پایتخت: امان




نوع حکومت: مشروطه سلطنتی




زبان رسمی: عربی




مساحت: 89342 کیلومترمربع




جمعیت: 7930491 نفر (2014م)




تعداد دانشجویان: 284132 نفر (2013م)




تعداد اعضای هیئت‌‌علمی: 8038 نفر (2014م)




تولید ناخالص ملی: 21/38 میلیارد دلار (2015م)




هزینه دولت از تولید ناخالص ملی: 9/3% (2016م)




هزینه آموزش از کل هزینه دولت: 5/13% (2016م)





 
 
ویژگی‌های جغرافیایی، جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی
 
اردن، در جنوب‌غربی آسیا واقع شده است و با چهار کشور هم‌جوار خود، یعنی سوریه در شمال، عراق در شمال‌شرقی، عربستان سعودی در شرق و جنوب و فلسطین اشغالی در غرب، جمعاً 1635 کیلومتر مرز خاکی دارد. تنها راه این کشور به دریا از‌طریق بندر عقبه در خلیج عقبه است. مهم‌ترین رود اردن، با 300 کیلومتر طول، رود اردن یا «نهرالاردن» است که از کوه‌های شرقی سرچشمه گرفته و از به‌هم پیوستن سه رود الحاصبانی (لبنان) و اللدان و بانیاس (سوریه) تشکیل می‌شود. این رود، پس از عبور از فلسطین اشغالی، به‌طرف جنوب جاری شده و در 396 متر پایین‌تر از سطح دریا به بحرالمیت (دریای مرده) می‌ریزد.
     این کشور در خاورمیانه و شمال‌غربی عربستان سعودی، بین فلسطین اشغالی (در غرب) و عراق قرار گرفته است. مساحت آن 89342 کیلومترمربع و مرز آبی آن 540 کیلومترمربع است. منابع طبیعی کشور اردن شامل فسفات، پتاس و نفت خام است. خطرهای طبیعی اردن شامل خشکسالی‌ها و زمین‌لرزه، دوره‌ای است و مسائل زیست‌محیطی آن، کمبود منابع آبی سالم، جنگل‌زدایی، فرسایش خاک، چرای دام بیش از اندازه و گسترش صحراها است.
     اردن، ازنظر جمعیت، صدودومین کشور جهان است. جمعیت این کشور در سال 2014 معادل 7930491 نفر است. ساختار سنی جمعیت به‌شرح زیر است:
14-0 سال 8/35%، 24-15 سال 4/20%، 54-25 سال 7/35%، 64-55 سال 9/3% و 65 سال و بالاتر 1/5%.
     در سال 2014 نرخ رشد جمعیت 86/3% بود که چهارمین نرخ رشد جمعیت در جهان است. همچنین نرخ خالص مهاجرت در همان سال 22/17 نفر به‌ازای هر 1000 نفر جمعیت است. در سال 2011، 7/82% کل جمعیت، شهرنشین هستند. در سال 2014 نسبت جنسیتی 103 نفر دختر به‌ازای هر 100 پسر است و امید به زندگی 1/74 سال برآورد می‌شود.
     هزینه‌های بهداشتی در سال 2011 معادل 4/8% از تولید ناخالص داخلی بوده است و نرخ باسوادی جمعیت 9/95% بوده است. میزان بیکاری در بین جوانان پانزده تا بیست‌وچهارساله در سال 2012 حدود 3/29% بوده است.
     اقتصاد اردن در میان کوچک‌ترین اقتصادهای خاورمیانه قرار دارد. این کشور ازنظر منابع طبیعی یکی از فقیرترین نواحی جهان و دارای منابع محدود آب و نفت است. به‌طورکلی دولت، اتکای زیادی بر کمک خارجی داشته و با چالش‌های اقتصادی شامل نرخ بالای فقر، بیکاری، تورم و کسر بودجه درگیر است.
     بخش‌های مهم اقتصادی این کشور، معادن، کشاورزی و انرژی هستند. در بخش معادن، مراکز عمدة صنایع کشور در حومة امان قرار دارد. بیش از نیمی از کل کارخانه‌های اردن به تولید مواد غذایی و پوشاک اختصاص یافته است؛ درحالی‌که درآمد عمدة صنایع از استخراج فسفات، پتاس، تولید سیمان و تصفیة نفت تأمین می‌شود. «شرکت فسفات عرب» مهم‌ترین مجتمع صنعتی اردن است که 64% از سهام آن به دولت تعلق دارد. اردن، بعد از امریکا، روسیه، مراکش و چین، پنجمین کشور بزرگ صادرکنندة فسفات به‌شمار می‌رود.
     صنایع این کشور شامل پوشاک، کودها، پتاس، استخراج فسفات، صنایع دارویی، پالایش نفت، سیمان، مواد معدنی، صنایع روشنایی و توریسم و محصولات کشاورزی آن شامل مرکبات، گوجه‌فرنگی، خیار، زیتون، توت‌فرنگی، میوه‌های هسته‌دار، گوسفند، ماکیان و لبنیات است.
     کشاورزی، از مهم‌ترین بخش‌های اقتصادی اردن به‌حساب می‌آید که 20% از تولید ملی کشور را تشکیل می‌دهد و حدود 34% از نیروی کار کشور را به خود جذب کرده است. باوجوداین، حدود یک‌سوم از نیاز این کشور به مواد غذایی از‌طریق واردات تأمین می‌شود. از مشکلات کشاورزی در اردن می‌توان به کمبود باران، محدودیت اراضی قابل کشت و فراهم نبودن وسایل و تجهیزات کشاورزی اشاره کرد. محصولات کشاورزی شامل مرکبات، گوجه‌فرنگی، زیتون، خیار، توت‌فرنگی، پرورش گوسفند، ماکیان و لبنیات است.
     حکومت اردن، پادشاهی مشروطه و پایتخت آن امان است. ساختار اداری کشور شامل 12 استان بوده و روز ملی آن 25 ماه می است. پادشاه، رئیس حکومت و نخست‌وزیر، رئیس دولت است. نخست‌وزیر ازسوی پادشاه انتخاب می‌شود و رئیس مجلس ازسوی نخست‌وزیر با تأیید مجلس تعیین می‌شود، همچنین انتخابات براساس رقابت چندحزبی است.
     قوه مقننه شامل مجلس سنا (خبرگان) با 60 عضو که ازسوی پادشاه برای چهار سال منصوب می‌شوند و مجلس نمایندگان با 150 عضو منتخب که با رأی مستقیم مردم انتخاب می‌شوند.
     قوه قضائیه مشتمل بر دادگاه عالی با هفت قاضی عالی‌رتبه، شورای قضایی با ریاست رئیس قوه قضائیه که منصوب پادشاه است و سایر قضات به پیشنهاد شورای قضایی و تأیید پادشاه منصوب می‌شوند.
     هزینه‌های آموزش‌وپرورش از تولید ناخالص داخلی در سال 2011 معادل 4/20% بوده است، که این رقم در بین کشورهای جهان عرب بسیار بالا است. تولید ناخالص داخلی سال 2013 معادل 2/40 میلیارد دلار بوده و میزان درآمد سرانه 6100 دلار برمبنای سال 2013 اعلام شده است. ترکیب تولید ناخالص داخلی در سال 2013 به‌ترتیب 67% در بخش خدمات، 8/29% مربوط به صنعت و 2/3% در بخش کشاورزی است.
     نرخ تورم نیز 9/5% در سال 2013 بود. این کشور با نرخ رشد واقعی تولید ناخالص داخلی برابر 2/3% در سال 2013 حائز رتبه صدویازدهم در مقایسه با دیگر کشورهای جهان است.
     نرخ رشد تولید صنعتی در سال 2013 معادل 8/2% است. ترکیب نیروی کار شاغل در بخش‌های مختلف کشاورزی 7/2%، صنعت 20% و خدمات 3/77% است.
     نرخ بیکاری، در سال 2013 معادل 14% بوده است. منابع درآمدی بودجه در همین سال معادل 9/6 میلیارد دلار و هزینه‌های آن 7/10 میلیارد دلار بوده است. نرخ تورم نیز 9/5% در سال 2013 بود (Alafi et al., 2014).
 
 
اصول و اهداف کلی آموزش و آموزش عالی
 
وزارت آموزش اردن مسئول اجرای اهداف کلی آموزش در این کشور است. این اهداف عبارت است از:
· فعالیت‌های آموزشی گوناگون برای دانش‌آموزان و اجرای برنامه آموزشی در باشگاه‌های فرهنگی و اجتماعی؛
· اجبار کردن دانش‌آموزان و دانشجویان به انجام آموزش‌های فیزیکی و فعالیت‌های فرهنگی در محیط آموزشی؛
· فراهم کردن سرویس‌های عالی برای دانش‌آموزان؛
· راهنمایی و جهت‌یابی هرچه بهتر دانش‌آموزان و دانشجویان.
     قانون آموزش در سال 1994 وظایف این وزارتخانه را به‌‌شرح زیر تعریف می‌کند:
1. تأسیس مؤسسات آموزش عمومی و نظارت بر آنها؛
2. نظارت بر مؤسسات آموزش خصوصی؛
3. فراهم کردن ساختمان‌های آموزشی مناسب و تجهیزات آموزشی لازم؛
4. تشویق فعالیت‌های دانشجویی، عرضه مشاوره و خدمات بهداشتی به آنها؛
5. تشویق پژوهش‌های علمی؛
6. تقویت روابط آموزشی بین اردن و کشورهای دیگر؛
7. تأسیس مراکز آموزش بزرگسالان و تقویت روابط با جامعه.
     مطابق قانون مصوب در سال 1995 وزارت آموزش از واحدهای زیر تشکیل شده است:
 
حوزه ستادی
این بخش مسئول سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و اجرای اهداف آموزشی است و دفتر وزیر، دبیرکل، مدیران اجرایی و کارشناسان را شامل می‌شود.
 
مدیران کل آموزشی
آنان در دفاتر فرمانداری در سطح استان‌ها، نظارت و طراحی سیاست‌ها و برنامه‌های آموزشی و اجرای آنها را برعهده دارند. در هر هیئت‌مدیرة عمومی که ازسوی مدیرکل، سرپرستی می‌شود، یک کمیتة هماهنگی تشکیل می‌شود که شش نفر عضو دارد.
 
مدیران کل ناحیه‌ها
آنها در سطح مناطق وظیفة نظارت بر سیاست آموزشی در سطح نواحی و تلاش برای بهبود وضعیت آموزش را برعهده دارند. هریک از هیئت‌مدیران ناحیه را مدیر آموزش با همیاری مدیران امور اجرایی و فنی سرپرستی می‌کند. در سطح ناحیه‌، 26 نفر مشغول به کار هستند.
     دو نهاد مشاورة عمومی شورای آموزش و کمیتة برنامه‌ریزی، ستادهای تخصصی هستند که وزیر آموزش را یاری می‌دهند. وزارت آموزش، خدمات آموزش شغلی را نیز عرضه می‌کند؛ اما طرح‌های کارآموزی رسمی را شورای آموزش حرفه‌ای، در قالب برنامه‌های آموزش ضمن خدمت و پیش از خدمت، برای بزرگسالان عرضه می‌کند. در 1992م، شورای آموزش حرفه‌ای، برای توسعة توانایی تولید، سودآوری و کیفیت در صنایع و عرضة خدمات مشاورة ‌فنی و اجرایی به آنها، اقدام به تأسیس بخش مشاوره صنعتی کرد (International Association of Universities, 2011).
 
ساختار نظام آموزشی
در اردن، سال آموزشی در سپتامبر شروع می‌شود و با ژوئن پایان می‌یابد. سن رسمی ورود به مدرسه ابتدایی 6 سال است. نظام به‌نحوی تعیین شده است که دوره مدرسه ابتدایی شش سال، آموزش پایه اول چهار سال و آموزش پایه دوم دو سال طول می‌کشد.
     نظام آموزشی اردن به مراحل زیر تقسیم شده است:
 
پیش‌دبستانی
در اول ژانویه 1999، نوع جدیدی از آموزش پیش‌دبستانی به ساختار نظام آموزشی کشور اضافه شد. دوره پیش‌دبستانی، جانشین فعالیت‌های ویژه آموزشی مختص کودکان رده سنی 4 و 5 سال شد که در چهارچوب آموزش پیش‌دبستانی به آنها عرضه می‌شود. هدف از اعمال چنین اصلاحاتی، مراقبت از کودکان اردنی بود. تمام کودکان باید به مدت دو سال در کلاس‌های پیش‌دبستانی شرکت کنند. دورۀ پیش‌دبستانی از دو پایه یک و دو تشکیل شده است، که کودکان چهار و پنج‌ساله را شامل می‌شود. مطابق مقررات آموزشی کشور، کلیه کودکان و نوجوانان اردنی باید به‌طور یکسان و بدون توجه به جنسیت، محل سکونت و شرایط اقتصادی و اجتماعی از نظام آموزشی یکسان برخوردار شوند.
     از‌جمله مهم‌ترین اهداف مراکز آموزش پیش‌دبستانی و مراکز ویژه خاص کودکان اردنی می‌توان به رشد ذهنی کودکان از‌طریق تشویق و تهییج آنها به مشارکت در فعالیت‌های گروهی آموزشی و ایجاد شرایط مناسب‌ برای رشد سطح یادگیری کودکان اشاره کرد (Badran, 2014).
 
آموزش پایه
آموزش پایه، در نظام آموزشی اردن به دو پایه قابل تقسیم است: آموزش میانی عمومی و آموزش میانی فراگیر (علمی و حرفه‌ای). دانش‌آموزان از سنین شش‌سالگی وارد آموزش میانی عمومی می‌شوند و پس از گذراندن دروس مورد نظر از سن شانزده‌سالگی وارد مدارس میانی عمومی می‌شوند. در زیر به‌شرح مختصر این دو پایه می‌پردازیم (Badran, 2014).
 
آموزش میانی عمومی
طول مدت این دوره که در مدارس پایه برگزار می‌شود دوازده سال است و دانش‌آموزان شش تا هفده‌ساله را دربر می‌گیرد. دانش‌آموزان پس از گذراندن دوره پیش‌دبستانی از سن شش‌سالگی وارد دوره پایه اول شده و پس از گذراندن دروس پایه اول، از سن شانزده‌سالگی وارد مدارس میانی فراگیر می‌شوند.
     به همه دانش‌آموزان در دوره ابتدایی و میانی موضوعات درسی یکسانی را عرضه می‌کنند. آموزش زبان انگلیسی از سال سوم اجباری است. در دوره سوم یا نهایی، گزینه‌های محدودی از موضوعات درسی اختیاری به دانش‌آموزان داده می‌شود.
     قوانین یادشده همچنین به بهره‌مندی کودکان و نوجوانان اردنی از نظام مدارس ملی تأکید دارد. این درحالی است که در صورت توافق والدین، کودکان از حق آموزش در سن شش‌سالگی برخوردار می‌شوند. طبق آخرین آمار به دست آمده در سال 1998 بالغ بر 7% از دانش‌آموزان دوره آموزش ابتدایی کشور اردن در رده سنی 6 سال قرار داشته‌اند. علاوه‌براین در شرایط خاص از‌قبیل گواهی پزشکی، سفر و غیره می‌توان دوره آموزش کودکان را تا رده سنی 8 سال به تعویق انداخت. دوره‌های آموزش پایه ابتدایی به‌طور رسمی از سال 1879 در اردن برگزار شد (Badran, 2014).
 
آموزش میانی فراگیر (علمی و حرفه‌ای)
این دوره، در مدارس میانی فراگیر عرضه می‌شود، که دو سال طول می‌کشد و دانش‌آموزان 18-16 سال را دربر می‌گیرد. در پایان دوره، گواهی‌نامة آموزش میانی عمومی اعطا می‌شود. دانش‌آموزانی که وارد این مرحله می‌شوند، می‌توانند دو مسیر را طی کنند:
1. آموزش فراگیر که می‌تواند به‌صورت علمی یا حرفه‌ای باشد. افرادی که این دوره را می‌گذرانند واجد صلاحیت برای ورود به دانشگاه می‌شوند؛ درحالی‌که دانش‌آموختگان دوره‌های فنی‌و‌حرفه‌ای می‌توانند به دانشکده‌های دوساله راه یابند.
2. آموزش میانی کاربردی که دوره‌های فشردة مهارت‌آموزی و کارورزی را به دانش‌آموزان عرضه می‌کنند و به اعطای گواهی‌نامة تکمیل دوره منتهی می‌شوند. این نوع آموزش‌ها در مؤسسات مهارت‌آموزی حرفه‌ای تحت نظارت وزارت کار عرضه می‌شوند.
     این دوره در راستای بهبود نظام آموزش میانی طراحی شده است و به برقراری تطبیق میان نیازهای بازار کار و تحصیلات عالیه و اهداف و نیازمندی‌های جوانان منتهی می‌شود. طبق قوانین آموزشی کلیه مناطق، موظف به فراهم کردن شرایط ورود به مراکز آموزش میانی فراگیر برای کلیه دانش‌آموزان دانش‌آموخته دوره آموزش پایه شده‌اند. تسهیلات فوق به کلیه دانش‌آموزان زیر رده سنی 20 سال و آن دسته از افرادی که در شش ماه اول بیستمین سال زندگی خود قرار دارند، تعلق می‌گیرد. کلیه مراکز میانی اردنی مختلط و رایگان هستند و این در حالی است که مراکز مستقل نیز فعالیت دارند. بیشتر مدارس میانی بزرگ، برنامه‌های مطالعاتی گوناگونی را عرضه می‌کنند. برنامه‌های ویژه‌ای از‌قبیل تربیت‌بدنی نیز به همه دانش‌آموزان سراسر کشور عرضه می‌شود (Badran, 2014).
 
آموزش عالی
دارندگان گواهی‌نامة آموزش میانی می‌توانند دانشکده‌های دوساله خصوصی یا عمومی و دانشگاه‌ها را انتخاب کنند. نظام واحدهای درسی در دانشگاه‌ها دانشجویان را ملزم می‌کند تا طبق برنامه‌های تحصیلی، درس‌های خود را انتخاب کنند. آموزش عالی اردن در دو سطح، توسعه یافته است: تحصیلات دانشگاهی (‌سنتی‌) و تحصیلات غیردانشگاهی (دانشکده‌های دوساله).
     تحصیلات حرفه‌ای و غیردانشگاهی در دانشکده‌های دوساله عرضه می‌شود و همة دارندگان گواهی‌نامه‌های آموزش میانی عمومی می‌توانند به آن دسترسی داشته باشند. برنامه‌های دو تا سه‌ساله رشته‌هایی نظیر مطالعات بانکداری و تجارت عمومی، تربیت آموزشگر و برق را دربر می‌گیرد. یک دانشکدة تربیت آموزشگر، دختران دوره‌های منشی‌گری، اقتصاد خانواده و مدیریت اداری را عرضه می‌کند. در پایان یک دورة دو تا سه‌ساله، دانشجویان در یک امتحان فراگیر شرکت می‌کنند و به کسانی که دوره را با موفقیت بگذرانند دیپلم میانی داده می‌شود (Badran, 2014).
     تحصیلات دانشگاهی به سه دوره تقسیم می‌شود:
· دوره نخست: در برخی دانشگاه‌ها، بعد از دو سال تحصیل، مدرک کاردانی اعطا می‌شود. مدرک کارشناسی معمولاً چهار سال طول می‌کشد؛ اما در رشته‌های دندانپزشکی، داروسازی و مهندسی طول این دوره پنج سال و در پزشکی، شش سال است. مدرک کارشناسی، بسته به رشته، بین 223-132 واحد درسی است (Badran, 2014).
· دوره دوم: در این مرحله، دانشگاه‌های عمومی بعد از یک دورة تحصیل دوساله بعد از کسب مدرک کارشناسی، مدرک کارشناسی ‌ارشد اعطا می‌کنند (تنها دانشگاه خصوصی که مدرک کارشناسی ارشد و دکتری اعطا می‌کند دانشگاه امان عرب است). مدرک کارشناسی ارشد را از‌طریق تدوین یک رساله (گذراندن 24 واحد درسی و 9 واحد پژوهشی) یا گذراندن واحدهای درسی (33 واحد درسی) و امتحان فراگیر می‌توان دریافت کرد. داوطلبان این دوره باید مدرک کارشناسی ‌با حداقل رتبة خوب داشته باشند.
· دوره سوم: در این مرحله، بعد از سه تا پنج سال تحصیل بعد از پایان دورة کارشناسی ارشد و نگارش رساله، مدرک دکتری اعطا می‌شود. هر دوره، باتوجه‌به رشته، شامل 24 واحد درسی و 24 واحد پژوهشی است. داوطلبان این دوره باید مدرک کارشناسی ارشد با حداقل رتبة بسیار خوب داشته باشند.
 
داده‌های آماری روزآمد مربوط به نظام آموزش عالی




 


 





حدود 2/5% از کل جمعیت اردن در دانشگاه‌ها ثبت‌نام کرده‌اند. درحال‌حاضر، 10 دانشگاه عمومی و 16 دانشگاه خصوصی وجود دارد. تعداد دانشجویان شاغل به تحصیل در دانشگاه‌های اردن در سال تحصیلی 2014-2013 حدود 236000 نفر بوده است که 28000 نفر از آنان دانشجویان خارجی از ملیت‌های عربی و سایر کشورها هستند. جدول 1 تعداد دانشجویان مؤسسات غیردانشگاهی در سال 2013-2012 را نشان می‌دهد. گروه‌های آموزش اداری و مالی، مهندسی و هنرهای زیبا بیشترین تعداد دانشجویان را داشته‌اند.
 
     از میان اعضای هیئت‌علمی دانشگاهی، 90% دکتری و بقیه کارشناسی ارشد هستند. بالاترین مرتبه دانشگاهی (استاد) 1253 نفر دارند که از این تعداد 1184 نفر مرد و 67 نفر زن هستند. 403 نفر پایین‌ترین مرتبه دانشگاهی (دستیار آموزشی) را دارند که تعداد زن‌ها بیشتر است. مطابق جدول 2‌ تعداد کل اعضای هیئت‌علمی 8038 نفر است که از این تعداد 6298 نفر مرد و 1740 نفر زن هستند. تصدی و ارتقا، به تجربه، کیفیت سرویس و ثبت انتشار پژوهشی، با ارزیابی مربوطه بستگی دارد. در دانشگاه‌های خصوصی، باید قراردادهای سه‌ساله بسته شود (Alafi et al., 2014, p. 15).
 
جدول 1. تعداد دانشجویان مؤسسات غیردانشگاهی برحسب گروه‌های آموزشی و جنسیت در سال 2013- 2012





                    جنسیت
 
گروه آموزشی


مرد


زن


جمع




زبان


76


592


668




تعلیم‌وتربیت


130


3104


3234




مهندسی


3537


456


3993




کشاورزی


134


48


182




پیراپزشکی


1544


3866


5410




اداری و مالی


3613


6456


10069




علوم اطلاع‌رسانی


453


700


1153




مدیریت هتل‌داری


506


112


618




هنرهای زیبا


1984


1861


3845




علوم کاربردی


ـ


ـ


ـ




علوم اسلامی و شرعی


30


212


242




جمع کل


12005


17409


29414





(Alafi et al., 2014, p. 15)
 
 
جدول 2. تعداد اعضای هیئت‌علمی براساس جنس و مرتبه دانشگاهی طی سال 2014-2013





                جنسیت
 
مرتبه دانشگاهی


مرد


زن


جمع




استاد


1184


67


1253




دانشیار


1369


123


1492




استادیار


2684


581


3265




مربی


875


750


1625




دستیار آموزشی


188


215


403




جمع کل


6298


1740


8038





(Alafi et al., 2014, p. 17)
 
 
مدیریت نظام آموزشی با تکیه بر آموزش عالی
وزارت آموزش عالی- که هم‌اکنون جدا از وزارت آموزش فعالیت می‌کند- نظارت کلی بر بخش‌های عمومی و خصوصی آموزش عالی را برعهده دارد و برنامه‌ریزی مؤسسات آموزش عالی را به‌منظور تعیین میزان بودجه و همچنین تصویب آن انجام می‌دهد. این وزارتخانه بخش غیردانشگاهی (دانشگاه‌های عمومی و خصوصی) را مستقیماً هدایت می‌کند تا این بخش، کارکنان متخصص را برای تداوم برنامه‌های توسعة ملی تربیت کند. آزادی عمل بخش غیردانشگاهی بسیار محدود است؛ اما دانشگاه‌ها از آزادی عمل فراوانی برخوردار هستند.
     شورای آموزش عالی که در سال 1985 به دنبال تغییر ساختار وزارتخانه و تبدیل آن به وزارت آموزش عالی به وجود آمد، مهم‌ترین بخشی است که با دانشگاه‌ها همکاری می‌کند. ریاست شورای آموزش عالی را نخست‌وزیر برعهده دارد. اعضای آن را وزرای آموزش، فرهنگ و برنامه‌ریزی، رؤسای دانشگاه‌های اردن، نمایندة دانشکده‌های دوسالة خصوصی و عمومی و 6 عضو دیگر تشکیل می‌دهند. وظایف اصلی این شورا، صدور مجوز تأسیس مؤسسات آموزش عالی خصوصی و تصویب برنامه‌های تحصیلی آنها است. شورا از آزادی عمل فراوان برخوردار است و با کلیة دانشگاه‌ها در سطح وسیعی همکاری می‌کند.
     رئیس کل دانشگاه‌های عمومی اردن با حکم سلطنتی و به پیشنهاد شورای آموزش عالی تعیین می‌شود و معاون رئیس دانشگاه نیز، پس از معرفی ازسوی رئیس دانشگاه، با تصویب این شورا منصوب می‌شود.
     این شورا تأسیس و تشکیل مؤسسات جدید آموزش عالی، رشته‌های تخصصی و همچنین دوره‌های جدید را تصویب و موافقت خود را با لغو دوره‌های دایر اعلام می‌کند و توزیع منابع مالی و سیاست‌های سرمایه‌گذاری را تعیین می‌کند. افزون‌براین، شرط حداقل نمره را برای ورود به دانشگاه تعیین و موفقیت مؤسسات را ارزیابی می‌کند.
     هر دانشگاه هیئت‌امنایی دارد که شورای آموزش عالی، آن را تأیید می‌کند. ادارة امور داخلی دانشگاه برعهدة هیئت‌امنا است که کاملاً مستقل از وزارت عمل می‌کند.
     شورای تحصیلی (شامل تعداد برابری از اعضای هیئت‌علمی و دانشجویان) برای هر برنامة تحصیلی تشکیل می‌شود. شورای تحصیلی دربارة همة موضوعات مربوط به محتوای دوره‌ها و سازماندهی آموزش و امتحانات دارای اختیار قانونی است.
     فعالیت‌های آموزشی و پژوهشی در گروه‌های مختلف طبقه‌بندی می‌شوند و هر گروه یک مدیر یا رئیس گروه دارد. به‌علاوه، در هر گروه، یک شورای گروه نیز فعالیت می‌کند.
     دانشجویان نمایندگانی در نهادهای اداره‌کنندة مؤسسات و مراکز آموزش عالی دارند. رأی‌گیری و انتخاب نمایندگان از‌طریق سازمان‌های سیاسی دانشجویان انجام می‌شود که در سطح ملی با سازمان‌های بزرگ‌تر در ارتباط هستند. بزرگ‌ترین این سازمان‌ها شورای مشترک دانشجویان اردنی، اتحادیة ملی دانشجویان میانه‌رو و شورای ملی دانشجویان مدارس عالی علوم تربیتی هستند.
     وزارت آموزش، به‌‌منظور تضمین کیفیت آموزش عالی، مؤسسة مستقلی به‌نام مرکز ارزشیابی آموزش عالی را تأسیس کرده است. وظایف این مرکز عبارت‌اند ‌از:
· ارزشیابی آموزش عالی در اردن؛
· تدوین روش‌های مناسب برای ارزیابی برنامه‌ها؛
· هدایت مؤسسات آموزش عالی در جنبه‌های مربوط به ارزشیابی و کنترل کیفیت؛
· جمع‌آوری تجربیات ملی و بین‌المللی در ارزشیابی نظام‌های آموزشی و توسعة کیفیت آن.
     بخش اساسی کار مرکز ارزشیابی آموزش عالی، ارزشیابی منظم و نظام‌مند برنامه‌ها به‌صورت دوره‌ای است که طی آن کلیة برنامه‌ها در یک دورة پنج تا هفت‌ساله ارزشیابی می‌شوند. به‌علاوه، همة برنامه‌های جدید بعد از دورة اولیة اجرا ارزشیابی می‌شوند.
     وزارت آموزش عالی راهبردی را اتخاذ کرده است که شامل مؤلفه‌های زیر است:
1. اداره و مدیریت دانشگاه، خودمختاری دانشگاه، رهبری، مدیریت منابع انسانی و مالی، امکان و اقتصاد آموزش و پژوهش کیفیت؛
2. سیاست پذیرش، شایستگی‌ها، روشنفکری، مبتنی بر رقابت؛
3. گواهی دادن و بیمه کیفیت، استانداردها، کیفیت عرضه، کیفیت هیئت، اصلاح مسائل دانشگاهی؛
4. پژوهش و توسعه و مطالعات تکمیلی، سرمایه‌گذاری پژوهش و توسعه، محیط استنباطی، رابطه پژوهش و توسعه با اولویت‌های پیشرفت، ایجاد فرهنگ پژوهش و توسعه، پل میان صنعت و کاربران؛
5. آموزش عالی فنی و فنّاورانه، اصلاح‌ها در راستای دانشکده‌های فنّاورانه؛
6. ایجاد فرهنگ فنی و فنّاورانه (Badran, 2014).
 
منابع مالی بخش آموزش و آموزش عالی
منابع مالی آموزش عمومی به‌طور عمده ازطریق بودجة عمومی دولت و براساس اهداف و اولویت‌های آموزشی تأمین می‌شود.
     بخش آموزش، در اردن، تنها از‌طریق دولت عرضه نمی‌شود. مؤسسات عمومی و سازمان‌های داوطلب خدمات آموزشی به تأمین منابع مالی آموزش گروه‌های خاص مانند معلولان می‌پردازند. همچنین بخش خصوصی نقش عمده‌ای در سطوح آموزش عالی و حرفه‌ای ایفا می‌کند.




 


 





     شورای آموزش عالی عهده‌دار تأمین منابع مالی دانشگاه‌های عمومی است. منابع تأمین بودجة دانشگاه‌های عمومی عبارت‌اند ‌از: بودجة عمومی دولت، شهریة دانشجویان، عوارض گمرکی و مالیات اخذشده ازسوی شهرداری‌ها (مالیات سهم دانشگاه)، سرمایه‌گذاری‌های بخش خصوصی، هدایا و کمک‌های خارجی.
     تحصیل در بخش‌های دانشگاهی اردن رایگان نیست؛ اما به دانشجویان موفق، بورسیه اعطا می‌شود. شهریة دانشجویان، در دانشکده‌های فراگیر عمومی معمولاً، کمتر از نصف هزینه‌های آموزشی را شامل می‌شود.
     دانشکده‌های خصوصی شهریه‌ها را به‌منظور تأمین کلیة هزینه‌ها دریافت می‌کنند. علاوه‌براین، دانشگاه‌های عمومی درآمدی را به‌صورت منظم از مالیات ویژة یک‌ درصدی‌ دارند که از تمام کالاهای وارداتی به اردن دریافت می‌شود.
     اعتبارات مالی دانشگاه‌های خصوصی از منابع اصلی زیر تأمین می‌شود:
1. شهریة دانشجویان که در دانشگاه‌های مختلف متناسب با رشته و تخصص متفاوت است.
2. سهام‌داران (اعم از حقیقی یا حقوقی) که مایل به تأسیس چنین دانشگاه‌هایی هستند.
3. کمک‌های مالی داخلی و خارجی از مؤسسات یا اشخاص داوطلب نیز دریافت می‌شود.
     کل مخارج سالیانه آموزش عالی در سال 2013 عبارت است از:
· 666 میلیون دلار در دانشگاه‌های عمومی؛
· 240 میلیون دلار در دانشگاه‌های خصوصی؛
· کل سرمایه آموزشی در سال 2013، 906 میلیون دلار (Badran, 2014).
 
کتاب‌شناسی
Alafi, K. K., Alshaar, Q. I. and Alkayed, W. (2014). “Business Education in the World Islamic Sciences and Education University and Jordan University - a Case Study from the Arab”. European Journal of  Business  and Management, 6(15), 48-55.
Badran, A. (2014). New Trends in Higher Education in Jordan 2014. Retrieved from: https://www.uop.edu.jo/En/News/ Documents/New%20Trends%20in%20Higher%20Education%20in%20Jordan%202014.pdf.
Central Intelligence Agency. (2011). “Jordan”. The World Factook. Retrieved from: http://www.cia.gov/ Library/Publications/the-world-Fact Book/goes/jo.html
EPDC. (2014). Jordan, National Education Profile. Retrieved from: https://www.epdc.org/sites/default/files/documents/ EPDC%20NEP_Jordan.pdf.
International Bureau of Education. (2007). “Jordan”. World Data on Education (6th edition). Geneva:Unesco.
International Association of Universities. (2011). “Jordan-Education System.” Higher Education Systems. Retrieved from: http://www.unesco.org/iau
Kanaan, T. H., Al-Salamat, M. N. and Hanania, M. D. (2011). “Political Economy of Cost Sharing in Higher Education: The Case of Jordan”. Prospects, 44(1), 23-45.
Ministry of Higher Education and Scientific Research. (2010). Brief on Higher Education Sector in Jordan. Retrieved from: http://www.mohe.gov.jo/en/pages/BriefMohe2.aspx
UNESCO. (1996). World Guide to Higher Education: A Comparative Survey of Systems, Degrees and Qualifications. Paris: Unesco.
نویسمدگان:
شهرام هاشم‌نیا
سولماز بایرامی