اقتصاد شهری رشتهای مهم از علم اقتصاد، بهطور اعم، و اقتصاد سیاسی، بهطور اخص، است. اقتصاد شهری در جستجوی ابزارهای استدلالی و چگونگی به کاربردن آنهاست، تا فعالیتهای اقتصادی را در شهرها، مناطق شهری و مجموعههای شهری در قالب قوانین علمی و عام توضیح دهد. در اقتصاد سیاسی شهری، روندهای شکلگیری تقسیم کار، تمرکز سرمایه و ثروت، انواع نیروی کار و بالاخره، تولید، توزیع کالاها و خدمات شهری، و نقش دولت در ایجاد ساختارها و کارکردها در نظامهای شهری مورد بحث قرار میگیرد. نگرش مکانیکی به اقتصاد شهری و تبدیل اقتصاد شهری به نظریهای در باب ارزش، نه تنها به بغرنج شدن مباحث منجر میشود، بلکه مباحثی چون نقد سیاسی و اجتماعی و نظریههای مربوط به روندهای عینی شهری را از نظر میاندازد.
تولید و مصرف در شهر و مناطق شهری، گروههای اجتماعی شهر و نیز توسعة زیرساختها و خدمات شهری از دیدگاههای اقتصادی، مانند درآمدها، هزینهها، سازمان اقتصادی، توزیع و رفاه، از حوزههای مطالعاتی این رشته است.
اقتصاد شهری و اقتصاد سیاسی شهری با اقتصاد منطقهای، مکانگزینی حملونقل، خدمات عمومی، مدیریت مالی، تأمین منابع، جهات رشد، و ساختوساز شهری ارتباط زنده دارد.
برنامهریزان لازم است، با عنایت به مباحث اقتصاد سیاسی و ارائه تحلیل اساسی، به اندازهگیریها و شاخصگذاریها، و کشف روابط علّی، اثربخشی هزینهها و چگونگی ایجاد درآمد در روندها و برنامههای شهری بپردازند. تجزیه و تحلیل هزینه و راههای اساسی ایجاد درآمد در حوزههای اقتصاد شهری و مطالعه و ارزیابی علمی آنها در حوزه دانش اقتصاد شهری است.
 |
شهرها، بهویژه شهرهای بزرگ و کلانشهرها
( کلانشهر)، بهجز نقش اقتصادی منطقهای، دارای ویژگی اجتماعی- اقتصادی نیز هستند. در حوزههای ساختمان، بازار زمین، حملونقل، خدمات زیربنایی و رفاهی و گردشگری شهری، نقش اقتصاد شهری، بهدنبال تحلیلهای اقتصاد سیاسی معنای تازهای مییابد. از یکسو نیروها و انگیزههای تمرکز و از سوی دیگر، مقاومتهای اقتصادی، اجتماعی و فنی درون شهری، بر شکل، تراکم جمعیتی، تراکم ساختمانی، جهت توسعه و توزیع جمعیت در شهر تأثیر میگذارند. بهاینترتیب، قلمرو اقتصاد شهری و اقتصاد سیاسی شهری هم گسترده، و هم پیچیده است.
حوزههای اصلی و مرتبط با اقتصاد سیاسی شهری از جمله عبارتند از:
· شهر و طبقات اجتماعی؛
· سرمایهداری و شهر؛
· نقش سیاستهای اساسی و شهر؛
· توازن توزیع ثروت و درآمد، بهویژه زمین و مسکن در شهر؛
· نحوه توزیع خدمات شهری؛
· بازار زمین شهری و توزیع آن؛
· مهاجرت ( مهاجرت) و جابهجایی جمعیت به دلایل اقتصادی؛
· گردش ارزش در جغرافیای شهری؛
· رابطة جغرافیا با تولید و توزیع و سیستم کار؛
· قطبهای شهری؛
· مکانهای اساسی در شهر؛
· مالکیت زمین، ساختمان و سرمایههای تولیدی و خدماتی در شهر؛ و
· بازار مسکن و توزیع و ارزشزایی آن.
حوزههای اصلی و مرتبط در اقتصاد شهری از جمله عبارتند از:
· عرضه و تقاضای زمین؛
· عرضه و تقاضای مسکن؛
· بیکاری ( بیکاری) و تورم ناشی از موجودیت و واقعیت ویژه شهری؛
· سرمایهگذاری در مسکن و خدمات شهری توسط بخش خصوصی و دولت؛
· چگونگی و حدود جمعآوری منابع توسط شهرداریها و مالیة شهری؛
· تقاضای خرید اقشار مختلف مردم برای مسکن و خدمات شهری؛ و
· هزینه و درآمد حملونقل شهری.
کتابشناسی:
- عابدین درکوش، سعید. درآمدی به اقتصاد شهری. تهران: مرکز نشر دانشگاهی، 1364.
- ادل، ماتیو. اقتصاد سیاسی شهری و منطقهای، ترجمة فریبرز رئیسدانا، تهران: نشر قطره، 1380.
- سینجر، پل. اقتصاد سیاسی شهرنشینی، ترجمة گروه تحقیق مطالعات شهری و منطقهای، تهران: نشر ایران، 1358.
- سینجر، پل؛ ازرا پارک و دیگران. مفهوم شهر، ترجمة گروه مطالعات شهری و منطقهای، تهران: گروه مطالعات شهری و منطقهای، 1358.
