان است و از دانشآموختگان انتظار میرود دانش و مهارتها را در موقعیتهای جدید بهکار گیرند، استقلال و مسئولیتپذیری سطح بالایی را از خود نشان دهند و طرحهای پژوهشی را انجام دهند.
برنامههای دوره دکتری بر درک انتقادی از یک قلمرو یادگیری پیچیده و مهارتهای پژوهشی تخصصی متمرکز است. از دانشآموختگان انتظار میرود پژوهشهایی انجام دهند که سهم اساسی در تولید دانش اصیل بهصورت دانش جدید یا تطبیق، بهکارگیری و تفسیر بدیع از دانش موجود داشته باشند. برنامههای دوره دکتری، معمولاً سه تا چهار سال را بهصورت تماموقت به خود اختصاص میدهند. در همة برنامههای دکتری، باید رساله یا پایاننامه انجام شود که دو یا سه متخصص دانشگاهی با شهرت بینالمللی آن را مورد آزمون قرار میدهند که دستکم دو نفر از آنها باید خارجی باشند (Department of Education and Training, 2013).
ورود به تحصیلات تکمیلی، معمولاً براساس مدرک کارشناسی صورت میگیرد، اما استثناءهایی هم در این زمینه وجود دارد که به تجربههای کاری مناسب مربوط میشود که به مؤسسه و رشتة تحصیلی بستگی دارد.
آموزش از دور
آموزش از دور و برخط نیز در آموزش عالی استرالیا رایج است و پیشرفت در فناوری اطلاعات، به گسترش فرصتهای آموزش از دور در این کشور، انجامیده است. دورههای تخصصی بسیاری را میتوان یافت که به راحتی امکان گذراندن آنها در منزل وجود دارد. آموزش از دور، به دانشجویان بینالمللی امکان میدهد بدون ترک کشور خود، از آموزش استرالیا بهرهمند شوند. دورههای زیادی در آموزش عالی و آموزش حرفهای و مهارتآموزی وجود دارند که بهصورت از دور عرضه میشوند و گزینههای مختلفی هم برای تحصیل در منزل و از دور وجود دارد که میتوان بهصورت ترکیبی از آنها بهرهمند شد. دورههای برخط و از دور در این کشور، به روشهای گوناگون مانند تحصیل در دورههای برخط که ازطریق اینترنت برگزار میشوند، تحصیل با آموزش از دور که مواد آموزشی بهصورت پستی ارسال میشوند، تحصیل در منزل، همراه با کلاسهایی که با همکاری مؤسسات خارجی برگزار میشوند، تحصیل در منزل، به همراه دیدار از مراکز آموزشی (پردیسهای ساحلی) که مؤسسات استرالیایی در کشورهای دیگر گشودهاند، و غیره برگزار میشوند. بعضی مؤسسات، آزمونها را بهصورت برخط و برخی در مراکز آموزشی برگزار میکنند. آموزش از دور در استرالیا نرمشپذیر است و امکان تحصیل پارهوقت و نیز بهصورت نیمسالی و ثلثی وجود دارد و فرد میتواند پیش از اینکه به این کشور سفر کند، تحصیلات خود را در منزل آغاز کند. دورههای از دور و برخط اغلب با کمک فناوری مانند گفتوگوی برخط دانشجویی، کلاسهای مجازی، منابع کتابخانهای الکترونیکی و غیره پشتیبانی میشود و افراد فرصت دارند تا با دانشجویان دیگر همکنشی داشته باشند؛ به سخنرانیها گوش دهند، از مربیان مشاوره بگیرند و تکالیف را بفرستند. کمکهای فنی، توصیه و مشاوره علمی نیز به آنان ارائه میشود (www.studiesinaustralia.com). آموزش از دور در استرالیا، بسیاری از رشتههای علمی را دربرمیگیرد و از دورههای آموزش ذوقی و سرگرمی تا ارائه گواهینامه و مدرک رسمی و تحصیلات تکمیلی مانند MBA و DBA و دورههای تکمیلی دیگر را پوشش میدهد (www.australianuniversities.com).
ثبتنام در آموزش عالی
در جدول 2 تعداد کل دانشجویان دانشگاههای استرالیا، در فاصلة سالهای 2005 تا 2014 نشان داده شده است. در سال 2014، 1373230 دانشجوی داخلی و بینالمللی در مؤسسات آموزش عالی استرالیا ثبتنام کردهاند که در مقایسه با سال 2013، 5/4% افزایش داشته است. در سال 2014، 1025670 دانشجوی داخلی (7/74%) و 347560 دانشجوی بینالمللی در مؤسسات آموزش عالی استرالیا، ثبتنام کردهاند. در همین سال، تعداد دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاههای استرالیا 376055 نفر و تعداد دانشجویان دوره کارشناسی 952280 نفر بوده است که در مقایسه با سال 2013 بهترتیب 4/8% و 9/2% رشد داشتهاند. بیش از نیمی از دانشجویان ثبتنام شده (4/55%) زن بودهاند و بیش از 70% دانشجویان (8/70%) بهصورت تماموقت تحصیل میکردند (www.education.gov.au).
در جدول 3 شمار ثبتنامشدگان دانشگاههای استرالیا، در فاصلة سالهای 2005 تا 2014 نشان داده شده است. در سال 2014، تعداد دانشجویان ورودی جدید 569064 نفر بوده است که در مقایسه با سال 2013، 8/5% افزایش داشته است. دانشجویان ثبتنامشدگان داخلی 6/71% (407522 نفر) از کل دانشجویان را دربر میگیرد که در مقایسه با سال قبل، 42/4% افزایش داشته است، درحالیکه ثبتنامشدگان بینالمللی، در مقایسه با سال قبل 6/9% افزایش داشته و به 161542 نفر رسیده است. بیش از نیمی از کل ثبتنامشدگان زن بودهاند. تعداد دانشجویان بومی در همة حوزههای تحصیلی افزایش داشته، بهجز معماری و ساختمان که 8% کاهش یافته است. بیشترین افزایش، مربوط به مدیریت و بازرگانی (بیش از 7/18%) بوده است. مهمترین رشتههای تحصیلی که دانشجویان داخلی در آنها ثبتنام کردهاند، شامل فرهنگ و جامعه (4912 دانشجو یا 5/32% از کل دانشجویان داخلی)، بهداشت (2946 دانشجو یا 5/19%) و تعلیموتربیت (2494 دانشجو یا 5/16%) بوده است. بین سالهای 2014-2013، تعداد کل دانشجویان با پایگاه اقتصادی و اجتماعی پایین 4/5% افزایش داشته و از 156977 نفر به 165517 نفر رسیده است (www.education.gov.au).
نگاره 2 تعداد دانشجویان بومی و بینالمللی در دانشگاههای استرالیا در فاصله سالهای 2014-2005 را نشان میدهد. در سال 2005، 717682 دانشجوی داخلی، در دانشگاههای استرالیا ثبتنام کردهاند که این رقم در سال 2014 به 1025670 نفر رسیده است. تعداد دانشجویان بومی، در مقایسه با سال 2013 (985374 نفر)، 1/4% و در مقایسه با سال 2005 حدود 30% افزایش یافته است. در سال 2005 تعداد دانشجویان بینالمللی 239495 نفر بوده است که این رقم در سالهای 2013 و 2014 بهترتیب به 328402 و 347560 نفر رسیده است. تعداد دانشجویان بینالمللی در سال 2014، در مقایسه با سال قبل از آن، 8/5% افزایش داشته است. هرچند تعداد دانشجویان بینالمللی، در سالهای 2011 و 2012 بهترتیب 8/0- و 7/2- رشد داشته است.
نگاره 3 تعداد کل دانشجویان داخلی در دوره کارشناسی و تعداد دانشجویان ورودی جدید داخلی، در این دوره در فاصله سالهای 2005 تا 2014 را نشان میدهد. در سال 2005 تعداد دانشجویان ورودی جدید 175712 نفر بوده است که این رقم در سال 2014 به 272229 نفر افزایش یافته است. تعداد کل دانشجویان داخلی، در دوره کارشناسی در سال 2005، 528981 نفر بوده است که این رقم در سال 2014 به 751446 نفر افزایش یافته است. میزان رشد دانشجویان ورودی جدید دوره کارشناسی در سال 2014 در مقایسه با سال قبل از آن 5/3% و میزان رشد کل دانشجویان دوره کارشناسی در سال 2014 در مقایسه با سال قبل از آن 8/3% بوده است.
جدول 4 تعداد کل دانشجویان براساس رشتة تحصیلی در فاصله سالهای 2005 تا 2014 در استرالیا را نشان میدهد. خدمات غذایی، مهمانداری و شخصی، دورههای بدون مدرک، رشتههای ترکیبی و فنّاوری اطلاعات بیشترین درصد تغییر را در مقایسه با سال 2013 داشتند و با رشد مثبت روبهرو بودهاند، درحالیکه رشتههای معماری و ساختمان و کشاورزی، محیطزیست و علوم مربوط در مقایسه با سال قبل، با رشد منفی مواجه شدهاند (www.education.gov.au).
تعداد کارکنان
در سال 2011 در مؤسسات آموزش عالی استرالیا، 48325 عضو هیئتعلمی و 61199 عضو غیرهیئتعلمی مشغول به کار بودند (جدول 5). درحالیکه در سال 2011 دوسوم از کارکنان غیرهیئتعلمی (66%) زن بودند، بیش از نیمی از اعضای هیئتعلمی (56%) مرد بودند. در سال 2011 بیشتر دانشیاران (58%) و سهچهارم (73%) از اعضای هیئتعلمی بالاتر از دانشیار، مرد بودند (www.abs.gov.au).
جدول 5. تعداد کارکنان (هیئتعلمی و غیرهیئتعلمی) مؤسسات آموزش عالی استرالیا در سال 2011
کل (تعداد)
مرد (درصد)
زن (درصد)
اعضای هیئتعلمی
48325
4/56
6/43
بالاتر از دانشیار
12574
7/72
3/27
دانشیار (سطح C)
11149
8/57
2/42
مربی (سطح B)
16316
5/48
5/51
پایینتر از مربی (سطح A)
8286
1/45
9/54
اعضای غیرهیئتعلمی
61199
4/34
6/65
کل
109524
1/44
9/55
مدیریت نظام آموزشی با تکیه بر آموزش عالی
در بیست سال گذشته، بخش آموزش عالی در استرالیا تغییرات شگرفی را برحسب سازماندهی، نظارت، مشارکت و تأمین مالی متحمل شده است. از اوایل دهة 1970 تا 1988، آموزش عالی استرالیا، از سه بخش مجزا تشکیل شده بود: دانشگاهها، آموزشکدههای آموزش عالی و آموزشگاههای آموزش جبرانی و فنی و زیر نظارت کمیسیون آموزش عالی کشور بود. در سال 1988 جهتگیریهای سیاسی جدیدی در گزارش هیئت دولت اعلام شد و دوگانگی بین دانشگاهها و آموزشکدههای آموزش عالی، از بین رفت و واحد جدیدی به نام نظام یکپارچة ملّی آموزش عالی شکل گرفت که ترکیبی از دو بخش یادشده بود. این نظام آموزش عالی، به همراه مهارتآموزی و آموزش حرفهای، بخش آموزش عالی استرالیا را تشکیل میدهند. با برچیدن نظام دوپایه و افزایش قدرت مقامات فدرال، برای ارتباط مستقیم با هریک از مؤسسات آموزش عالی، نقش ایالتها و مناطق در آموزش عالی، علیرغم فعالیت دانشگاهها زیر قانون ایالت یا منطقه، کاهش یافت. ایالتها، عموماً فعالیتهای قانونی یا هیئتهای مشورتی خود را کاهش دادند یا با هیئتهای مشورتی کوچک جانشین کردند. کمیتههای مشترک برنامهریزی ملی ایالتی گشایش یافتند تا وسیلهای برای گفتوگو بین مقامات فدرال و ایالت باشند. کمیته مشترک آموزش عالی نیز شکل گرفت تا محلی برای رایزنی چندجانبه بین دولت مرکزی، ایالتها و مناطق باشد که این کمیته، گزارش خود را به شورای اداری آموزش، اشتغال، مهارتآموزی و امور جوانان ارائه میکرد. ایالتها نقش مدیریتی خود را در بخشهای مهارتآموزی و آموزش عالی حفظ کردند (www.australia.idp.com).
اکنون، نظام آموزشی استرالیا، بهصورت غیرمتمرکز اداره میشود و دولت مرکزی استرالیا و دولتهای ایالتی و منطقهای، بهطور مشترک مدیریت آموزش را برعهده دارند. ماهیت نظامات بین آنها، به بخش آموزش و مسئولیتهای قانونی بستگی دارد. دولت مرکزی و دولتهای ایالتی و منطقهای با هم در سطح وزارت برای پیشبرد برنامهریزی و سیاست آموزشی، همکاری دارند. این امر از رهگذر شورای دائمی آموزش عالی، مهارتها و اشتغال به دست میآید. این شورا با حمایت دبیرخانة ملی مشورتی آموزش عالی، مهارتها و اشتغال گزارشی را برای هیئت دولت استرالیا تهیه میکند. در سال 2011 شورای دائمی آموزش عالی، مهارتها و اشتغال جانشین شورای وزارتی برای آموزش عالی و اشتغال شد (OECD, 2013).
دولت استرالیا مسئول اصلی سیاستگذاری آموزش عالی است. مسئولیت عمده قانونگذاری، برعهدة دولتهای ایالتی و منطقهای است. در سطح فدرال بخش صنعت، نوآوری، علم، پژوهش و آموزش عالی سیاستها و برنامههای آموزش عالی را اداره میکند. این مسئولیت تا دسامبر سال 2011 برعهدة بخش آموزش، اشتغال و روابط کار بود. ایالتها و مناطق مهمترین تصمیمهای آموزشی برای مدارس و آموزش حرفهای و مهارتآموزی را اتخاذ میکنند. اهداف آموزشی، ازطریق یکسری اقدامات منظم بین دولتی و بین دولتهای ایالتی و ملی و بهوسیله توافقی ملی مشخص میشود. اکثر برنامهریزیها، تصمیمهای ساختاری و فراهم ساختن منابع، ازجمله، مدیریت کارکنان بهوسیلة ایالتها انجام میشود. مسئولیت سیاستگذاری و سرمایهگذاری برای آموزش حرفهای و مهارتآموزی بهصورت مشترک با دولت استرالیا، ایالتها و مناطق است. تصمیمگیری در آموزش عالی بهطور مشترک برعهده دولت استرالیا و مؤسسات آموزش عالی است که مسئولیت سیاستگذاری برعهده دولت استرالیا است و دانشگاهها اجازه دارند تا دورههای خود را اعتبارسنجی کنند و نیز مسئول استانداردهای علمی و تضمین کیفیت هستند (OECD, 2013).
تضمین کیفیت، در بخش آموزش عالی استرالیا بر پایه همکاری قوی بین دولت استرالیا، دولتهای ایالتی و منطقهای و بخش آموزش عالی بنا نهاده شده است. مؤسسه استاندارد و کیفیت آموزش عالی، در جولای سال 2011 تأسیس و در 29 ژانویه 2012 بهطور کامل عملیاتی شد. این مؤسسه، مؤسسة تضمین کیفیت و ناظم ملی برای بخش آموزش عالی استرالیاست. رویکرد تضمین کیفیت، به خطرپذیری استوار است و ازاینرو مؤسساتی بیشتر در کانون توجه قرار دارند که احتمال عدم تأمین استانداردها در آنها بیشتر است. این مؤسسه، توافق ملی در زمینة آموزش عالی را تضمین و شهرت استرالیا در کیفیت بالای آموزش را حفظ میکند. چهارچوب استانداردهای آموزش عالی معیاری است که مؤسسة استاندارد و کیفیت آموزش عالی، براساس آن، مؤسسات آموزش عالی را ثبت و ارزشیابی میکند. این چهارچوب، استانداردهای ثابتی را در کل استرالیا با اجرای موارد زیر اعمال میکند:
1. تدوین استانداردهای ثبت، دستهبندی و اعتبارسنجی دورهها؛
2. استانداردهای کیفیت؛
3. استانداردهای تدریس و یادگیری؛
4. استانداردهای پژوهش؛
5. استانداردهای اطلاعات (Department of Education and Training, 2013).
منابع مالی بخش آموزش و آموزش عالی
دولت استرالیا مسئول اصلی بودجه آموزش عالی است. تمام دانشگاههای عمومی، برخی دانشگاههای خصوصی و مؤسسات آموزش عالی دیگر از حمایت دولت مرکزی برخوردارند. این بودجه بیشتر ازطریق برنامه گرانت جمهوری فراهم میشود. نظام آموزش عالی استرالیا بعد از جنگ جهانی دوم، شاهد سه دوره مهم اصلاح و توسعه بوده است: دورة نخست دهة در پی جنگ جهانی دوم است که با ایجاد و گشایش دانشگاههای جدید، مشخص میشود. در دوره دوم، دهههای 1960 تا 1980، شاهد رشد پیاپی آموزش عالی با نظام دوتایی یعنی دانشگاهها و آموزشکدههای آموزش پیشرفته، با توان اعطای مدرک و لغو شهریة دانشگاهها در اوایل دهه 1970 هستیم. دوره سوم از اواخر دهه 1980 آغاز شد، زمانی که وزیر وقت، جان داوکینز اصلاحاتی را در همگانیکردن آموزش با حذف تقسیمبندی دوپایه و معرفی «طرح مشارکتی آموزش عالی» آغاز کرد که طرح پرداخت مدتدار شهریه و متناسب با درآمد از رهگذر وضع مالیات بر درآمد بود. 25 سال پس از اصلاحات داوکینز، که این اصلاحات تا حد زیادی ماهیت آموزش عالی استرالیا را تا به امروز شکل داده است، در 2008م، پیشرفت مهم دیگری در آموزش عالی رخ داد که بهطور حتم، متفاوت با دورههای قبل است. این دوره نه بر پایه سرمایهگذاری در زیرساختها، نه بازسازی نظاممند و نه روشهای بنیادی جدید برای تأمین مالی است، بلکه این اصلاحات، اعتماد به ظرفیت نظام دانشگاهی برای توسعه، ازطریق سازوکار تأمین بودجه است که مؤسسات را تشویق میکند تا در قالب مدل عمومی تخصیص منابع، برای جذب دانشجو باهم رقابت کنند و این رقابت، براساس برداشت دانشجویان از ارزش ویژة دانشگاهها و دورههای آموزشی است. سال 2012 هم با آغاز رویکرد جدید در اختصاص صندلیهای دانشگاه به دانشجویان کارشناسی، نقطه عطفی در آموزش عالی استرالیا است. در سیاست جدید بودجه، تعداد صندلیهای دانشگاه که قبلاً ازطریق مذاکره سالانه بین هر مؤسسه و دولت فدرال مشخصمیشد، حذف و در اختیار دانشگاه قرار گرفت. دانشگاههای استرالیا از 2012م به اینسو میتوانند هر تعداد دانشجویی را که مایلاند (بسته به واجد شرایط بودن یا آمادگی دانشجویان برای رشته تحصیلی خاص که در دانشگاهها تعیین میشود) ثبتنام کنند و هر فرد ثبتنامشده، منابع دولتی و دانشجویی یکسانی را برای دانشگاه، به ارمغان میآورد و فقط اختصاص بودجه براساس رشتهای که آنان ثبتنام میکنند، متفاوت است. این سیاست جدید با هدف تقاضامحور کردن نظام آموزش عالی بر پایه تقاضاهای دانشجویان و پاسخگویی مؤسسات شکل گرفته است تا دانشگاه به فرصتهای بازار پاسخگو باشد که در آن کیفیت و مناسببودن و نه قیمت، بهمثابة عوامل پیشبرنده هستند. از اول ژانویه 2016 هم ارائهکنندگان آموزش عالی نظیر دانشگاهها، آموزشکدهها و غیره خود میتوانند شهریهها را برای دورههایی که برگزار میکنند، تنظیم کنند (Centre for the Study of Higher Education, 2013).
تأمین بودجه آموزش، در قانون سال 2003 حمایت از آموزش عالی طرحریزی شد. دولت استرالیا، بودجة عمده مؤسسات آموزش عالی را تأمین میکند. شرط فراهم ساختن بودجه آن است که مؤسسات آموزش عالی، باید شرایط لازم را برای کیفیت و پاسخگویی که در قانون حمایت از آموزش عالی آمده است، داشته باشند. براساس این قانون، مؤسسات باید:
- از سطح کیفیت مناسبی برخوردار باشند؛
- از مرجع معتبر اعتبارسنجی پیروی کنند؛
- توسط یک مؤسسه مستقل کیفیت مانند مؤسسه استاندارد و کیفیت آموزش عالی بازرسی شوند (Department of Education and Training, 2013).
دانشجویان هم در پرداخت هزینه آموزش عالی سهیماند. مقدار و زمان پرداخت هزینه به چگونگی ثبتنام و رشته تحصیلی دانشجویان بستگی دارد. دولت استرالیا رشتههای تحصیلی مختلف را دستهبندی و بیشینه مبلغی را که مؤسسات مورد تأیید میتوانند برای هر سال تحصیل تماموقت در هر دسته مطالبه کنند مشخص کرده است که در جدول 6 نشان داده شده است (Australian Government, 2013).
جدول 6. سهم دانشجو برای هر سال تحصیل تماموقت
دستهها
دامنه سهم دانشجو
دستة اول
علوم انسانی، علوم رفتاری، علوم اجتماعی، تعلیموتربیت، روانشناسی بالینی، زبانهای خارجی، هنرهای نمایشی، پرستاری
5868-0 دلار
دستة دوم
رایانه، محیطزیست ساختمان، بهداشت و تخصصهای وابسته به بهداشت، مهندسی، نقشهبرداری، کشاورزی، ریاضیات، آمار، علوم
8363-0 دلار
دستة سوم
حقوق، دندانپزشکی، پزشکی، دامپزشکی، حسابداری، مدیریت، اقتصاد، تجارت
9792-0 دلار
دانشجویان میتوانند بهعنوان دانشجوی زیر حمایت دولت مرکزی یا دانشجوی پولی و با پرداخت شهریه ثبتنام کنند. بیشتر دانشجویان کارشناسی، زیر حمایت دولت مرکزی قرار دارند که مزایای فراوانی برای آنان دارد:
1. هزینه تحصیل آنها کمتر و ارزانتر است؛ زیرا وقتی از حمایت مالی دولت مرکزی برخوردارند، یارانه میگیرند و آنها باید فقط سهم دانشجو و نه هزینه کامل تحصیل را پرداخت کنند؛
2. اگر دانشجویی دارای شرایط برای دریافت حمایت دولت مرکزی باشد، میتواند برای پرداخت سهم دانشجو نیز وام یا 10% تخفیف بگیرد؛
3. لازم نیست تا زمانیکه درآمدشان به بیش از کمینه آستانه بازپرداخت نرسیده است (این آستانه در سال 2013-2012، 49095 دلار بوده است)، بازپرداخت را شروع کنند. دانشجویان میتوانند درخواست خود را از رهگذر مرکز پذیرش آموزش عالی در ایالت یا مناطقی که مؤسسات مورد تأیید واقع شدهاند، ارائه دهند. در برخی موارد دانشجو میتواند درخواست خود را بهطور مستقیم به مؤسسة مجاز ارائه دهد که باید ازسوی آنان تأیید شود (Australian Government, 2013).
شهروندان استرالیا، شهروندان نیوزلند و کسانی که ویزای اقامت دائم دارند، هم شرایط حمایت دولت مرکزی برخوردار هستند. دانشجویان زیر حمایت دولت مرکزی از یارانه دولتی برخوردارند؛ به این معنی که دولت استرالیا، ازطریق طرح گرانت دولت مرکزی، کمک مالی به مؤسسه آموزش عالی میکند. سهم دانشجو میتواند بهطور مستقیم به مؤسسه آموزش عالی پرداخت شود یا دانشجویان دارای شرایط میتوانند با استفاده از برنامه پرداخت وام برای آموزش عالی از وام برای تأمین مالی استفاده کنند. این دانشجویان بدهکار میشوند و لازم نیست وام خود را تا زمانی که درآمد شخصی آنها از کمینه آستانه اجباری بازپرداخت بالاتر نرود، پرداخت کنند. وقتی درآمد شخصی از این آستانه گذشت، وام بهتدریج ازطریق سامانه مالیات، بازپرداخت میشود. دانشگاههای عمومی در دوره کارشناسی مجازند با دریافت شهریه، صندلیهایی را به دانشجویان خارجی و نه دانشجویان داخلی اختصاص دهند. برای بیشتر دورههای تحصیلات تکمیلی در دانشگاههای عمومی، باید شهریه پرداخت شود. مؤسسات آموزش عالی خصوصی عموماً دورههای کارشناسی و تحصیلات تکمیلی را با دریافت شهریه برگزار میکنند. دانشجویان در نظام پرداخت شهریه، تمام هزینة آموزش را خود پرداخت میکنند؛ بدون اینکه دولت یارانهای به آنان بپردازد، درحالیکه دانشجویان زیر حمایت مالی دولت مرکزی از گزینههای مالی برای پرداخت هزینه برخوردارند. دولت استرالیا چندین طرح دیگر نیز برای کمک مالی به دانشجویان دارد؛ برای نمونه، دانشجویان دارای شرایط، هزینه خدمات و تسهیلات را نیز دریافت میکنند. افزونبراین، دانشجویان دارای شرایطی که میخواهند بخشی از تحصیل خود را در خارج از کشور بگذرانند نیز کمک مالی دریافت میکنند. دانشجویان دکتری و کارشناسی ارشد پژوهشمحور نیز در صورت داشتن شرایط از کمک مالی بهرهمند میشوند (Department of Education and Training, 2013).
در 2012م، کل درآمد عملیاتی 39 مؤسسه ارائهکننده آموزش عالی، شامل مؤسسات آموزش حرفهای و مهارتآموزی 2/25 میلیارد دلار (6/24 میلیارد دلار مختص فعالیتهای آموزش عالی) بوده است (جدول 7). دولت استرالیا 7/14 میلیارد دلار پرداخت کرده است که 11 میلیارد دلار آن، برای گرانت و 7/3 میلیارد دلار برای کمکهای مالی دولت مرکزی، کمک به پرداخت شهریه و غیره بوده است. 6/0 میلیارد دلار سهم دانشجوست و مابقی به مواردی مانند شهریه و مطالبات (6/5 میلیارد دلار)، قراردادها و مشاورهها (1 میلیارد دلار)، درآمد سرمایهای (9/0 میلیارد دلار)، دولت ایالتی و محلی (8/0 میلیارد دلار) و منابع دیگر (6/1 میلیارد دلار) اختصاص داشته است (Department of Education, 2013).
در 2012م، کل هزینه عملیاتی 39 مؤسسه ارائهکننده آموزش عالی 3/23 میلیارد دلار بوده است که 7/22 میلیارد دلار به آموزش عالی اختصاص داشته است. در جدول 8 هزینههای مؤسسات آموزش عالی جداگانه نشان داده شده است. در همین سال، کل داراییهای 39 مؤسسة آموزش عالی 5/59 میلیارد دلار بوده است که از این مقدار، 5/3 میلیارد دلار داراییهای نقدی، 8/7 میلیارد دلار سرمایهگذاری، 9/37 میلیارد دلار داراییها، تأسیسات و تجهیزات، 8 میلیارد دلار داراییهای قابل وصول و 3/2 میلیارد دلار، داراییهای دیگر بوده است. کل بدهی این مؤسسات در 2012م، 6/16 میلیارد دلار بود که 5/1 میلیارد دلار آن قابل پرداخت و 8/2 میلیارد دلار وام بوده است. 7/10 میلیارد دلار مربوط به مواد و تدارکات و 6/1 میلیارد دلار به بدهیهای دیگر مربوط بوده است (Department of Education, 2013).
نگاره 4 هزینة آموزش در سه بخش مدرسه، آموزش حرفهای و مهارتآموزی و آموزش عالی، در فاصلة سالهای 2004-2003 تا 2014-2013 را نشان میدهد. همانطور که در نمودار مشخص است، هزینة آموزش عالی در طول 11 سال تا سال 2014-2013 رشد چشمگیری داشته است و در این دوره، در شرایط واقعی بیش از 40% افزایش یافته است. در سالهای 2011-2010 و 2012-2011 شیب بودجه شروع به رشد کرده است؛ زیرا دانشگاهها افزایش ثبتنام را آغاز کردند. در سالهای گذشته، رشد بودجه تا حدودی افت کرده است (Noonan et al., 2015).
برنامهها و اصلاحات پیشرو
اصلاحات دولت در آموزش عالی عبارتاند از:
- افزایش فرصت برای دانشجویان؛
- تضمین اینکه استرالیا در رقابت جهانی بین دانشگاهها عقب نمانده، درحالیکه دانشگاههای جهان عملکرد خود را افزایش میدهند؛
- حمایت بیشتر از دانشجویان با شرایط نامساعد از رهگذر طرح جدید کمکهزینه دانشجویی؛
- حمایت از دورههای آموزشی بیشتر، تنوع بیشتر و مهارتهای بیشتر برای نیروی کار؛
- اطمینان از اینکه نظام آموزش عالی استرالیا در آینده پایدار خواهد بود (Commonwealth of Australia, 2014).
کتابشناسی
حیدری، علیاحسان. (1383). «نظام آموزش عالی استرالیا». دایرةالمعارف آموزش عالی (ج. 2). تهران: بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی.
Australian Government. (2013). HECS-HELP: Commonwealth Supported Places Information for 2013. Retrieved from: www.studyassist.gov.au
Australian Qualifications Framework Council. (2013). Australian Qualifications Framework. Adelaide, South Australia: Author.
Australian Trade Commission. (2015). Why Australia: benchmark report 2015. [Canberra]: Author.
Bradley, D., Noonan, P., Nugent, H. and Scales, B. (2008). Review of Australian Higher Education: Final Report. Retrieved from: https://www.mq.edu.au/__data/assets/ pdf_file/0013/135310/bradley_review_of_australian_higher_education.pdf.
Centre for the Study of Higher Education. (2013). Tertiary Education Policy in Australia. Retrieved from: https://melbourne-cshe.unimelb.edu.au/_data/assets/pdf_ file/0007/1489174/Tert_Edu_Policy_Aus.pdf.
Commonwealth of Australia. (2014). Budget 2014-15: Higher Education. Retrieved from: https://www.budget.gov.au/ 2014-15/content/glossy/education/download/Budget_ Glossy_education_web.pdf.
Department of Education. (2013). Finance 2012: Financial Reports of Higher Education Providers. Retrieved from: https://docs.education.gov.au/system/files/doc/other/finance2012.pdf.
Department of Education. (2015). Education for All: Australia's National 2015 Review. Retrieved from: http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002310/231060e.pdf.
Department of Education and Training. (2013). Country Education Profiles Australia. Retrieved from: https://internationaleducation.gov.au/Documents/ED15-0091_INT_Australia_Country_Education_Profile_2015_ACC.pdf.
Noonan, P., Burke, G., Wade, A. and Pilcher, S. (2015). “Expenditure on Education and Training in Australia”. Mitchell Policy Paper, (8). Retrieved from: http://www.mitchellinstitute.org.au/wp-content/uploads/ 2015/08/Expenditure_on_education_and_training_in_Australia_2015_Update_and_analysis.pdf.
OECD. (2013). Education Policy Outlook: Australia. Retrieved from: http://www.oecd.org/education/EDUCATION %20POLICY%20OUTLOOK%20AUSTRALIA_EN.pdf.
http://www.abs.gov.au/
http:// www.australia.idp.com/getting_started.aspx
http://www.australianuniversities.com.au
http://www.education.gov.au
http://www.myqual.com.au/index.php?id=4048
http://www.studiesinaustralia.com
