دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

نویسنده = باسامی، احمد
تعداد مدخل: 1

فناوری آموزشی

Educational Technology
دانشنامه آموزش‌های علمی- کاربردی
فناوری آموزشی به‌منزلۀ حوزه‌ای نوین با هدف پیشرفت دانش و ایجاد مهارت‌های لازم در فراگیران به بررسی مفهوم فناوری آموزشی، کاربرد فناوری آموزشی در آموزش‌‌های علمی-کاربردی، سیر تحول مفهوم فن‌‌آوری آموزشی، قلمرو فناوری آموزشی و موانع فناوری آموزشی در آموزش‌‌های علمی-کاربردی می‌پردازد. تعریف فناوری آموزشی شناخت دقیق از تعریف، موضوع و قلمرو فناوری آموزشی به ریشه‌‌یابی معنایی واژه فناوری ارتباط دارد. فناوری از واژه یونانی تکنولوژیا به مفهوم انجام نظام‌‌مند یک هنر یا حرفه، گرفته شده است (فردانش، 1390). بخش نخست این واژه «تکنو»، تلفیقی از معنای یک هنر و یک فن در‌بردارنده دانش مربوط به اصول و توانایی دست‌یابی به نتایج دلخواه است. بخش دوم این واژه «لوژی» به مفهوم استدلال، تبیین، اصل و ارائه دلیل است. از‌این‌رو فناوری به معنای هرگونه مهارت عملی است که در آن، از نتایج دانش و یافته‌‌های علمی استفاده می‌‌شود (فردانش، 1390). از‌سوی دیگر اصطلاح آموزش به تعامل میان یادگیرنده و منابع یادگیری اشاره دارد. بر‌این‌اساس آموزش مفهومی است که فرایند آموختن به کسی، آموختن از کسی و آموختن از چیزی را در‌بر می‌‌گیرد. در تدریس آموختن به کسی به بارزترین شکل اتفاق می‌‌افتد، آموختن از کسی بیانگر تعامل یادگیرنده با منابع انسانی بوده و در پایان آموختن از چیزی، تعامل با منابع غیر‌انسانی همچون مواد، منابع، محیط و رسانه را در فرایند یادگیری در‌بر می‌گیرد (Driscoll, 2005). با مشخص شدن مفهوم فناوری و آموزش می‌‌توان فناوری آموزشی را تعریف و موضوع آن را مشخص کرد. علم آموزش مانند سایر رشته‌‌های علمی دارای فناوری خاص خود است. از‌این‌رو می‌‌توان بر مبنای هدفی که علم آموزش دنبال می‌‌کند، تعریفی مناسب از فناوری آموزشی عرضه کرد. بررسی ادبیات فناوری آموزشی نشان می‌‌دهد، تعاریف گوناگونی از فناوری آموزشی وجود دارد. تعاریف بیان‌شده از فناوری آموزشی در طول سال‌‌ها، بر جنبه‌‌های مختلف فناوری آموزشی تأکید داشته و روندی تکاملی را سپری کرده است. به‌‌طوری‌که در تعاریف نخستین، از فناوری آموزشی، بیشتر بر جنبه‌‌های سخت‌‌افزاری اشاره شده اما با گذشت زمان جنبه‌‌های نرم‌‌افزاری و حل‌مسأله در تعریف فناوری آموزشی نمود پیدا کرد است (ایرندگانی، 1394). از دیدگاه Whitcsel فناوری آموزشی جای تدریس را نمی‌گیرد، بلکه عملکرد آموزشگر را اثربخش می‌‌کند (Palloff & Pratt, 2007). از دیدگاه دیگر هدف فناوری آموزشی، اثربخشی یادگیری است که اغلب به‌منزلۀ کاربرد اصول علمی برای گشودن مسائل یادگیری تعریف می‌‌شود (Reiser, 2007). در‌واقع فناوری آموزشی، همه ابزارهایی است که آموزشگر برای آموزش کارآمدتر فراگیران به‌کار می‌‌گیرد؛ تا آموزش از سخنرانی صرف آموزشگر فراتر رفته و رفتارهای مورد انتظار در فراگیران را برانگیزاند (Lee, 2010). Botturi (2008) بر این باور است که فناوری آموزشی را به‌کار‌گیری فناوری (مانند رایانه، دیسک فشرده، رسانه‌‌های تعاملی، نرم‌‌افزار، ویدئو، صوت، لوازم جانبی، کنفرانس از راه دور و مواردی از این قبیل) برای حمایت از یادگیری است. با وجود تعاریف متفاوتی که از فناوری آموزشی عرضه شده است، این دیدگاه یکی از تعاریف مطرح ومورد پذیرش بسیاری از صاحب‌‌نظران است. بر اساس تعریف دیگری فناوری آموزشی، استفاده منظم از دانش برای بهبود یادگیری آموزش یا عملکرد تعریف شده است (Spector, 2015). با توجه به مفهوم فناوری آموزشی اشاره شده، می‌‌توان نتیجه گرفت که فناوری آموزشی، به‌کارگیری اثربخش ابزارهای تکنولوژیکی در یادگیری است. فناوری آموزشی به‌مثابه مفهومی است که با ابزارهای مختلف مانند رسانه‌‌ها، ماشین‌‌ها، سخت‌افزار شبکه و همچنین به‌کار‌بردن دیدگاه‌های نظری در یادگیری موثر به کار می‌رود (Richey, 2008., Randy and Terry, 2003). در‌حالی‌که فناوری آموزشی الکترونیکی در جامعه امروز نقشی چشمگیر دارد، اما فناوری آموزشی به تکنولوژی‌‌های سطح بالا محدود نمی‌‌شود(Selwyn, 2016). بدین‌ترتیب، فناوری آموزشی به همه علوم آموزشی معتبر و قابل‌اعتماد کاربردی اشاره دارد. همچون تجهیزات، فرایندها و روش‌‌هایی که از تحقیقات علمی ناشی شده‌‌اند و در یک زمینه خاص می‌‌توانند به فرایندهای نظری، الگوریتمی یا اکتشافی اشاره کنند و الزاماً به معنای فناوری فیزیکی نیست (Brückner, 2015). در‌پایان می‌توان گفت که، تعریفی دقیق از فناوری آموزشی که به‌طور ویژه در ارتباط با آموزش‌‌های علمی‌–‌کاربردی باشد، در پیش‌‌نگاشته‌‌ها عرضه نشده است. با‌این‌حال انجمن ارتباطات و فناوری آموزشی (AECT)، فناوری آموزشی را نظریه و عمل طراحی، توسعه، بهره‌‌برداری، مدیریت و ارزیابی فرایندها و منابع برای یادگیری تعریف می‌‌کند (Randy and Terry, 2003., Januszewski and Molenda, 2013., Lowenthal and Wilson, 2010). همچنین، دانشنامه فناوری آموزشی، فناوری آموزشی را فرایندی نظام‌مند و تکراری با هدف بهبود عملکرد در طراحی آموزشی یا آموزش تعریف می‌کند (Kurt, 2016). .

احمد باسامی