دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

نویسنده = کمال پولادی
تعداد مدخل: 32

آرکِدیا یا آرکادی

Arcádia \är-'kā-dē-ə\ or Arcady \'är-kə -dē\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
جمع آنArcadias یا Arcadies. منطقه یا صحنه‌ای آرمانی از لذت ساده، معصومیت روستایی و آرامش پایدار. این واژه از نام منطقه‌ای روستایی در یونان باستان گرفته شده است که بر بهشتی روستایی در شعر شبانی یونان و روم قدیم دلالت دارد. بعدها نویسندگان و شاعران همچون شاعر ایتالیایی، یاکوپو سانّادزارو و سر فیلیپ سیدنیِ انگلیسی این واژه را با همین معنا در ادبیات نوزایی به‌کار بردند.

کمال پولادی

کاسترو، رزالیا د

Castro \'käs-trō\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 2
(ت. فوریه 1837، سانتیاگو د کومپوستلا، اسپانیا- و. 15 جولای 1885، پادرون، نزدیک سانتیاگو) پیشروترین نویسنده در سبک مدرن در زبان گالیسی. کاسترو در 1858 با مانوئل مورگویا (1833-1923) مورخ معروف و یکی از قهرمانان نوزایی گالیسی ازدواج کرد. گرچه کاسترو نویسنده تعدادی رمان است، اما شهرت او بیشتر به‌خاطر اشعاری است که در کتاب‌های «ترانه‌های کالیسی» (Cantares gallegos, 1863) و «گلچین‌های تازه» (Follas novas, 1880)، هر دو به زبان گالیسی و همچنین «در کنار رودخانه سار» (En las orillas del Sar, 1884) به زبان کاستیلی آمده است. بخشی از کارهایش با قدرتی مشفقانه روحیه مردم گالیسی- شادی‌های آنها، حکمت و فرهنگ آنها و خشم آنها از سلطه کاستیلی‌ها، عشق مردم گالیسی به وطنشان و اندوه‌هایشان از فقر و مهاجرت- را بیان می‌کند. بااین‌حال در حدود 1867، کاسترو شروع به نوشتن درباره مسائل شخصی‌تر کرد و به بیان ژرف‌ترین احساساتش در قالب شعر پرداخت. مجموعة آثار کامل او در 1973 منتشر شد.

کمال پولادی

چپمن، جان جی

Chapman \'chap-mən\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 2
(ت. 2 مارس 1862، نیویورک، ایالات متحده- و. 4 نوامبر 1933، پوکیپسی) شاعر، نمایش‌نامه‌نویس و منتقد امریکایی که به اخلاقِ سریع پول‌دار شدن رایج در سال‌های بعد از جنگ داخلی، معروف به «عصر طلاکاری»، شدیداً معترض بود. چپمن در مدرسه حقوق دانشگاه هاروارد تحصیل و چندین سال، در حرفه وکالت کار کرد. در همین زمان سردبیر و ناشر نشریه ادواری The Political Nursery (1897-1901) شد. او در دو کتابش با عنوان‌های «علت‌ها و پیامدها» (Causes and Consequences) و «تبلیغ سیاسی عملی» بر عقیده خود مبنی بر این معنا تأکید کرد که فرد باید در مسائلی که موجب مشکلاتی برای ملت می‌شود، موضعی اخلاقی اتخاذ کند. نمایش‏نامه‌اش با عنوان «خیانت و مرگ بندیکت آرنولد» (The Treason and Death of Benedict Arnold) در 1910 منتشر شد. در 1912 در مراسم نخستین سال کشتن خودسرانه و بدون محاکمه یک سیاه‌پوست در کوتسویل پنسیلوانیا، به ایراد سخنرانی‌ای آکنده از آتش خشم پرداخت که به نطقی کلاسیک تبدیل شد و در کتاب مجموعه مقالاتش با عنوان «خاطرات و نشان‌گذارها» (Memories and Milestones, 1915) تجدید چاپ شد. کارهای دیگرش شامل کتاب‌هایی چون زندگی‏نامه ویلیام لوید گریسن (1913)، مجموعه «ترانه‌ها و شعرها» (Songs and Poems, 1919) و چند کتاب نقد مثل «امرسون و دیگر مقالات» (Emerson, and Other Essays, 1898)، «نبوغ یونانی‌ها و دیگر مقالات» (Greek Genius and Other Essays, 1915) و «نگاه کوتاهی به شکسپیر» (A Glance Toward Shakespeare, 1922) می‏‌شود.

کمال پولادی

سیبر،‏ کالی

Cibber \'sib-ər\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 2
(ت. 6 نوامبر 1671، لندن، انگلستان- و. 11 دسامبر 1757، لندن) بازیگر، مدیر تئاتر، نمایش‏نامه‌نویس و دارای لقب ملک‌الشعرایی انگلستان که نمایش‏نامة «آخرین حقه عشق یا احمق شیک‌پوش» (Love’s Last Shift; or, The Fool in Fashion, 1696) او عموماً به‏عنوان یکی از نخستین کمدی‌های احساسگرا، یعنی قالبی در نمایش که حدود یک قرن بر تئاتر انگلستان غلبه داشت، به‏‏شمار می‌آید. زندگی‏نامه خودنگاشت او با عنوان «چیزی به اسم زندگی آقای کالی سیبر» (An Apology for the Life of Mr. Colley Cibber, 1740) بهترین ارزیابی از تئاتر زمان او را دربر دارد و مطالعه با ارزشی در هنر بازیگری، به‏صورتی‏که در زمان او انجام می‌شد، محسوب می‌شود. سیبر کار بازیگری را در 1690 در تئاتر دروری لینِ لندن آغاز کرد. او نمایش‏نامه آخرین حقه عشق را برای این نوشت که برای خود در بازیگری نقشی تدارک کند؛ و این نمایش شهرت او را هم به‏عنوان بازیگر و هم نمایش‏نامه‌نویس تثبیت کرد. سر جان ونبرو، نمایش‏نامه‌نویس معروف، نمایش‏نامه سیبر را با تکلمه‌ای با عنوان «عودت یا تقوای متزلزل» (The Relapses; or, Virtue in Danger, 1696) جلوه‌ای دیگر داد. سیبر در 1700 نمایش‏نامه «ریچارد سوم» (Richard III) ویلیام شکسپیر را با اقتباس خود روی صحنه برد و این تنظیم برای حدود 150 سال، به قرائت رایج از این نمایش‏نامه در عرصه اجرا تبدیل شد. سیبر نمایش‏نامه‌های دیگری از نوع کمدی آداب مثل «‏او می‌خواهد، او نمی‌خواهد» (She wou’d, and She wou’d not, 1702) و «همسر ولنگار» (The Careless Husband, 1704) نوشت. در 1710 سیبر یکی از اعضاء «گروه سه نفره» معروفی بود که در کسوت بازیگر- مدیر موجب شهرت بی‌حد تئاتر دروری لین شدند. بعد از مرگ ملکه ان وارد عرصة سیاسی شد و به نوشتن و اجرای نمایش‏نامه‌هایی پرداخت (به‌ویژه اقتباسی از «‏تارتوف» اثر مولیئر با عنوان «نامنصف» در 1717) که در طرفداری از حزب ویگ بود و این کار او با چنان انرژی و مهارتی همراه بود که در 1730 او را به ملک‌الشعرایی رساند. در 1728، سیبر نمایش‏نامه «شوهر عصبانی» (The Provok’d Husband) نوشتة ونبرو را، که با مرگ او در 1726 ناتمام مانده بود، تکمیل کرد. آخرین حضور سیبر بر صحنه تئاتر 15 فوریه 1745 در نمایش‏نامه «شاه جان» (King John) شکسپیر بود که خودش آن را تنظیم کرده بود.

کمال پولادی

دشان، امیل

Deschamps \dā-'shän-də-san-ta-män\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 2
نام خانوادگی کامل او دشان رد سَنتامان (ت. 20 فوریه 1791، بورژ، فرانسه- و. 23 آوریل 1871، ورسای) شاعر فرانسوی که در رشد رمانتیسیسم نقش برجسته‌ای داشت. آغاز کار ادبی دشان در 1818 و زمانی بود ‌که به اتفاق آنری د لاتوش دو نمایش‌نامه اجرا کرد. پنج سال بعد به اتفاق ویکتور هوگو La Muse française را، که نشریة نهضت ادبی رمانتیک بود، بنیاد گذاشت. دیباچة کتاب «مطالعات فرانسوی و خارجی» (Études françaises et étrangères, 1828) او بیانیة نهضت مزبور بود و دو ترجمه‌اش از ویلیام شکسپیر «رومئو و ژولیت» (Romeo and Juliet, 1839) و «مکبث» (Macbeth, 1844) نیز هرچند که هیچ‌وقت به روی صحنه نرفتند حائز اهمیت بودند. او چند اپرانامه نوشت که مهم‌ترین آنها برای «رومئو و ژولیت» (Roméo et Juliette) ساختة اِکتور برلیوز بود. ازجمله کارهای او در نثر «کنتس فیزیولوژیک» (Contes physiologiques, 1854) و «واقعیت خیال‌انگیز» (Réalités fantastiques,1854) هستند.

کمال پولادی

شعر سخیف

doggerel or doggerel \'dog-ə-rəl, 'dog-rəl, 'däg\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 2
[در انگلیسی میانه (rym) doggerel، شاید اشتقاقی از dogge به معنی سگ] شعری با بافت سست و غالباً قافیه در هم (این اصطلاح را گاهی به‌عنوان صفت برای شعرهای مبتذل و ناشایست به‌کار می‌برند).
شعرهای سخیف در بیشتر جوامع و ادبیات‌های جهان به‌عنوان قالبی برای لطیفه و ریشخند دیده می‌شود. این نوع شعر از گذشته‌های دور تاکنون مشخصة شعرهای بازی و لالایی کودکان بوده است.
یکی از نخستین موارد که از این واژه استفاده شده است در قرن چهاردهم در آثار جفری چاسر است. چاسر اصطلاح «شعر سخیف» را در اثرش برای اشاره به «قصة سِر توپاس»، که یک برلسک‌ از رمانس‌‌‌‌‌‌‌‌های بلند قرون وسطایی است، به‌کار برده است.
جان اسکلتون، که بین دورﮤ پیشین خود یعنی زبان قرون وسطایی چاسر و دورﮤ پسین یعنی نوزایی انگلیسی وامانده بود، اشعار بلندی نوشت که بنابراین دیگران آنها را شعر سخیف برشمردند. او در «کولن کلو» (Colin Clout) از خود دفاع می‌کند:

هر قدر شعرم ژنده باشد،
ریش ریش و پاره پوره باشد،
کثیف و باران خورده باشد،
کهنه‌قبایی بیدزده باشد،
اگر خوبش نگاه کنی،
مغزی در آن پیدا کنی.

از شعر سخیف در اشعار کمیکِ شاعرانی چون سمیوئل باتلِر، جاناتان سوئیفت و آگدِن نَش استفاده شده است و به‌طور معمول در شعرهای فکاهی، متل‌ها، ترانه‌های عامیانه و جلنگ جیلینگ تبلیغات تجاری با آنها روبه‌رو می‌شویم.
در زبان آلمانی شعر سخیف را Knüttelvers می‌نامند که معنای تحت‌الفظی آن «شعر چماق» است. در دورﮤ نوزایی این نوع شعر در آلمان رایج بود و بعد از آن شاعرانی چون ی. و. فون گوته و فریدریش فون شیلر برای حال‌وهوای کمیک از آن استفاده کردند.

کمال پولادی

دولچه استیل نو

dolce stil nuovo \'dōl-chā-stēl-'nwō-vō\ or dolce stil novo \'nō-vō\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 2
[در زبان ایتالیایی، به معنای تحت‌الفظی سبک نو لطیف] سبکی در اشعار گروهی از شاعران قرن‌های سیزدهم و چهاردهم ایتالیا که بیشتر اهل فلورانس بودند و غزل‌واره‌ها، ترجیع‌بندها و ترانه‌های به زبان ایتالیایی آنها نگاه آرمانی و عارفانه به عشق و زن داشت و این روش‌شان واجد صمیمیت، لطافت و موسیقیایی شمرده می‌شد. گوئیدو گوئینیتسِلّی، شاعر اهل بولُنیا، از پیشروان این سبک شمرده می‌شود و درخشان‌ترین چهره‌های آن گوئیدو کاوالکانتی و دانته (در آثار غنایی‌اش) هستند. عوامل چندی راه را برای رشد «سبک شیرین نو» هموار کردند: شعر شاعران دوره‌گرد پرووانس که از عشق ساده روستایی سخن می‌گفتند و از قالب‌هایی استفاده می‌کردند که به غزل‌واره و ترجیع‌بند ایتالیایی تحول پیدا کرد؛ سادگی و عرفان فرانسیسِ قدیس و پیروانش؛ مکتب شاعران قرن سیزدهم سیسیل که غزل‌واره و ترجیع‌بند را از قالب‌های پرووانسی ساختند و نخستین شاعران ایتالیا بودند که به زبان ایتالیایی سراییدند؛ آموزه‌های فلسفی توماس آکوئیناس، ارسطو و افلاطون که همة سرایندگان سبک نو با آنها آشنا بودند. سهمی که گوئینیتسلی در این رشد داشت، سبک لطیفش در شعر و نگاه بلندش به زن و عشق بود. کاوالکانتی، که شاعرِ پیچیدگی‌های عشق است، برخی از برجسته‌ترین نمونه‌های سبک شیرین نو را سرود، مانند غزلِ با مطلع «کیست او که می‌آید، آنکه همه نگاه‌ها به‌سوی اوست». کاوالکانتی همچنین سرایندﮤ ترجیع‌بند مشهور دشواری است با عنوان «بانویی مرا فریفته می‌کند» (Donna mi Prega) که در آن سرشت عشق را تجزیه و تحلیل کرده است. نفوذ سبک شیرین نو قرن‌ها ماندگار ماند؛ تأثیر آن را می‌توان در شعر پترارک و لورِنتسو دو مدیچی (که دانسته از آن تقلید می‌کرد) و همچنین میکل‌آنژ، پیِترو بمبو، تورکوآتو تاسّو، دانته گِیبریِل راسِتی روزتی و اِزرا پاوند مشاهده کرد.

کمال پولادی

دامبی و پسر

Dombey and Son \'däm-bē\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 2
نام کامل آن معامله با شرکت دامبی و پسر، عمده‌فروشی، جزئی‌فروشی و صادرات) رمانی از چارلز دیکنز، که در طی 20 پیایند ماهانه در 48-1846 و به‌صورت کتاب در 1848منتشر شد. این رمان یکی از مراحل رشد قطعیِ چارلز دیکنز را نشان می‌دهد و محصول طرح‌ریزی همه‌جانبه‌تر و اندیشة پخته‌تری نسبت به پیایند‌های پیشین او
است.
آقای دامبی، شخصیتی که نام او در عنوان رمان هست، تاجر ثروتمندی است که به بازرگانی دریایی مشغول است. همسر این تاجر هنگام زایمان دومین فرزند می‌میرد و آن فرزند پسری بنام پُل است که مدت‌ها آرزوی تولد او را به‌عنوان وارث خانواده داشته‌اند. فرزند بزرگ‌تر خانواده، که فلارِنس نام دارد، به‌خاطر دختر بودن از جانب پدر به فراموشی سپرده می‌شود. وقتی پل در اثر سختی‌های مدرسة شبانه‌روزی سلامتش را از دست می‌دهد و می‌میرد، آرزوهای دامبی بر باد می‌رود. فلارنس در جست‌و‌جوی پناهگاه عاطفی به کارمند پدرش والتِر گِی دل می‌بندد. دامبی که از این رابطه خشمگین است، گی را به جزایر هند غربی می‌فرستد که کشتی وی در آنجا دچار طوفان می‌شود و پنداشته می‌شود که غرق شده است. دامبی آن‌گاه همسر جدیدی- بیوﮤ فقیر اما مغرور به نام ایدیت ‌گرِینجر- اختیار می‌کند و این همسر در نهایت با دستیار معتمد دامبی فرار می‌کند. جست‌وجوی دامبی برای همسرش به نتیجه نمی‌رسد و مستأصل و ورشکسته برمی‌گردد. در فاصله غیاب دامبی، والتر گی، که به‌وسیلة یک کشتی بادبانی چینی نجات پیدا کرده است، باز گردیده و از فلارنس تقاضای ازدواج کرده است. آنها به شرق سفر می‌کنند و چند سال بعد با پسر کوچکی به نام پل برمی‌گردند و آقای دامبی را در آستانة خودکشی می‌یابند. کتاب به شیوه‌ای که در کار دیکنز شاخص است یعنی با خوشبختی و آرامش خانواده به پایان می‌رسد.

کمال پولادی

دون ژوان

Don Juan \dän-'hwän,'wän\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 2
شخصیتی داستانی که نمادی از زن‌بارگی است. این چهره، که از افسانه‌های عامیانه ریشه گرفته، نخستین‌بار در درام تراژیک «فریب‌دهنده سویلا» (El burlador de Sevilla, 1630)، که به تریسو دو مولینا درام‌نویس اسپانیایی منسوب است، شخصیت ادبی یافت. با تراژدی تریسو، دون ژوان به چهره‌ای جهانی و آشنا مانند دُن کیشوت، هملت و فاوست تبدیل شد. در افسانة دون ‌ژوان داستان به این ترتیب پیش می‌رود که او در اوج بی‌بندوباریِ خود دختری از خانوادة نجیب‌زاده را فریب می‌دهد و پدر او ‌که می‌خواهد انتقام بگیرد را به قتل می‌رساند. بعداً دون ژوان شمایلی را روی قبر پدر دختر می‌بیند و با بی‌فکری او را برای شام دعوت می‌کند و روح وقتی بر سر قرار می‌رسد حامل خبر مرگ او است. در تراژدی اولیة تریسو، خصوصیات جذاب دون ژوان یعنی سرزندگی، شجاعتِ نخوت‌آمیز و شوخ‌طبعی او کیفیت دراماتیک فاجعه را افزون می‌کند. قدرت‌ این درام از آهنگ سریع وقایع، تراکم تنش‌های داستان به هنگام زمینه‌چینیِ دشمنان برای نابودیِ دون ژوان و برملاشدن این واقعیت که دون ژوان حتی تحریک می‌شود اشباح ناشناخته را به چالش بکشد ناشی می‌شود. در آخر او از توبه خودداری می‌کند و به لعنت ابدی فرو می‌افتد. در قرن هفدهم نمایشگران دوره‌گرد ایتالیایی داستان دون ژوان را به فرانسه بردند و در قرن نوزدهم روایت‌های گوناگونی از دون ژوان در کشورهای مختلف اروپایی ظاهر شد. از جمله روایت‌های فرانسوی دون ژوان عبارت‌انداز: «ضیافت سنگی» (Le Festin de pierre, 1665) نوشتة مولیئر که مبتنی بر شیوة تنظیمات فرانسوی است؛ داستان کوتاه «ارواح برزخ» (Les Âmes du Purgatoire) نوشتة مریمه؛ و «دون ژوان دو مارانا» (Don Juan de Marana, 1836) نوشتة آلکساندر دومای پدر. روایت‌های نخستین دون ژوان در انگلیسی مثلاًً «رند» (The Libertine, 1675) اثر تامِس شَدوِل کسالت‌بار به‌شمار می‌آمدند، اما در روایت‌های بعدی مانند شعر بلند طنز لُرد بایرون با عنوان «دون ژوان» (Don Juan, 1819-24) و نمایش‌ناﻣﮥ جورج برنارد شاو با نام «انسان و انسان برتر» (Man and Superman, 1903) این چهره با قوت تازه‌ای بازآفرینی شد. روایت‌های اسپانیایی بعدی خصوصیات جذاب این چهره را حفظ کرده‌اند و از منفی‌گرایی هوشمندانه، که در بعضی روایت‌های خارجی حول این چهره رواج پیدا کرده است، بری‌اند. نمایش‌ناﻣﮥ بسیار پرطرفدار «دون ژوان تِینوریو» (Don Juan Tenorio, 1844) اثر خوسه سورّیا‌ ای مورال، که هنوز هم به شیوة معمول در اسپانیا اجرا می‌شود، با گشاده‌دستی از منابع فرانسوی وام گرفته است. نمایش‌ناﻣﮥ سوریا، چنان‌که گفته می‌شود افسانة دون ژوان را با ساختن چهرﮤ زنی پارسا و یک موضوع عشقی جدی و با فراهم کردن فرصت توبه و رستگاری برای دون ژوان به نمایشی احساساتی تبدیل می‌کند.

کمال پولادی

داستایفسکی، فیودر میخایلویچ

Dostoyevsky or Dostoevsky \də-stə-'yef-skyē, Angl däs-tə-'yef-skē,-'yev-\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 2
(ت. 30 اکتبر [11 نوامبر تقویم جدید] 1821 مسکو، روسیه- و. 28 ژانویه 1881، سن‌پترزبورگ) رمان‌نویس، روزنامه‌نگار و نویسنده داستان کوتاه که نفوذ روان‌شناسانة او در تاریک‌ترین زوایای جان انسان، تأثیری عمیق و عام در رمان قرن بیستم داشت. داستایفسکی در خانواده‌ای متوسط به دنیا آمد. او در رشته مهندسی نظامی تحصیل کرد، اما کار خود را در این حرفه رها کرد تا یکسره به نوشتن بپردازد. رمان «همزاد» (Dvoynik, 1846) که کمتر از رمان قبلی‌اش، با عنوان «فقیران» (Bednyye lyudi, 1846) مورد استقبال قرار گرفت، مفهومی از اختلال دوشخصیتی یا هویت‌پرستی ارائه داد که به ویژگی روانی معمول شخصیت‌های رمان‌های بعدی داستایفسکی تبدیل شد. به‌دنبال این رمان یک سلسله طرح‌واره‌ها، داستان‌های کوتاه و یک رمان کوتاه دیگر نوشته شد. در 1849 داستایفسکی به‌خاطر عضویت در انجمن پتراشفسکی، متشکل از روشنفکران رادیکال پترزبورگ، به اتهام شرکت در براندازی دستگیر و به مجازات مرگ محکوم شد، اما مجازاتش به زندانی شدن در سیبری تخفیف یافت. داستایفسکی مجازاتش را به‌عنوان جزای آنچه که او یک جرم سنگین می‌دانست، پذیرفت و چهار سال را در اردوگاه کار اجباری و چهار سال را هم به‌عنوان سرباز به تحمل مجازاتش گذراند. در زندان تنها کتابی که اجازه داشت مطالعه کند، انجیل بود و این مطالعه مکرر اعتقاد او را به مسیحیت بیشتر کرد. رمان «خانه مردگان» (Zapiski iz myortvogo doma, 1861-62) تعمقی در باب این تجربه در قالب داستان
است.
داستایفسکی در 1854 از زندان آزاد شد و به سن‌پترزبورگ برگشت. در 1857 با یک بیوه ازدواج کرد؛ ازدواجی که ناموفق از آب درآمد. دوباره شروع به نوشتن کرد و داستان «دوست خانواده» (Selo Stepanchikovo i yego obitateli) را در 1859 به چاپ رساند. در 1860 او و برادرش مجله Vremya را تأسیس کردند که خانه مردگان و «خفت‌کشیدگان و آزردگان» (Unizhennyye i oskorblyonnyye, 1861) در آن به‌ چاپ رسید. وقتی مجله ممنوع شد، برادران داستایفسکی مجله دیگری به نام Epokha را تأسیس کردند که «خاطرات زیرزمینی» (Zapiski iz podpolya, 1864) در آن منتشر شد. در 1865-1864 همسر و برادر داستایفسکی مردند، مجله تعطیل شد و او زیر بار قرض سنگینی رفت. او کوشید با قمار پول به‌دست بیاورد، اما بی‌فایده بود؛ در همین زمان وارد یک سلسله ماجراهای عشقی شد که آن هم به جایی نرسید. اما کمی بعد رمان «جنایت و مکافات» (Prestupleniye i nakazaniye, 1866) را، که نخستین رمان عمده او است، ارائه داد. سال بعد با منشی تندنویس خود ازدواج کرد که ازدواج موفقی بود. از درون طوفان‌های این دورة زندگی‌اش، دو رمان بزرگ بیرون آمد: «ابله» (Idiot, 1868-69) و «شیاطین» (Besy, 1872). در 1873 دوستان برجسته انجمن به او کمک کردند تا سردبیری یک هفته‌نامة محافظه‌کار به نام Grazhdanin («شهروند») را به‌دست آورد، اما او یک سال بعد سردبیری این هفته‌نامه را رها کرد و در 1876 در یک ماهنامه جمهوری‌خواه ستونی تحت عنوان «یادداشت یک نویسنده» را، که در هفته‌نامه Grazhdanin داشت، به‌دست آورد. او بیش از یک سال با این نشریه همکاری کرد و در 1880 و 1881 در چند شماره از شماره‌های این نشریه مطلب نوشت. در این شماره‌ها تحلیل خود درباره حوادث مهم، یادبودهای ادبی، نقد، طرح‌واره‌ها و داستان‌های کوتاهی را به چاپ رساند که دو عنوان از آنها «روح شریف» (Krotkaya, 1876) و «رؤیای یک مرد مضحک» (Son smeshnogo cheloveka, 1877) از بهترین آنها محسوب می‌شوند. سرانجام او آخرین اثر خود «برادران کارامازوف»
(
Bratya Karamazovy, 1879-80) را، که اغلب به‌عنوان شاهکار او محسوب می‌شود، به چاپ رساند و در کشور خود در جایگاه یکی از بزرگ‌ترین نویسندگان شناخته شد.

کمال پولادی

ادبیات نمایشی

dramatic literature
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 2
متن‌های نمایش‌نامه‌ها که صرف‌نظر از اجرا در صحنه، می‌توان آنها را جداگانه خواند. بین متن نمایش‌نامه‌ها و اجرای آنها، رابطه پیچیده‌ای وجود دارد. در مورد نمایش‌پردازان یونانی در قرن پنجم پیش از میلاد، آنچه اکنون در دست ماست، انتخاب کوچکی از نمایش‌نامه‌های زیادی است که از دست رفته‌اند و این بخش کوچک، با نسخه‌برداری‌ها و محافظت از نسخه‌ها برای ما مانده‌اند. پژوهندگان نمی‌توانند به دقت بگویند که این نسخه‌های باقی‌مانده تا چه حد با نگارش و اجزای اصلی نوشته‌های اولیه، که برای اجرا تولید شده بودند، نزدیک هستند. در اینجا مثل آنچه در دوره‌های بعد رخ داده است، مسئله مهم این است که از یک سو چه رابطه‌ای بین کلام نوشته‌شده‌ای که می‌بایست در صحنه گفته شود یا خوانده شود و از سوی دیگر بسیاری از دیگر عناصر نمایشی مثل حرکت‌ها، صحنه‌پردازی، لباس و موزیک وجود داشته است. برخی از این مسائل را می‌توان از سبک خاص نوشته دریافت، اما بسیاری از عناصر دیگر را باید از راه دیگر بررسی کرد. در نمایش‌های دوره نوزایی انگلیس، نمایش‌نامه‌های کمی بود که به‌صورت کار ادبی به انتشار می‌رسید، اما اهمیت این نوشته‌های نمایشی، موجب شد که سرانجام بسیاری از نمایش‌نامه‌ها به‌صورت آثار ادبی منتشر شوند. در دوره‌های بعد، به ویژه از قرن نوزدهم به بعد، این امر به‌صورت عادت درآمد که نمایش‌نامه‌ها به‌صورت متن نوشته نیز عرضه شوند و به‌صورت مستقل به انتشار درآیند و در این متن‌ها از جمله جزئیات صحنه، حرکت‌های روی صحنه و حتی نحوه ورود شخصیت‌ها به صحنه و وضعیت ذهنی متناسب با کلام آنها ذکر شوند. بیشتر نمایش‌ها به‌صورت نوشته‌هایی برای اجرای شفاهی و عملی است و این در دوره‌ای است که نوشته‌های مرتبط مخیل، یا آنچه «ادبیات» خوانده شده است و به‌ویژه با ادبیات چاپ‌شده، هم‌مرز شمرده می‌شد و بسیاری از عناصر آن، دستخوش بدفهمی بود. عبارت ادبیات نمایشی عناصر مشترکی با عبارت ادبیات شفاهی دارد، به‌ویژه در زمان‌هایی مانند زمان حاضر که خواندن متن چاپ شده وسیله‌ای عادی برای درک و مطالعه نوشته‌های مخیل محسوب می‌شود. نامی که برای آثار دارای این شرایط انتخاب‌شده- یعنی «ادبیات»- برای شکل‌های دیگری از نوشته به‌کار می‌رفت که در درجه اول، برای ارتباطات شفاهی در نظر گرفته شده بود. نیاز به فهم شرایط اجرای شفاهی، اکنون، بیشتر به رسمیت شناخته شده است. درهمین‌حال، با توجه به این شناخت جدید هنوز هم متون نمایش‌نامه‌های بزرگ اساساً به‌عنوان ادبیات دراماتیک، همراه با تأکید بر جنبه‌های نمایشی آن خوانده
می‌شوند.
بازمانده هنر نمایش، پیش از اینکه به متن، یا ادبیات نمایشی تبدیل شود را می‌توان در سنت نقالی در فرهنگ قدیم مشاهده کرد، که در آن حرکت‌های بدنی و اغلب رقص و ترانه، همچنین سبک خاص هر نقال، از عناصر اصلی روایت است.

کمال پولادی

تک‌گویی نمایشی

dramatic monologue
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 2
شعری که به‌صورت یک گفتار برای یک شخصیت نمایشی نوشته شده است تا او به‌صورت منفرد، برای مخاطبی خیالی اجرا کند؛ تک‌گویی به‌صورت صحنة واضح، روایتی احساسی از زندگی گوینده و نگاهی روان‌شناختی به درون او است. شکل تک‌گویی گرچه بیشتر با شعرهای رابرت براونینگ پیوند دارد- کسی که در شعرهایی چون «آخرین دوشس من» (My Last Duchess)، «اسقف مقبره‌اش را در کلیسای سن پرکسید سفارش می‌دهد» (The Bishop Orders His Tomb at St. Praxed’s Church) و «فرا لیپو لیپی» (Fra lippo lippi) آن را به درجة اعلا رشد داد- بااین‌حال، این شکل بازنمایش بسیار قدیمی‌تر است؛ برای مثال بسیاری از شعرهای سروده‌شده در زبان انگلیسی قدیم، از نوع تک‌گویی نمایشی هستند؛ مانند «خانه‌به‌دوش» (The Wanderer) و «دریانورد» (The Seafarer). این قالب همچنین در بالادهای محلی، سنتی که رابرت برنز آن را در شعر «نمازگذاران ویلی مقدس» (Holy Willie’s Prayer) با حال‌وهوای طنز به‌کار برد، معمول است. سهم براونینگ در تثبیت این قالب، ظرافت در شخصیت‌پردازی و پیچیدگی در وضعیت نمایشی است؛ شیوه‌ای که به‌واسطه آن خواننده با اشارات جسته‌وگریخته در متن و از این در و آن در گفتن‌های گوینده، شخصیت او و موقعیت‌های نمایشی را درمی‌یابد. موضوعی که در تک‌گویی، از آن سخن گفته می‌شود، به‌طور معمول کمتر از آنچه که تک‌گو با گفتن آنها ناخواسته شخصیت خود را بروز می‌دهد، حائز اهمیت است. تک‌گویی نمایشی تشابه وافری با دیگر تجارب داستانی دارد که خواننده به حال خود گذاشته می‌شود تا ذکاوت و اعتمادپذیری راوی را وارسی کند. شاعران متأخر که با موفقیت از این قالب استفاده کرده‌اند عبارت‌انداز: ازرا پاوند (در «نامه به همسر تاجر رودخانه»)، تی. اس. الیوت (در «ترانه عاشقانه آلفرد پروفراک»)، رابرت فراست («عجوزه گدای گرفتن»). قس SOLILOQUY .

کمال پولادی

نمایش‌پردازی

dramaturgy \'dram-ə-'ter-jē, 'dräm-\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 2
[آلمانی آن Dramaturgie، برگرفته از واژه یونانی dramaturgia به معنی ﺗﺃلیف نمایشی، عمل نمایش‌نامه، مرکب از واژه dramat- ، drâma به معنی نمایش و ourgia به معنی درست کردن] هنر یا فن تصنیف یا ارائه نمایش تئاتری. در این معنا واژه انگلیسی dramaturgy و واژه فرانسوی dramaturgie، هر دو از واژه Dramaturgie آلمانی گرفته شده است، واژه‌ای که گوتهولت لسینگ در سلسله مقالات تأثیرگذاری با عنوان «نمایش‌پردازی‌ هامبورک» (Hamburgische Dramaturgie)، که از 1767 تا 1769 منتشر شد، آن را به‌کار برد.

کمال پولادی

دریو لا روشل، پیئر

Drieu La Rochelle \drē-'œ-la-ro-'shel\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 2
(ت. 3 ژانویه 1893، پاریس، فرانسه- و. 15 مارس 1945، پاریس) نویسنده فرانسوی که زندگی و آثارش، عارضه خمودگی شایع در میان جوانان اروپایی در دوره بعد از جنگ جهانی اول را تصویر می‌کند. نقشه دریو برای وارد شدن به خدمات دیپلماتیک به جهت جنگ جهانی اول ناتمام ماند و او به جنگ رفت و زخمی شد. او مانند بسیاری از افراد هم‌نسل خود، از جنگ با روحیه‌ای سرخورده بیرون آمد. نخستین رمان‌های او در این دوره از رواج سبک سوررئالیستی «مرد مورد توجه زنان» (L’Homme couvert de femmes, 1925) و «درخشش زودگذر» (Le Feu follet, 1931) نام دارند. درخشش زودگذر داستان آخرین ساعت‌های یک جوان معتاد پاریسی بورژواست که به زندگی خودش پایان می‌دهد. یک کتاب خاطرات جنگ با عنوان «کمدی شارلروا و داستان دیگر» (La Comédie de Charleroi, 1934) ؛ «بورژوازی خیال‌پرست» (Rêveuse bourgeoisie,1937)؛ و شاید بهترین رمانش با عنوان «ژیل» (Gilles, 1939) از جمله آثار بعدی دریو هستند. دریو سرانجام به نهضت فاشیسم پیوست و در جنگ جهانی دوم با حکومت ویشی همکاری کرد؛ او کمی بعد از آزاد شدن فرانسه خودکشی کرد. رمان‌های «سرگذشت پنهانی و نوشته‌های دیگر» (Récit Secret, 1961) و «خاطرات دیرک رسپ» (Mémoires de Dirk Rasp, 1966) بعد از مرگش منتشر شد.

کمال پولادی

دوشسِ مالفی

Duchess of Malfi, The \'mal-fē\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 2
تراژدی پنج‌پرده‌ای نوشته جان وبستر، نمایش‌نامه‌نویس انگلیسی، که 14/1613 به اجرا درآمد و در 1623 منتشر شد. دوشس مالفی، که بعد از تکمیل آخرین نمایش ویلیام شکسپیر نوشته شده است، آخرین نمایش‌نامه بزرگ عصر الیزابتی به‌شمار می‌آید. شواهدی در دست نیست که نشان دهد وبستر نمایشی را که نمایش‌نامه‌نویس اسپانیایی لوپه دِ وگا درباره دوشس نوشته است، خوانده باشد. نمایش‌نامه وبستر از دوشس به‌عنوان دختری پرشور سخن می‌گوید که عاشق آنتونیو پیشکار خود می‌شود. دوشس و آنتونیو به‌رغم مخالفت دو برادر دوشس، فردیناند (دوک کالابریا) و برادر دیگرش کاردینال، پنهانی ازدواج می‌کنند. دوشس با اینکه صاحب سه فرزند می‌شود، اما از افشای نام پدر سه فرزند خود امتناع می‌کند. سرانجام جاسوسی به نام بوسولا دوشس را لو می‌دهد و دوشس همراه خانواده‌اش، ناگزیر به فرار می‌شوند. اما در هنگام فرار راه آنها را می‌بندند و تنها آنتونیو و پسر بزرگ‌تر دوشس می‌توانند خود را نجات دهند. فردیناند به بوسولا دستور می‌دهد که دوشس، دو فرزند کوچک و خدمتکار او را خفه کند و سپس خود در اثر این جنایت و عذاب وجدان دیوانه می‌شود. به شیوه رایج در تراژدی‌های انتقام، پرده آخر پرده کشتار و خون‌ریزی است. همه به‌جز پسر بزرگ دوشس و آنتونیو، که فرمانروای مالفی می‌شود، کشته می‌شوند. وبستر در این تراژدی تکان‌دهنده از نوع رمانتیک به فراوانی از صور خیال سمبولیک استفاده کرده است. دوشس، که قوی‌ترین شخصیت در نمایش‌نامه است، زنی پرشور و اصیل است که به‌خاطر عشق درخواست‌های برادرانش را رد می‌کند. او، که رفتارهای وحشیانه برادران نمی‌تواند شخصیتش را بکشد، دم مرگ همچنان می‌گوید «من هنوز دوشس فرمانروای مالفی هستم».

کمال پولادی

دوسیس (دوسی)، ژان فرانسوا

Ducise \d-'sēs,-'sē\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 2
(ت. 22 آگوست 1733، ورسای، فرانسه- و. 31 مارس 1816، ورسای) نمایش‌پرداز فرانسوی که برای نخستین‌بار تلاش مستمری را برای به صحنه بردن تراژدی‌های شکسپیر در تئاترهای فرانسه انجام داد. گرچه او این تراژدی‌ها را به شیوه‌ای تغییر داد که با ذائقه فرانسوی معطوف به هزل و طنز همخوانی داشته باشد و تلاش کرد آنها را با سه وحدت مورد نظر اسلوب هنری کلاسیسیسم (وحدت مکان، وحدت زمان و وحدت عمل) وفق دهد، بااین‌حال مورد نقد منتقدان قرار گرفت؛ ازجمله اینکه ولتر آن را به‌علت «هیستری وحشیانه» دوست نداشت. دوسیس با اقتباس خودش از این نمایش‌نامه‌ها، ازجمله «هملت» (Hamlet, 1769)، «رومئو و ژولیت» (Roméo et Juliette, 1772 )، «شاه لیر» (Le Roi Lear, 1783)، «مکبث» (Macbeth, 1784) و «اتللّو» (Othello, 1792) شهرت زیادی به‌دست آورد. دوسیس، که از یک خانواده بورژوا بود، در مقامش به‌عنوان منشی تعدادی از درباریان رشد زیادی کرد. او با زبان انگلیسی آشنا نبود و فعالیت‌های تئاتری او به‌دلیل به‌کارگیری ترجمه‌های متوسط (آثار شکسپیر) که توسط مترجمانی میان‌مایه به نام‌های پیئر آنتوئان دلاپلاس (93-1707) و پیئرلو تورنور (88-1736) انجام شده بود، آسیب فراوانی دید. او، که از موقعیت دشوار خود بین مخاطبان باذوق فرانسه و سلسله نمایش‌نامه‌های درخشان اما هنوز ناشناخته و دارای سبک نا‌آشنا به‌خوبی آگاه بود، کوشید در طریق مصالحه گام بردارد و با اصلاح متن و در برخی مواقع، حتی عوض کردن محتوای تراژیک نمایش‌نامه‌ها، آنها را به اجرا درآورد و برای آنها مخاطب دست‌وپا کند. از تراژدی‌های خود دوسیس نمایش‌نامه «ادیپ در خانه آدمتوس» (Oedipe chez Adméte, 1778) و «ابوفار» (Abufar, 1795) از بهترین‌ها محسوب می‌شوند. نمایش‌نامه نخست برای او انتخاب به عضویت آکادمی فرانسه راه به همراه داشت که جنبه طنزآمیز آن جانشینی ولتر بود. مجموع آثار او، ازجمله نامه‌های زیبایش، به‌وسیلة دوستش فرانسوا- ونسان کمپنون در 1818 و 1826 منتشر شد.

کمال پولادی

دانبار، پل لورنس

Dunbar \'dən-'bär\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 2
(ت. 25 ژوئن 1872، دیتون، اوهایو، ایالات متحده- و. 9 فوریه 1906، دیتون) نویسنده امریکایی که به‌واسطه شعرها و داستان‌های کوتاهش با گویش سیاه‌پوستان مشهور است. او نخستین نویسنده سیاه‌پوست امریکایی بود که کوشید با کار نوشتن، هزینه زندگی‌اش را تأمین کند و یکی از نخستین چهره‌های مشهور ملی بود. پدر و مادر دانبار هر دو پیش از آزادی بردگان، برده بودند؛ پدرش به کانادا گریخته بود و بعداً برای جنگیدن در جنگ داخلی، به ایالات متحده برگشته بود. دانبار نخستین کتاب شعرش با عنوان «بلوط و عشقه» (Oak and Ivy, 1893) را با هزینه خودش منتشر کرد و درحالی‌که به‌عنوان آسانسورچی کار می‌کرد، نسخه‌های کتابش را خودش به مردم می‌فروخت تا هزینه چاپ را پرداخت کند. دومین کتابش با عنوان «بالادستان و پایین‌دستان» (Majors and Minors, 1895) نظر مساعد رمان‌نویسان و ویلیام دین هاوئلز منتقد را جلب کرد. دین هاوئلز مقدمه‌ای بر کتاب بعدی دانبار با عنوان «وجوه غنایی زندگی فقیرانه» (Lyrics of Lowly Life, 1896) نوشت که دربرگیرنده برخی از زیباترین اشعار دو کتاب اول شعر وی بهتر بود. شعرهای دانبار در میان مردم، مخاطبان زیادی به‌دست آورد و خودش نیز شعرهایش را در ایالات متحده و در انگلستان برای مردم دکلمه می‌کرد. در کتابخانه کنگره در واشنگتن کاری به او در قرائت‌خانه دادند (98-1897). در مجموع، او پیش از مرگ زودرسش، چهار مجموعه شعر و چهار رمان منتشر کرد. دانبار، که برای خوانندگان پرشماری از سفیدپوستان می‌نوشت، شرایط زندگی پیش از جنگ داخلی را با لحن و گویشی روستایی به تصویر می‌کشید. تنها در تعداد کمی از داستان‌های متأخرش، نشانه‌هایی از غلیان تند احساسات ظاهر شد. شخصیت‌های اصلی سه داستان نخستین- از جمله «ناخوانده» (The Uncalled, 1898) که مسائل روحی خودش را بازتاب می‌دهد- سفیدپوست بودند. آخرین رمانش، که گاهی بهترین رمان او شمرده می‌شود، «رقابت خدایان» (The Sport of the Gods, 1902) نام دارد؛ این رمان دربارة خانواده سیاه‌پوست بی‌خانمانی است که در جامعه شهری شمال امریکا زندگی می‌کند.

کمال پولادی

دانبار نلسون، الیس

Dunbar Nelson \'dən-'bär-'nel-sən\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 2
نام اصلی کامل او الیس روت مور (ت. 19 جولای 1875، نیواورلیئنزِ لوئیزیانا، ایالات متحده- و. 18 سپتامبر 1935، فیلادلفیا) بانوی داستان‌نویس، شاعر مقاله‌نویس و منتقدی که با دورة نخست نهضت نوزایی هارلم در دهه‌های 1920 و 1930 پیوند داشته است. او دختر یک مرد ملوان کریولی و یک زن سیاه‌پوست خیاط بود. مور در 17 سالگی دورة دوساله تربیت معلم را در دانشگاه استریت گذراند. بعد در دانشگاه کرنل، مدرسه هنر صنعت پنسیلوانیا و دانشگاه پنسیلوانیا تحصیل کرد و تا 1931 به شغل تدریس در دورة ابتدایی، متوسطه و کالج مشغول بود. نخستین مجموعه قصه‌ها، شعرها و مقالاتش یعنی «بنفشه و سایر قصه‌ها» (Violets,and Other Tales) در 1895 منتشر شد. بعداً به نیویورک مهاجرت کرد. در آنجا به تدریس مشغول شد و در تأسیس هیئت رُز سفید هارلم همکاری کرد. در 1898 با پل لورنس دانبار نویسنده ازدواج کرد. مجموعه داستان کوتاه او با عنوان «خوبی سنت راک و سایر داستان‌ها» (The Goodness of St. Rocque,and Other Stories) به‌عنوان تکلمه‌ای برای اثر همسرش با عنوان «شعرهای خانه و دشت» (Poems of Cabin and Field) در 1899 به چاپ رسید. بعد از آنکه در 1902 از شوهرش دانبار جدا شد، به دلاور مهاجرت کرد. شوهرش چهار سال بعد فوت کرد و او در 1910 با معلمی که همکارش بود ازدواج کرد؛ سال بعد از او جدا شد و در 1916 با رابرت نلسونِ روزنامه‌نگار ازدواج کرد. دانبار نلسون گرچه به‌واسطه آثار خودش از چهره‌های بزرگ نوزایی هارلم محسوب نمی‌شود، اما نه تنها با سبک ادبی دقیق و نافذش، بلکه با نوشته‌های مربوط به نقد کتاب دربارة کارهای نویسندگانی چون لنگستون هیوز روی دیگر نویسندگان سیاه‌پوست تأثیر زیادی گذاشت.

کمال پولادی

ابرقدرت‌ها

Super Powers
دانشنامه خلیج‌ فارس- جلد 1
رقابت دو ابرقدرت ایالات متحده امریکا و اتحاد شوروی در خلیج فارس در قرن بیستم میلادی و تأثیر آن بر تحولات امنیتی منطقه.
جایگاه ژئوپولیتیک و ژئواکونومیک‌ خلیج فارس در رقابت‌های سیاسی دو ابرقدرت در دورة جنگ سرد و در معادلات راهبردی بین آنها اهمیت بسیار داشته است. به‌همین‌سبب، آسیای جنوب غربی با محوریت خلیج فارس، بعد از اروپا بزرگ‌ترین عرصه رقابت‌ و نمایش نظامی دو ابرقدرت بوده است. ایالات متحده امریکا حضور نظامی در خلیج فارس را ملاحظه‌ای دفاعی اعلام و اشاره می‌کرد که اتحاد شوروی در مرزهای جنوبی خود حدود 30 لشکر متمرکز کرده است که منافع غرب در خلیج فارس را تهدید می‌کند (Entesar, 1988: 1427-1451).

کمال پولادی

ابرقدرت‌ها

Super Powers
دانشنامه خلیج‌ فارس- جلد 1
رقابت دو ابرقدرت ایالات متحده امریکا و اتحاد شوروی در خلیج فارس در قرن بیستم میلادی و تأثیر آن بر تحولات امنیتی منطقه. جایگاه ژئوپولیتیک و ژئواکونومیک‌ خلیج فارس در رقابت‌های سیاسی دو ابرقدرت در دورة جنگ سرد و در معادلات راهبردی بین آنها اهمیت بسیار داشته است. به‌همین‌سبب، آسیای جنوب غربی با محوریت خلیج فارس، بعد از اروپا بزرگ‌ترین عرصه رقابت‌ و نمایش نظامی دو ابرقدرت بوده است. ایالات متحده امریکا حضور نظامی در خلیج فارس را ملاحظه‌ای دفاعی اعلام و اشاره می‌کرد که اتحاد شوروی در مرزهای جنوبی خود حدود 30 لشکر متمرکز کرده است که منافع غرب در خلیج فارس را تهدید می‌کند (Entesar, 1988: 1427-1451).

کمال پولادی، محمود جعفری دهقی

ابواسحاق کازرونی

Abu Eshāq Kāzerun
دانشنامه خلیج‌ فارس- جلد 1
از عرفای شافعی‌مذهب قرن چهارم و پنجم قمری و صاحب طریقت در فراسوی سواحل خلیج فارس.
ابراهیم‌بن شهریار‌بن زادان فرخ‌بن خورشید ملقب به ابواسحاق کازرونی در 352ق. زاده شد و در 426ق. از دنیا رفت. طریقت او برای چند سده مکتب عمده دینی در گستره‌ای وسیع از کشورهای اسلامی ازجمله سرزمین‌های ساحلی خلیج فارس و حتی در هندوچین بود.

عمادالدین شیخ‌الحکمایی، کمال پولادی

اتحادیه اروپا

European Union
دانشنامه خلیج‌ فارس- جلد 1
نهادی فراملی متشکل از 27 کشور اروپایی و دارای سیاست‌ها و رویکردهای سیاسی، نظامی، اقتصادی و اجتماعی تأثیرگذار بر حوزة خلیج فارس. رابرت شومان، وزیر خارجة وقت فرانسه، در 9 می 1950 پیشنهادی برای تشکیل جامعة ذغال و فولاد اروپا/European Coal and Steel Community مطرح کرد که نهادی اقتصادی بود، اما به ملاحظات سیاسی هم توجه داشت. ترس از نارسایی‌های اقتصادی که در اروپا رکود، تورم و بدهی زیادی به بار آورده بود و نیز شرایط جنگ سرد و ترس از امکان جنگی دیگر با آلمان سبب شد که شومان برای حفظ صلح در اروپا به این ابتکار روی آورد. جامعة ذغال و فولاد اروپا براساس معاهدة پاریس در 18 آوریل 1951 به امضای شش کشور بلژیک، فرانسه، آلمان غربی، ایتالیا، لوکزامبورگ و هلند رسید و رسماً متولد شد. شومان در نطق افتتاحیة خود ابراز امیدواری کرد که این ابتکار «نه تنها جنگ را غیرقابل تصور بلکه آن را اساساً غیرعملی کند» (Wistrich, 1994: 29; Europa. Eu (1), 2012)

کمال پولادی، علی‌اکبر سروش‌راد

القاعده

Al Qaeda
دانشنامه خلیج‌ فارس- جلد 1
نامی برای یک جریان سیاسی- مذهبی افراطی در میان اسلام‌گرایان معاصر و با مشی تروریستی که درحال‌حاضر بیش از اینکه دارای سازمان واحدی باشد دارای ایدئولوژی، مشی و منبع الهام مشترک است. جریانی که بعدها به نام القاعده خوانده شد، ابتدا در میان پیکارجویان مسلمانی شکل گرفت که برای مبارزه با نیروهای اتحاد شوروی و دولت مورد حمایت آن وارد افغانستان شده بودند. این نیروها تحت هدایت و حمایت سازمان اطلاعات مرکزی امریکا، (سیا)، عربستان سعودی و پاکستان به افغانستان اعزام شده بودند. بعد از عقب‌نشینی نیروهای شوروی، گروهی از این پیکارجویان مثل اسامه‌بن لادن سمت‌وسوی مبارزه خود را متوجه ایالات متحده و قدرت‌های سلطه‌جوی غربی کردند و مرحله‌ای تازه از مبارزات سیاسی را بنا نهادند که بسیار گسترش یافت و مبارزان بسیاری را از میان مسلمانان عرب، افریقایی، آسیای میانه و مسلمانان مهاجر در اروپا و ایالات متحده به خود جلب کرد.

کمال پولادی

امنیت مشترک

Common Security
دانشنامه خلیج‌ فارس- جلد 1
چشم‌انداز ایجاد نظام امنیتی همگرایانه در خلیج فارس. امنیت مشترک اصطلاحی است که از اوایل دهه 1980م. در عرصه روابط بین‌الملل بر سر زبان‌ها افتاد. راهبرد امنیت مشترک تمهیدی است که می‌تواند جای راهبرد توازن قوا را بگیرد. راهبرد امنیت مشترک نخستین‌بار در کمیسیون مستقل مسائل خلع سلاح و امنیت در 1982م. به ریاست اولُف پالمه، نخست‌وزیر سوئد، مورد بحث قرار گرفت. کمیسیون یادشده اصولی شش‌گانه‌ را برای امنیت مشترک صورت‌بندی کرد: 1. حق مشروع همه کشورها است که از امنیت برخوردار باشند؛ 2. نیروی نظامی وسیله‌ای مشروع برای حل‌وفصل اختلافات بین کشورها نیست؛ 3. در بازنمود منافع ملی خویشتن‌داری امری ضروری است؛ 4. امنیت را نمی‌توان ازطریق برتری نظامی تأمین کرد؛ 5. کاهش تسلیحات و محدود کردن توافقی تسلیحات برای حفاظت از امنیت مشترک لازم است؛ 6. باید از برقراری پیوند بین مذاکرات مربوط به تسلیحات با رویدادهای سیاسی پرهیز کرد (Encyclopedia of International Relations and Global Politics, 2005, 98).

کمال پولادی

سازمان ملل و جنگ دوم خلیج فارس

United Nations and Second War of the Persian Gulf
دانشنامه خلیج‌ فارس- جلد 2
قطعنامه‌ها و اقدامات شورای امنیت سازمان ملل متحد در قبال اشغال کویت به‌وسیلة عراق. روز دوم آگوست 1990 ارتش عراق مرزهای بین‌المللی را پشت سر گذاشت و وارد کشور کویت شد. در همین روز شورای امنیت سازمان ملل بلافاصله تشکیل جلسه داد و قطعنامه‌ای را به تصویب رساند که به قطعنامه شماره 660 شناخته می‌شود. در این قطعنامه از عراق خواسته شده بود بلافاصله و بدون هرگونه قید و شرطی نیروهای خود را از کویت خارج کند و به مواضع پیشین برگردد. دولت عراق این قطعنامه را نپذیرفت. شورای امنیت، چهار روز بعد در 6 اوت، قطعنامه 661 را تصویب و تحریم‌هایی را علیه عراق وضع کرد. در این قطعنامه، عراق به‌علت نقض حاکمیت دولتی مشروع و نپذیرفتن قطعنامه 660 مشمول تحریم اقتصادی شناخته شده و هرگونه دادوستد به‌جز اقلام دارویی و نیازهای بشردوستانه با آن کشور ممنوع شد. با ایستادگی عراق بر موضع خود، شورای امنیت سازمان ملل قطعنامه‌های دیگری را یکی از پی دیگری به تصویب رساند که مضمون آنها تشدید تحریم‌ها و اعلام مناطق پرواز ممنوع بر فراز عراق بود. سرانجام، شورای امنیت برخلاف رویه مرسوم با شتاب به‌سوی تدارک قطعنامه مداخله نظامی رفت و قطعنامه شماره 678 را صادر کرد. این قطعنامه مصوب 29 نوامبر 1990 خواستار اعزام نیرو برای وادار کردن ارتش عراق به عقب‌نشینی از کویت و بازگرداندن صلح و امنیت در منطقه شد. در قطعنامه به عراق اخطار داده شده بود که اگر تا 15 ژانویه 1991 قطعنامه‌های پیشین شورای امنیت را اجرا نکند، کشورهای عضو سازمان ملل در همکاری با کویت «همه امکانات مقتضی» را برای وارد کردن ارتش عراق به خروج از کویت به‌کار خواهند برد.

کمال پولادی