فرایند کاربرد مفاهیم، فنون و یافتههای ارزشیابی برای تسهیلِ پیشرفت و بالندگی از رهگذر ظرفیتسازی و نهادینهسازی ارزشیابی بسان بخش جداییناپذیر از مدیریت هر برنامه یا سازمان. در طول سده گذشته، تعاریف و مفاهیم ارزشیابی، برحسب زمان، هدف، نوع اطلاعات و کاربرد نتایج با یکدیگر متفاوت بوده و در قالب نسلهای مختلف، تکامل یافتهاند. ارزشیابی، بهمعنای «عمل یافتن ارزش هر شیء یا پدیده» آمده و در مفهوم وسیعتر، بر جستوجوی نظاممند اطلاعات و داوری آگاهانه دربارة ارزش پدیدهها دلالت دارد که براساس ملاکی مشخص و با هدف بهبود و اصلاح انجام میشود (حجازی، 1385). در حقیقت، ارزشیابی فرایندی است که برای توافق دربارة استانداردهای برنامه، تعیین تفاوت میان جنبههای مختلف برنامه با استانداردها، و در نهایت استفاده از اطلاعات مربوط برای مشخص کردن نارساییها انجام میگیرد (هومن، 1375؛ بازرگان، 1380؛ سیف، 1392).
دانشگاهها در سراسر جهان، بهطور فزایندهای نیازمند پرورش دانشآموختگان با دانش و مهارتهای بالا هستند تا قادر به پاسخگویی به نیازهای همیشه در حال تغییر و پیچیده بازار کار کنونی باشند (Andrews and Higson, 2008). اشتغالپذیری اهمیت زیادی برای مؤسسات آموزش عالی ملل توسعهیافته دارد (Rae, 2007; Tomlinson, 2012). چون هر روز دانشجویان در گزینش دورهها و مؤسسات خود حساستر میشوند. هنوز علیرغم توسعه زیاد و وجود شواهدی برای اعمال نوآورانه برای افزایش اشتغالپذیری در دانشگاهها، این مسئله هنوز، پیچیده و مسئلهدار؛ بدون راهحلی شفاف و آشکار است (Rae, 2007).
دانشگاه یادگیرنده از ترکیب اندیشة قدیمی دانشگاه بهعنوان محل دانش و یادگیری و اندیشة نوین سازمان یادگیرنده تشکیل شده است (Kristensen, 1999). برایناساس، دانشگاه یادگیرنده نوعی سازمان آموزشی است که همة اعضای آن در حال یادگیری هستند و از این یادگیری برای پیشرفت شخصی و سازمانی استفاده میکنند و به دانشجویان، چگونه یادگیری را آموزش میدهند (Reece, 2004).
شبکة یکپارچهای از انتظارات معلمان از فراگیران در پایان کلاس درسی.ساختار برنامة درسی ازجمله برنامههای درسی آموزشهای علمی-کاربردی، نمایانگر چهار سؤال اساسی است: 1. چه چیزی باید تدریس شود؟ 2. چگونه باید تدریس شود؟ 3. یادگیری چگونه باید اندازهگیری شود؟ و 4. فراگیران چه کسانی هستند؟ ازآنجاکه زمان آموزشی محدود است، باید در مورد آنچه باید تدریس شود و چه چیزی باید از برنامة درسی حذف کرد، تصمیمگیری شود (شکل 1) (Pickard, 2007; Anderson, 2006, May).مطابق شکل، ازیکطرف رکن «فعالیتها و تجربیات» بستگی به این دارد که «مواد و تجهیزات» بهعنوان منابع آموزشی در دسترس هستند یا نه؟ ازطرفدیگر، در شرایط آموزشی امروز، انتظار این است که همة فراگیران پیشرفت سالانة کافی داشته باشند. بنابراین، تراز کردن اهداف برنامة درسی، تدریس و ارزیابی دقیقتر از گذشته، عنصر بسیار مهمی است. بهعبارتی «استانداردها و اهداف آموزشی» ضروریترین رکن برنامة درسی میباشند که برنامهریزان درسی در سطح ملی باید به آنها توجه کنند (Pickard, 2007). در واقع، برمبنایاهداف آموزشیمیبایستفرایندآموزشراپایش ونظارتکردودرپایاننتایجموردانتظارراارزیابیکرد. دستیارانبایدبابینش علمیهدفگذاریکنندتافرایندیاددهی-یادگیریتکاملیابد (شریفیان، 1396).هدف آموزشی بهمعنای وضع نهایی و مطلوبی است که بهطور آگاهانه سودمند تشخیص داده میشود و برای تحقق آن، فعالیتهای مناسب تربیتی انجام میگیرد. هر هدف آموزشی بر فعالیتی منظم، سازمانیافته و منسجم دلالت دارد که نه تنها مبین مسیر و جهت فعالیتهای آموزشی است بلکه متضمن نتایج این فعالیتها نیز هست (عجم و سعیدی رضوانی، 1391). اهداف آموزشی از سه جنبه دارای اهمیت است: 1. اهداف یادگیرنده، بازگوی آن چیزی است که یادگیرنده باید در پایان دورة آموزش بداند یا انجام دهد؛ 2. اهداف مربی، بازگوی آن چیزی است که معلم سعی دارد یاد بدهد و فرایند آموزش را نشان میدهد؛ و 3 اهداف رفتاری که نشاندهندة تغییر رفتار در نتیجه آموزشهای فراگرفتهشده است (آصفزاده، 1387).از بین اهداف آموزشی مذکور، به هدفهای رفتاری هدفهای دقیق آموزشی گفته میشود، بیاناتی که یادگیریهای مختلف فراگیران را برحسب تغییرات حاصل در رفتار یا عملکرد آنان نشان میدهد. امتیاز مهم اینگونه اهداف این است که بهسهولت قابل شناسایی و اندازهگیری هستند. همچنین مدرس به کمک آنها مقصود خود را از آموزش موضوعات درسی بهطور دقیق مشخص میکند که در پایان درس چه انتظاراتی از آنان خواهد داشت (سیف، 1385). متخصصان آموزشی توصیه میکنند که بهتر است هنگام نوشتن هدفهای آموزشی رفتاری، علاوهبر کاربرد فعلها و عبارات مشخصکنندة رفتار، شرایط یا وضعیتی را که رفتار باید در آن انجام پذیرد و نیز ملاک یا معیار توفیق رفتار نیز ذکر شود؛ بهعبارتدیگر هر هدف رفتاری دارای سه جزء رفتار، شرایط و معیار است (آصفزاده، 1387). رفتار مهارت یا دانشی است که فراگیر باید کسب کند یا عمل یا مهارتی است که قادر به انجام آن باشد. شرایط مشخص میکند که رفتار موردنظر در چه موقعیتی انجام میشود یا انجام خواهد شد. معیار نیز حد نصابی است که براساس آن رفتار موردنظر در فراگیر ارزشیابی میشود یا سطح مشخصی از یادگیری است که از قبل مشخص شده است و باید فراگیر به آن دست پیدا کند (McKenzi et al, 2005). اهداف رفتاری در هر نظام آموزشی، ازجمله آموزشوپرورش، آموزش عالی، آموزش فنّی و حرفهای و آموزشهای علمی-کاربردی وجود دارد.طبقهبندی هدفهای آموزشیمنظور از طبقهبندی هدفهای آموزشی، تعیین مراحل دقیق و مشخصی است که بعد از تحقق آنها، تغییرات لازم در تفکر، احساسات و مهارتهای عملی فراگیران بهوجود میآید (Anderson, 2006; Oermann et al., 2009). طبقهبندی اهداف آموزشی بسیار متنوعاند، معروفترین آن را بلوم انجام داده است (Bloom, 1956). بنیامین بلوم (1948-1993) پژوهشگر و محقق حوزة روانشناسی یادگیری با الهام از فلسفة روانشناسی غالب دهة 1950 (روانشناسی شناختگرا) به طبقهبندی هدفهای آموزشی در سه حیطة شناختی یا دانش، حیطة عاطفی یا نگرش و حیطة روانیحرکتی یا مهارت پرداخت و از آن زمان تاکنون این طبقهبندی مورد استفادة برنامهریزان درسی، مدیران، محققان و اساتید دانشگاه در تمام سطوح آموزشی بوده است(Anderson, 2006; Rovai et al., 2009).بلوم در طبقهبندی خود، یادگیری را به سطوح مختلفی تقسیم میکند (Bloom, 1956) و بهاینترتیب به آموزشگران این امکان را میدهد که بهطور آگاهانه آموزش خود را پیرامون مباحث درسی با اهداف آموزشی و سطح انتظار خود از دانشجویان منطبق سازند (نوری، 1396).