دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

نویسنده = پور‌آتشی، مهتاب
تعداد مدخل: 2

هرم تحصیلی و اشتغال

Education Pyramids and Occupation
دانشنامه آموزش‌های علمی- کاربردی
ارتباط میان سطح تحصیلات و اشتغال یکی از موضوعات مطرح در مطالعات اقتصاد کار است. سطح تحصیلات بالاتر، پیامدهای مثبتی همچون نرخ اشتغال بالاتر و درآمد نسبی بیشتر دارد. همچنین شاخص اشتغال براساس سطح تحصیلات حکایت از افزایش نرخ اشتغال در سطوح بالاتر تحصیلی دارد. اشتغال: تعاریف و مفاهیم مرتبط
در فرهنگ فارسی معین، اشتغال به‌معنی مشغول شدن آمده است. اشتغال، به‌طور متداول، به‌معنای استخدام و مشغول بودن در کار است (رهنورد و حسینی، 1384). اشتغال کامل، حالت ایده‌آل در حیات اقتصادی هر ملت است و وضعیتی است که در آن همه افراد جامعه می‌توانند کار مناسب را به آسانی پیدا کنند (رهنورد و حسینی، 1384). طبق اسناد مرکز آمار ایران (1398)، تمام افراد 15 ساله و بیشتر که در طول هفته مرجع، طبق تعریف کار، حداقل یک ساعت کار کرده و یا بنا به دلایلی به‌طور موقت کار را ترک کرده باشند، شاغل به‌شمار می‌آیند. شاغلان به‌طور عمده شامل دو گروه مزد و حقوق‌بگیران و خوداشتغالان می‌شوند. ترک موقت کار در هفته مرجع با داشتن پیوند رسمی شغلی، برای مزد و حقوق‌بگیران و تداوم کسب‌و‌کار برای خوداشتغالان، به‌منزله اشتغال محسوب می‌شود. همچنین، افراد زیر نیز به‌لحاظ اهمیتی که در فعالیت اقتصادی کشور دارند، شاغل محسوب

می‌شوند: الف) افرادی که بدون دریافت مزد برای یکی از اعضای خانوار خود که با وی نسبت خویشاوندی دارند، کار می‌کنند (کارکنان فامیلی بدون مزد)؛ ب) کارآموزانی که در دوره کارآموزی فعالیتی در ارتباط با فعالیت مؤسسه محل کارآموزی انجام می‌دهند، یعنی مستقیماً در تولید کالا یا خدمات سهیم هستند و فعالیت آنها «کار» محسوب می‌شود؛ ج) محصلانی که در هفته مرجع بر اساس تعریف، کار کرده‌اند؛ د) همه افرادی که در نیروهای مسلح به‌صورت کادر دائم یا موقت خدمت می‌کنند (نیروهای مسلح پرسنل کادر و سربازان، درجه داران، افسران وظیفه نیروهای نظامی و انتظامی). براساس طبقه‌بندی استاندارد بین‌المللی آموزش‌ (ایسکد)، سطوح آموزشی، مجموعه‌ای منظم است که برمبنای آن دوره‌های آموزشی با توجه به اتمام تجربه‌های تحصیلی و نیز دانش، مهارت‌ها و توانایی‌هایی که محصلین هر دوره باید فرا گیرند، گروه‌بندی می‌شوند. هدف از طبقه‌بندی دوره‌های آموزشی در قالب مجموعه‌ منظمی از سطوح، انعکاس طیف کامل پروسه‌های تحصیلی در نظام‌های آموزشی است. بیشتر نظام‌های آموزشی مسیرهای تحصیلی متنوعی از سطح صفر/ یک تا سطح 8 ایسکد دارند (مرکز آمار ایران، 1395). در ایسکد 2011، برنامه‌های آموزشی در 9 سطح، به شرح جدول (1)، طبقه‌بندی می‌شوند (مرکز آمار ایران، 1395). جدول 1. کدگذاری سطوح در ایسکد (اولین رقم)،
(برگرفته از: مرکز آمار ایران، 1395)
کد شرح سطوح 0 آموزش خردسالی 1 آموزش ابتدایی 2 آموزش دوره اول متوسطه 3 آموزش دوره دوم متوسطه 4 آموزش غیردانشگاهی پس از متوسطه 5 آموزش عالی کوتاه مدت (فوق دیپلم) 6 کارشناسی یا معادل 7 کارشناسی ارشد یا معادل 8 دکتری یا معادل در حوزه تحصیلات و اشتغال، سه واژه تحصیلات فرانیاز‌، تحصیلات فرونیاز‌ و تحصیلات مورد نیاز‌ مطرح است. تحصیلات فرانیاز را می‌توان، به‌منزله کاهش در موقعیت اقتصادی افراد تحصیل‌کرده نسبت به گذشته، کمتر شدن تقدم افراد تحصیل‌کرده برای کسب شغل نسبت به گذشته و یا به‌منزله حالتی که افراد نسبت به نیاز شغلی خود تحصیلات بیشتری دارند؛ بیان کرد. در نقطه مقابل، تحصیلات فرونیاز وجود دارد، که افراد، تحصیلاتی کمتر از نیاز شغلی خود دارند. سرانجام، تحصیلات مورد نیاز، به این معنی است که افراد تحصیلاتی براساس نیاز شغلی خود دارند (ابراهیمی و همکاران، 1394).

مهتاب پور‌آتشی

یادگیری باز و انعطاف‌پذیر

Open and Flexible Learning
دانشنامه آموزش‌های علمی- کاربردی
دسترسی انعطاف‌پذیر به تجربیات یادگیری از طریق حداقل یکی از این موارد یعنی؛ زمان، مکان، سرعت، سبک یادگیری، محتوا، و ارزیابی را یادگیری باز و انعطاف‌پذیر گویند؛ این تعریف بر‌پایه دیدگاهی است که یادگیری انعطاف‌پذیر را مستلزم مشارکت فعال دانشجویان می‌داند. به‌بیان دیگر، یادگیری انعطاف‌پذیر فراگیر محور است، دانشجویان مستقل‌تر بوده و مسئولیت بیشتری برای یادگیری خود دارند. شناخت یادگیری انعطاف‌پذیر مستلزم بررسی پیشینه این نوع یادگیری، آشنایی با شیوه‌های طبقه‌بندی، شناخت رابطه یادگیری باز با آموزش‌های علمی‌-‌کاربردی، چگونگی پیاده‌سازی این نوع یادگیری در عمل و چگونگی مواجه با چالش‌های آن است. تعاریف و اصطلاحات یادگیری باز و انعطاف‌پذیر واژه «انعطاف‌پذیر» به‌معنی به آسانی وفق‌دادن و یا مدیریت کردن؛ اصطلاحی، با قابلیت تغییرپذیری و انعطاف‌پذیری است (Willems, 2005) و به‌منزله توانایی پاسخ به تغییر به‌کار می‌رود (Magalhães, 2014). بر‌اساس فرهنگ لغت آکسفورد، واژه «انعطاف‌پذیر» به‌معنی «قادر به تغییر برای هماهنگی با شرایط یا موقعیت‌های جدید» است(Oxford Advanced Learner’s Dictionary, 2000). پژوهشگران و صاحب‌نظران مختلف، تعاریف متنوعی از یادگیری انعطاف‌پذیر عرضه کرده‌اند. برای نمونه، از دیدگاه ون‌دن براند (1993)، «یادگیری انعطاف‌پذیر، به فراگیر این توانایی را می‌دهد، هر زمانی که تمایل داشت، به فراگیری بپردازد (همچون تکرار‌و‌تناوب، زمان‌بندی، مدت زمان)و شیوه (روش یادگیری) به همراه محتوای فراگیری را انتخاب کند» (ص 2). ویلموت و مک‌لین معتقدند که یادگیری انعطاف‌پذیر به فعالیت‌هایی اشاره می‌کند که «تدریس کلاس درس را تکمیل و تقویت می‌کند و فعالانه، دانشجویان را درگیر مسئولیت برنامه‌ریزی و تکمیل کار به شیوه‌های سازگار با نیازهای فردی خود می‌کند؛ و در صورت لزوم، حمایت مناسب عرضه می‌شود» (Willmot and McLean,1994: 100). به باور خان (2007)، یادگیری انعطاف‌پذیر، فراگیرمحور است، اما مستلزم محیط یادگیری تعاملی، فناوری‌های اینترنتی و دیجیتال و اصول طراحی آموزشی است. انعطاف‌پذیری به‌معنی «محیط‌های یادگیری با کیفیت بالا در هر زمان و در هر مکان و با خدمات پشتیبانی خوب است» (Khan, 2007: 1)، و گمان می‌رود که در آینده، مؤسسات آموزشی بیشتری در سراسر جهان به دانشجویان یادگیری انعطاف‌پذیر عرضه دهند. به باور شورویل، او‌گرادی و مایال (2008) «یادگیری انعطاف‌پذیر، مجموعه‌ای از فلسفه‌ها و سیستم‌های آموزشی است که در‌راستای سازگاری با شرایط فراگیر، برای فراگیران قدرت انتخاب، راحتی و شخصی‌سازی را به همراه دارد. به‌طور ویژه، یادگیری انعطاف‌پذیر گزینه‌هایی برای انتخاب مکان، زمان و نحوه یادگیری به فراگیر می‌دهد».
دانشگاه کوئینزلند جنوبی در استرالیا (2011؛ به نقل از
Jones & Walters, 2015)، تعریف یادگیری انعطاف‌پذیر را به‌صورت زیر بیان کرده است: (الف) طراحی برنامه درسی انعطاف‌پذیر: از‌جمله فرم‌های ارزیابی انعطاف‌پذیر که سبک‌های گوناگون یادگیری دانشجویان را در نظر می‌گیرد؛ (ب) معیارهای پذیرش انعطاف‌پذیری: از‌جمله مکانیسم‌های شناخت میزان یــادگیری پیشین (RPL) و اعتبـار‌یابی و انتقــال (CAT)؛ (ج) عرضه انعطاف‌پذیری: ازجمله یادگیری از راه دور، برخط، در پردیس دانشگاه، ترکیبی از شیوه‌ها و همچنین، گزینه‌های شتابان و با شتاب بیشتر یا آهسته‌تر است. هرچند تعریف واحدی از یادگیری انعطاف‌پذیر از سوی محققان عرضه نشده است، اما با توجه به تعاریف مطرح شده، بیشترین تأکید بر فراگیر‌محوری است. همچون بسیاری از موضوعات مطرح در آموزش و یادگیری، مترادف‌های متعددی برای یادگیری انعطاف‌پذیر به‌کار برده شده است. برای مثال، یادگیری پروژه محور، یادگیری ترکیبی، کلاس درس وارونه، یادگیری تجربی و مشارکتی (Cassidy et al., 2016). همچنین، یادگیری انعطاف‌پذیر اغلب با اصطلاحات مترادفی مانند یادگیری باز، یادگیری از راه دور، یادگیری شغل محور، و یادگیری الکترونیکی به کار می‌رود؛ که همگی شکل‌هایی از یادگیری انعطاف‌پذیر هستند و انعطاف‌پذیری را برای دانشجویان از دیدگاه زمان، مکان، دسترسی، و محتوا فراهم می‌کنند (IGI Global, 2019). واژه «یادگیری باز» برای توصیف موقعیت‌های یادگیری به‌کار می‌رود، که در آن فراگیران برای انتخاب زمان، مکان، روش‌های آموزش، دسترسی و عوامل دیگر مربوط به فرایندهای یادگیری آزادند (Caliskan, 2015). به بیان دیگر، اصطلاح «یادگیری انعطاف‌پذیر» و «یادگیری باز» اغلب به جای یکدیگر به‌کار می‌روند (Lewis, 1993)..

مهتاب پور‌آتشی