دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

وقفه

نویسنده
چکیده
صورت جمع آن caesuras یا caesurae [لاتین جدید، معنای تحت‌اللفظی آن، عمل تدوین و برش؛ گرته‌برداری از یونانی tome به معنای تحت‌اللفظیِ تدوین] 1. در عروض یونانی و لاتین ایجاد وقفه‌ای در جریان صدا در درون یک شعر با توقف تلفظ لحظه‌ای واژه‌ای قبل از پایان رکن شعر (arma vi/ rumque ca/ no || Tro/ jae qui/ primus ab/oris). وقفه در تقطیع با علامت || مشخص می‌شود. وقفه معمولاً با ترما، که در آن توقف تلفظ واژه با انتهای رکن منطبق است، متفاوت می‌باشد. در عروض سنتی، وقفه عنصری موزون است، نه عنصر بیان. 2. در عروض جدید، مکثی درون بند شعر که نظم الگوی وزن را بر هم می‌زند. وقفه گاهی‌اوقات جهت تأکید بر ساختار موزون شعر استفاده می‌شود، اما اغلب تغییر وزن ضرباهنگ سخن به وزن شعری را باعث می‌شود و عبارتبندی سخن به آرایش موزون شعری را ایجاد می‌کند. محل ایجاد وقفه ممکن است با نشانه‌های نقطه‌گذاری معمول در خط شعر منطبق باشد، اما لزوماً این‌گونه نیست.
در شعر تناوبی آلمانی و انگلیسی کهن، وقفه علامتی منظم بود که هر بیت را از وسط به دو نیم‌بیت (مصرع) تقسیم می‌کرد. در شعر عاشقانه و نئوکلاسیک، وقفه در بیشتر موارد در وسط بیت (وقفه میانی) قرار می‌گرفت، اما در شعر جدید جای آن متغیر است. ممکن است درون یک بیت چندین وقفه وجود داشته باشد.
انواع وقفه‌ها که در عروض جدید متفاوتند، این‌گونه است: وقفة مذکر وقفه‌ای که پس از هجای تکیه‌ای یا بلند می‌آید، و وقفه مؤنث که پس از هجای غیرتکیه‌ای یا کوتاه می‌آید. وقفه مؤنث نیز به وقفه حماسی و وقفه تغزلی تقسیم شده است. وقفه حماسی وقفه‌ای مؤنث است که پس از هجایی غیرتکیه‌ای می‌آید که در انتهای یک رکن ایامب به‌صورت زاید وارد شده است. یک وقفه حماسی در این ابیات از «مکبث» اثر شکسپیر وجود دارد:
«but how of Cawdor$1 || The Thane of Cawdor lives». وقفة تغزلی، وقفه‌ای مؤنث است که پس از هجای غیرتکیه‌ای می‌آید که به‌صورت طبیعی وزن شعر بدان نیاز دارد. این وقفه را می‌توان در بیت: «they cease not fighting || east and west» متعلق به ای. ایی. هاوسمن دید.