بنیانگذار این جایزه «آلفرد برنهارد نوبل»، مخترع و شیمیدان سوئدی، است. وی در 1833م در استکهلم به دنیا آمد. او پس از ورشکست شدن پدرش در 1842م، همراه با اعضای خانوادهاش به روسیه نقل مکان کرد. پدر او مهندس ساختمان بود. وی پس از مهاجرت به سنپترزبورگ، با تلاش و پشتکار زیاد توانست بهعنوان مبتکر و مخترع، در صنعت جایگاهی مستحکم بیابد. آلفرد، بهرغم دوران کودکی سخت و مشقّتبار، توانست زیر نظر استادان بزرگ، بهویژه در رشتههای شیمی و زبان، بهصورت خصوصی در سنپترزبورگ آموزش ببیند. آلفرد تا هفدهسالگی به زبانهای سوئدی، روسی، فرانسوی، انگلیسی و آلمانی تسلط کامل یافته بود. او به ادبیات انگلیسی و شعر علاقه زیادی داشت و همچنین در رشتههای شیمی و فیزیک دارای تواناییهای چشمگیری بود. بهرغم کشش او به شعر و ادبیات، پدر وی آرزو داشت پسرش در رشتة مهندسی تحصیل کند. ازاینرو، او را برای ادامة تحصیل در رشتة مهندسی شیمی به خارج از کشور فرستاد. آلفرد طی یک دوره سفرهای آموزشی به آلمان، فرانسه، ایتالیا و ایالات متحده، سرانجام در پاریس در آزمایشگاه پلوز، پروفسور مشهور شیمی، آغاز بهکار کرد. وی در آنجا با آسکانیو سوبررو شیمیدان جوان ایتالیایی، آشنا شد. این شخص، مخترع مادة انفجاری بسیار قوی نیتروگلیسیرین بود. آلفرد، تحتتأثیر اختراع وی، نیتروگلیسیرین را بهعنوان مادهای انفجاری در کارهای ساختمانی بهکار گرفت. وی در 1852م، کار خود را در سمت یک شیمیدان در کنار پدرش در سنپترزبورگ آغاز کرد. در پایان جنگ با تغییر اوضاع، پدر وی امانوئل نوبل، دوباره ورشکست شد. دو تن از برادران وی در سنپترزبورگ ماندگار شدند و بعدها با بهرهبرداری از زمینهای نفت باکو به موفقیت و ثروت دست یافتند. امانوئل به همراه پسران دیگرش، آلفرد و امیل، سنپترزبورگ را ترک کرد و به استکهلم بازگشت.