دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

نویسنده = محمدعلی سلمانی‌ ندوشن
تعداد مدخل: 4

اَدِمز، هنری (بروکس)

Adams \'ad-əmz\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
(ت. 16 فوریه 1838، بوستون، مساچوستس، ایالات متحده- و. 27 مارس 1918، واشنگتن دی. ‌سی.) مورخ امریکایی، ادیب و نویسندة یکی از برجسته‌ترین آثار خودزندگی‌نامه‌ای ادبیات غرب با عنوان «تربیت هنری ادمز» (The Education of Henry Adams, 1918). وی نتیجه جان ادمز و نوه جان کوئینسی ادمز بود که هر دوی آنها رؤسای جمهوری ایالات متحده امریکا بودند. او در 1858 از دانشگاه هاروارد فارغ‌التحصیل شد و به سفری طولانی در قاره اروپا رفت. در 1816 به همراه پدرش، که در آن زمان نماینده ایالات متحده در انگلستان بود، به لندن رفت و در آنجا تا 1868 به‌عنوان منشی خصوصی وی خدمت کرد. به ‌هنگام بازگشت به ایالات متحده به‌عنوان خبرنگار روزنامه The Nation و سایر روزنامه‌های مطرح آن روزگار به واشنگتن دی. ‌‌سی. رفت. وی مقالات بی‌شماری را به رشته تحریر درآورد که در‌ آن، به افشاگری در خصوص فساد سیاسی می‌پرداخت و فعالیت‌های اصلاح‌طلبانه خود را در مقام سردبیر روزنامه North American Review (1870-1876) ادامه داد، اما با شکست هاریس گریلی در مبارزات انتخاباتی ریاست جمهوری ایالات متحده، روحیه خویش را از دست داد. وی در کتابی که به‌صورت ناشناس و بدون نام نویسنده با عنوان «دموکراسی، داستانی امریکایی» (Democracy, an American Novel, 1880) منتشر کرد بی‌اعتمادی خود به مردم امریکا را روایت کرد. در 1870 به‌عنوان استاد تاریخ دوره قرون وسطا در دانشگاه هاروارد مشغول تدریس شد. در 1877 از سمت خویش استعفا کرد و اندکی پس از آن، دو اثر زندگی‌نامه‌ای با عناوین «زندگی البرت گلاتین» (The Life of Albert Gallatin, 1879) و «جان رندلف» (John Randolph, 1882) به رشته تحریر درآورد. تحقیقاتی که در زمینه دموکراسی در ایالات متحده انجام داد، دستمایه تدوین و نگارش اثری نه جلدی با عنوان «تاریخ ایالات متحده امریکا» (History of the United States of America, 1889-91) شد که اثری عالمانه است و توانست به‌سرعت توجه همگان را به خود جلب کند. در 1884 کتابی
را با عنوان «اِستر» (
Esther) با نامی مستعار به ‌چاپ رساند. سال بعد از آن، همسرش
مریئن هوپر (معروف به کلوور) پس از سیزده سال زندگی مشترک با وی دست به خودکشی زد.
از دهه 1870 تا سال‌های پایانی عمر ادمز، متفکران امریکایی در منزل وی جمع می‌شدند تا در خصوص موضوعاتی نظیر هنر، علوم، سیاست و ادبیات به ‌بحث و تبادل‌نظر بپردازند. نزدیک‌ترین دوستان وی کلرنس کینگ، زمین‌شناس، و جای هی، دیپلمات، بودند؛ به‌گونه‌ای که نمی‌شد ادمز را از کینگ جدا کرد. مکاتباتی را که این دو با یکدیگر داشتند می‌توان اثری مرجع به‌‌حساب آورد که در آن، تمام مسائل از غیبت‌کردن‌ها گرفته تا اصلی‌ترین جریانات فکری آن زمان یافت می‌شود. ادمز در طی چند سفری که به فرانسه داشت، به تحقیق و پژوهش درخصوص حکومت‌های مذهبی دوران قرون وسطا پرداخت و در اثر خویش با عنوان «مون سن- میشل و شارتر» (Mont-Saint-Michel and Chartres, 1913) نگاه قرون وسطا به جهان را از روی شواهد موجود در کلیساهای جامع فرانسه روایت کرد. اثر دیگر وی تربیت هنری ادمز، که تکمله‌ای بر «شارتر» (‍Chartres) است، به‌عنوان بهترین اثر وی محسوب می‌شود و از میان همة زندگی‌نامه‌‌های خود‌نگاشت درحکم یکی از برجسته‌ترین‌ها به‌حساب می‌آید. ادمز در 1908 به ویرایش مکاتبات و خاطرات دوست خود جان‌ هی پرداخت که از 1898 تا 1905 وزیر امور خارجه امریکا بود. آخرین اثر وی با عنوان «زندگی جورج کبوت لاج» (The Life of George Cabot Lodge) در 1911 منتشر شد.

محمدعلی سلمانی‌ ندوشن

اَدِمز، ویلیام تیلر

Adams \'ad-əmz\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
نام مستعار او آلیور آپتیک (ت. 30 جولای 1822، مدوی، مساچوستس، ایالات متحده و. 27 مارس 1897، بوستون، مساچوستس) معلم و نویسنده امریکایی که بیشترین شهرت وی به‌خاطر مجله‌ای است که برای کودکان منتشر می‌کرد و نیز به‌‌واسطه مجموعه کتاب‌های ماجراجویانه که با نام مستعار خویش می‌نوشت. هرچند وی هیچ‌گونه تحصیلات دانشگاهی نداشت، اما به مدت بیش از بیست سال، در مدارس ابتدایی شهر بوستون معلم و مدیر مدرسه بود. وی با نام مستعار آلیور آپتیک، داستان‌هایی را برای پسران می‌نوشت و در 1865 از شغل خویش به‌‌عنوان مدیر مدرسه دست کشید که بتواند خود را به‌‌صورت تمام وقت، وقف نوشتن کند. در مدت کوتاهی پس از آن «مجله آلیور آپتیک برای پسران و دختران» (Oliver Optic's Magazine for Boys and Girls, 1867-75) را منتشر کرد که محبوبیت بسیار زیادی یافت. ادمز نویسنده‌ای بسیار پرکار بود که در طول حیات خویش حدود هزار مقاله در روزنامه‌ها و مجلات به چاپ رساند و بیش از یک‌صد کتاب به رشته تحریر درآورد. کتاب‌های وی به‌صورت زنجیره‌ای (پاورقی) نوشته شده‌اند و قهرمانان جوان را درگیر ماجراهای آموزشی محیرالعقول می‌کنند. شخصیت‌های آثار وی بسیار سفر می‌کنند و ورزشکار و میهن‌پرست هستند. در همة آثار وی می‌توان بافت اخلاقی محکمی را مشاهده کرد. ادمز، که رقیبی سرسخت برای جذب خوانندگان آثار هوراشیو الجر به‌حساب می‌آمد، توانست آثار فراوانی در رسته رمان‌های ده سنتی به چاپ برساند. کتابخانه‌ها بعضاً آثار وی را به‌‌علت محتوای تحریک‌کننده‌شان قدغن می‌کردند.

محمدعلی سلمانی‌ ندوشن

اُدی

Ady \'od-ē\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
اِندره (ت. 22 نوامبر 1877، ارمینتسنت، مجارستان، اتریش مجارستان [امروزه ادی آندره در رومانی]- و. 27 ژانویه 1919، بوداپست، مجارستان) یکی از بزرگ‌ترین شاعران غنایی مجارستان. شعرهای عاشقانة او، که در تازگی و در نگرش عرفانی به عشق زمینی برجسته‌اند، به‌طور خاص قابل توجه هستند. وی برای مدت کوتاهی در رشته حقوق تحصیل کرد اما از 1900 تا هنگام مرگ به روزنامه‌نگاری مشغول بود. در 1903 اولین کتاب شعر معروف خویش را با عنوان «و آن‌گاه» (Még egyszer) به ‌چاپ رساند. با انتشار کتاب بعدی خویش با عنوان «اشعار جدید» (Uj versek, 1906) بود که نام وی در ادبیات مجارستان بر سر زبان‌ها افتاد. اشعار وی از جنبه‌های شکل، زبان و محتوا کاملاً نوآورانه بودند. زبان غیرمتعارف و باشکوهی که وی به‌کار می‌گرفت، عموم مردم را به تحسین وا می‌داشت. پس از دوران کوتاهی که در مقام روزنامه‌نگار در پاریس گذراند، به مجارستان بازگشت و خود را در مجارستانی متعصب و مادی‌گرا یافت؛ به‌گونه‌ای که نتوانست نفرت و سرخوردگی خود از این مجارستان را در اشعار خویش نشان ندهد. اُدی هدف حملات سخت گروه‌های سیاسی رقیب قرار گرفت و این حملات، به‌سرعت او را به دست‌و‌پا زدن در دنیای سیاست وادار کرد که در آن، از سوی افراطیان جناح چپ حمایت و از سوی آنها به‌عنوان پیامبری غیب‌گو تحسین می‌‌شد و همزمان از سوی وطن‌پرستان جناح راست نیز مورد سوءاستفاده قرار می‌گرفت. اُدی در آثار بعدی خویش کمتر به توهین به هموطنان خویش اقدام کرد. درکی که وی از کشور خویش به‌دست آورد، شناختی که از فساد سیاسی حاکم بر آن پیدا کرد و استنباطی که از مصیبت‌های وارده به کشورش در طول جنگ جهانی اول کسب کرد، همه و همه الهام‌بخش وی در یافتن راه جدیدی برای نشان دادن رنج و عصبانیتش بودند. در زمانی که وی به‌علت اعتیاد شدید به الکل جان خود را از دست داد، توانسته بود در طی دوازده سال، ده عنوان کتاب شعر، داستان کوتاه و حتی تعداد بی‌شماری مقاله به ‌چاپ برساند.

محمدعلی سلمانی‌ ندوشن

الکمینی

Alcmene \alk-'mē-nē\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
در اساطیر یونان، شاهزاده‌ای میرا، نوه دختری پرسیوس و آندرومدا و مادر هراکلس که نتیجه ازدواج وی با زئوس بود. زئوس پس از اینکه خود را به شکل شوهر واقعی وی، آمفیترایون، درآورد وی را اغفال کرده با وی همخوابگی نمود. نکAMPHITRYON

محمدعلی سلمانی‌ ندوشن