دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

نویسنده = حجازی، سید یوسف
تعداد مدخل: 4

ارزشیابی توانمندساز

Empowerment Evaluation
دای‍رة‌ال‍م‍ع‍ارف‌ آم‍وزش‌ ع‍ال‍ی‌- جلد 2
فرایند کاربرد مفاهیم، فنون و یافته‌های ارزشیابی برای تسهیلِ پیشرفت و بالندگی از رهگذر ظرفیت‌سازی و نهادینه‌سازی ارزشیابی بسان بخش جدایی‌ناپذیر از مدیریت هر برنامه یا سازمان.
در طول سده گذشته، تعاریف و مفاهیم ارزشیابی، برحسب زمان، هدف، نوع اطلاعات و کاربرد نتایج با یکدیگر متفاوت بوده و در قالب نسل‌های مختلف، تکامل یافته‌اند. ارزشیابی، به‌معنای «عمل یافتن ارزش هر شیء یا پدیده» آمده و در مفهوم وسیع‌تر، بر جست‌وجوی نظام‌مند اطلاعات و داوری آگاهانه دربارة ارزش پدیده‌ها دلالت دارد که براساس ملاکی مشخص و با هدف بهبود و اصلاح انجام می‌شود (حجازی، 1385). در حقیقت، ارزشیابی فرایندی است که برای توافق دربارة استانداردهای برنامه، تعیین تفاوت میان جنبه‌های مختلف برنامه با استانداردها، و در نهایت استفاده از اطلاعات مربوط برای مشخص کردن نارسایی‌ها انجام می‌گیرد (هومن، 1375؛ بازرگان، 1380؛ سیف، 1392).

سید یوسف حجازی، عرفان علی میرزایی

اشتغال‌پذیری

Employability
دای‍رة‌ال‍م‍ع‍ارف‌ آم‍وزش‌ ع‍ال‍ی‌- جلد 2
دانشگاه‏ها در سراسر جهان، به‌طور فزاینده‏ای نیازمند پرورش دانش‌آموختگان با دانش و مهارت‏های بالا هستند تا قادر به پاسخ‌گویی به نیازهای همیشه در حال تغییر و پیچیده بازار کار کنونی باشند (Andrews and Higson, 2008). اشتغال‌‌‌‌‌‌‌پذیری اهمیت زیادی برای مؤسسات آموزش عالی ملل توسعه‌یافته دارد (Rae, 2007; Tomlinson, 2012). چون هر روز دانشجویان در گزینش دوره‏ها و مؤسسات خود حساس‌تر می‌شوند. هنوز علی‌رغم توسعه زیاد و وجود شواهدی برای اعمال نوآورانه برای افزایش اشتغال‌پذیری در دانشگاه‌ها، این مسئله هنوز، پیچیده و مسئله‌دار؛ بدون راه‌حلی شفاف و آشکار است (Rae, 2007).

سید یوسف حجازی، حسام‌الدین غلامی

دانشگاه یادگیرنده

Learning University
دای‍رة‌ال‍م‍ع‍ارف‌ آم‍وزش‌ ع‍ال‍ی‌- جلد 2
دانشگاه یادگیرنده از ترکیب اندیشة قدیمی دانشگاه به‌عنوان محل دانش و یادگیری و اندیشة نوین سازمان یادگیرنده تشکیل شده است (Kristensen, 1999). براین‌اساس، دانشگاه یادگیرنده نوعی سازمان آموزشی است که همة اعضای آن در حال یادگیری هستند و از این یادگیری برای پیشرفت شخصی و سازمانی استفاده می‌کنند و به دانشجویان، چگونه یادگیری را آموزش می‌دهند (Reece, 2004).

سید یوسف حجازی، عنایت فارسی

اهداف برنامه‌های درسی

Curriculum Objectives
دانشنامه آموزش‌های علمی- کاربردی
شبکة یکپارچه‏ای از انتظارات معلمان از فراگیران در پایان کلاس درسی. ساختار برنامة درسی ازجمله برنامه‏های درسی آموزش‏های علمی-کاربردی، نمایانگر چهار سؤال اساسی است: 1. چه چیزی باید تدریس شود؟ 2. چگونه باید تدریس شود؟ 3. یادگیری چگونه باید اندازه‏گیری شود؟ و 4. فراگیران چه کسانی هستند؟ ازآنجاکه زمان آموزشی محدود است، باید در مورد آنچه باید تدریس شود و چه چیزی باید از برنامة درسی حذف کرد، تصمیم‏گیری شود (شکل 1) (Pickard, 2007; Anderson, 2006, May). مطابق شکل، ازیک‌طرف رکن «فعالیت‏ها و تجربیات» بستگی به این دارد که «مواد و تجهیزات» به‌‌عنوان منابع آموزشی در دسترس هستند یا نه؟ ازطرف‌دیگر، در شرایط آموزشی امروز، انتظار این است که همة فراگیران پیشرفت سالانة کافی داشته باشند. بنابراین، تراز کردن اهداف برنامة درسی، تدریس و ارزیابی دقیق‏تر از گذشته، عنصر بسیار مهمی است. به‌عبارتی «استانداردها و اهداف آموزشی» ضروری‏ترین رکن برنامة درسی می‏باشند که برنامه‏ریزان درسی در سطح ملی باید به آنها توجه کنند (Pickard, 2007). در واقع، برمبنای اهداف آموزشی می‏بایست فرایند آموزش را پایش و نظارت کرد و در پایان نتایج موردانتظار را ارزیابی کرد. دستیاران باید با بینش علمی هدف‏گذاری کنند تا فرایند یاددهی-یادگیری تکامل یابد (شریفیان، 1396). هدف آموزشی به‌معنای وضع نهایی و مطلوبی است که به‌طور آگاهانه سودمند تشخیص داده می‏شود و برای تحقق آن، فعالیت‏های مناسب تربیتی انجام می‏گیرد. هر هدف آموزشی بر فعالیتی منظم، سازمان‏یافته و منسجم دلالت دارد که نه تنها مبین مسیر و جهت فعالیت‏های آموزشی است بلکه متضمن نتایج این فعالیت‏ها نیز هست (عجم و سعیدی رضوانی، 1391).
اهداف آموزشی از سه جنبه دارای اهمیت است: 1. اهداف یادگیرنده، بازگوی آن چیزی است که یادگیرنده باید در پایان دورة آموزش بداند یا انجام دهد؛ 2. اهداف مربی، بازگوی آن چیزی است که معلم سعی دارد یاد بدهد و فرایند آموزش را نشان می‏دهد؛ و 3 اهداف رفتاری که نشان‏دهندة تغییر رفتار در نتیجه آموزش‏های فراگرفته‌شده است (آصف‏زاده، 1387). از بین اهداف آموزشی مذکور، به هدف‏های رفتاری هدف‏های دقیق آموزشی گفته می‏شود، بیاناتی که یادگیری‏های مختلف فراگیران را برحسب تغییرات حاصل در رفتار یا عملکرد آنان نشان می‏دهد. امتیاز مهم این‏گونه اهداف این است که به‌سهولت قابل شناسایی و اندازه‏گیری هستند. همچنین مدرس به کمک آنها مقصود خود را از آموزش موضوعات درسی به‌طور دقیق مشخص می‏کند که در پایان درس چه انتظاراتی از آنان خواهد داشت (سیف، 1385). متخصصان آموزشی توصیه می‏کنند که بهتر است هنگام نوشتن هدف‏های آموزشی رفتاری، علاوه‌بر کاربرد فعل‏ها و عبارات مشخص‏کنندة رفتار، شرایط یا وضعیتی را که رفتار باید در آن انجام پذیرد و نیز ملاک یا معیار توفیق رفتار نیز ذکر شود؛ به‌عبارت‌دیگر هر هدف رفتاری دارای سه جزء رفتار، شرایط و معیار است (آصف‏زاده، 1387). رفتار مهارت یا دانشی است که فراگیر باید کسب کند یا عمل یا مهارتی است که قادر به انجام آن باشد. شرایط مشخص می‏کند که رفتار موردنظر در چه موقعیتی انجام می‏شود یا انجام خواهد شد. معیار نیز حد نصابی است که براساس آن رفتار موردنظر در فراگیر ارزشیابی می‏شود یا سطح مشخصی از یادگیری است که از قبل مشخص شده است و باید فراگیر به آن دست پیدا کند (McKenzi et al, 2005). اهداف رفتاری در هر نظام آموزشی، ازجمله آموزش‌وپرورش، آموزش عالی، آموزش فنّی و حرفه‏ای و آموزش‏های علمی-کاربردی وجود دارد. طبقه‏‌بندی هدف‏های آموزشی منظور از طبقه‏بندی هدف‏های آموزشی، تعیین مراحل دقیق و مشخصی است که بعد از تحقق آنها، تغییرات لازم در تفکر، احساسات و مهارت‏های عملی فراگیران به‌وجود می‏آید (Anderson, 2006; Oermann et al., 2009). طبقه‏بندی اهداف آموزشی بسیار متنوع‏اند، معروف‏ترین آن را بلوم انجام داده است (Bloom, 1956). بنیامین بلوم (1948-1993) پژوهش‏گر و محقق حوزة روان‏شناسی یادگیری با الهام از فلسفة روان‏شناسی غالب دهة 1950 (روان‌شناسی شناخت‏گرا) به طبقه‏بندی هدف‏های آموزشی در سه حیطة شناختی یا دانش، حیطة عاطفی یا نگرش و حیطة روانی‌حرکتی یا مهارت پرداخت و از آن زمان تاکنون این طبقه‏بندی مورد استفادة برنامه‏ریزان درسی، مدیران، محققان و اساتید دانشگاه در تمام سطوح آموزشی بوده است (Anderson, 2006; Rovai et al., 2009). بلوم در طبقه‏بندی خود، یادگیری را به سطوح مختلفی تقسیم می‏کند (Bloom, 1956) و به‌این‌ترتیب به آموزش‏گران این امکان را می‏دهد که به‌طور آگاهانه آموزش خود را پیرامون مباحث درسی با اهداف آموزشی و سطح انتظار خود از دانشجویان منطبق سازند (نوری، 1396).

فاطمه کاظمی، سید یوسف حجازی