دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

نویسنده = مسعود امیرخانی
تعداد مدخل: 253

مَغاک، ]واژة یونانی آن ábyssos، از ábyssos (صفت) به ‌معنی بی‌انتها[ ورطه، گودال یا هاویه ژرف ناشی از کیهان‌زایی‌های قدیمی.

abyss \-'bis, a-, 'ab-is\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
این واژه می‌تواند یکی از سه معنای مشخص زیر را داشته باشد: 1- یک مجموعه آب زیرزمینی محصور که برطبق عهد عتیق، زمانی اقیانوسی پیرامون زمین بود. 2- مناطق دوزخی شامل محل اقامت مردگان و قدرت‌های شیطانی و جایی‌که آدم‌های شریر به‌سزای اعمال‌شان می‌رسند. 3- جرمی بی‌نظم که زمین و آسمان‌ها از آن خلق شدند.

مسعود امیرخانی

فاضل‌مآبی، سبکی در نگارش که تصور می‌شود ویژگی نگارش دانشگاهی باشد.

academese \-'kad--'mēz, -'mēs; 'ak-d-\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
این واژه به‌طورکلی بار طنزآمیز دارد و تلویحاً به ‌نوشته‌ای مملو از واژگان زبان محاوره‌ای اطلاق می‌شود.

مسعود امیرخانی

اِیسفِلِس

acephalous \'ā-'sef-ə-ləs,ə-\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
[واژه یونانی آن aképhalos به معنی بی‌سر، از  aبه معنی بی + kephalē به‌ معنی سر] نک HEADLESS

مسعود امیرخانی

اکرمن

Ackerman \'ak-ər-mən\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
داین، نام‌خانوادگی اصلی‌اش فینک (ت. 7 اکتبر 1948، واکیگان، ایلینویز، ایالات متحده) بانوی نویسنده امریکایی که آثارش غالباً علاقه او را به علوم طبیعی نشان می‌دهد.      اکرمن در دانشگاه دولتی پنسیلوانیا (کارشناسی، 1970) و دانشگاه کُرنل در ایتاکا‌ی نیویورک (کارشناسی، 1973؛ کارشناسی ارشد، 1976؛ دکتری، 1978) تحصیل کرد. از 1980 تا 1983 در دانشگاه پیتسبرگ، زبان انگلیسی تدریس کرد و از 1984 تا 1986 برنامة ‌نویسندگان را کارگردانی می‌کرد و نویسنده مقیم دانشگاه واشنگتن، سن‌لوئیس، در میسوری بود. از 1988 او نویسنده شاغل مجله New Yorker بود.      کتاب خاطرات او با عنوان «بر بال‌های افراشته» (On Extended Wings, 1985) برای نمایش در 1987 تعدیل شد. کتاب‌های بعدی او «تاریخ طبیعی حواس» (A Natural History of the Senses, 1990)، «ماه با نور نهنگ و دیگر ماجراها میان خفاش‌ها، پنگوئن‌ها، تمساح‌ها و نهنگ‌ها» (The Moon By Whale Light, and Other Adventures Among Bats, Penguins Crocodilians, and Whales, 1991)، و «تاریخ طبیعی عشق» (A Natural History of Love, 1994) است.      اکرمن موضوعاتی همچون اسیدهای آمینه، ویروس‌ها، شبه‌اخترها و گلبول‌ها را درست مشابه موضوعات دیگر دارای ارزش شعری بالا به‌حساب می‌آورد. مجموعه شعرهای منتشر شده وی «سیارات: یک علفزار کیهانی» (The Planets: A Cosmic Pastoral, 1976«همسر نور» (Wife of Light, 1978«خانم فاستس» (Lady Faustus, 1983)، و «پلنگ خوش‌خنده: شعرهای جدید و منتخب» (Jaguar of Sweet Laugher: New and Selected Poems, 1991) نام دارند. اکرمن یک مجموعه برنامه رادیویی 9 قسمتی به نام «پندارهایی درباره هستی» (Ideas into the Universe, 1975) را برای رادیو و تلویزیون کانادا نوشت. او همچنین «افول آدم نوپا: خاطره یک غربی» (Twilight of the Tenderfoot: A Western Memoir, 1980) و نمایش‌نامه «تندر وارونه» (Reverse Thunder, 1988) را نوشت.

مسعود امیرخانی

آکرمان

Ackermann \'äk-әr-'män\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
لوئی ویکتورین، نام‌خانوادگی اصلی ‌او شوکه (ت. 30 نوامبر 1813، پاریس، فرانسه- و. 2 آگوست 1890، نیس) شاعر فرانسوی که بیشتر به‌سبب آثار بدبینانه عمیقش مشهور است. او که به‌وسیلة پدرش در زمینه فلسفه دانشنامه‌ها تعلیم دیده بود، در 1838 برای تحصیل به آلمان سفر کرد و در آنجا با پول آکرمان، که یک لغت‌شناس آلزاسی بود، ازدواج کرد (1843). دو سال بعد شوهرش درگذشت و او برای زندگی با خواهرش به نیس رفت. در آنجا «داستان‌های منظوم» (Contes en vers, 1855) و «داستان‌ها و شعر» (Contes et poésies, 1862) را نوشت، ولی شهرت واقعی او مربوط به «شعر، اولین شعر، نخستین شعر فلسفی» (Poésies, premières poésies, poésies Philosophiques, 1874) است که اثری از نثر محزون و درعین‌حال فاخر می‌باشد که انزجار او را بر ضد درد و رنج بشریت نشان می‌دهد.

مسعود امیرخانی

اکانشس (آکونتیوس)

Acontius \ə-'kän-shē-əs, -shəs\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1

مسعود امیرخانی

آشنا با شب

Acquainted with the Night
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
رمانی نوشته هاینریش بول، که در 1953 در آلمان با عنوان «و حتی یک کلمه حرف نزد» (Und sagte kein einziges Wort) منتشر شد.      حوادث این اثر، که یکی از آثار معروف بول است، بلافاصله بعد از جنگ جهانی دوم در آلمان اتفاق می‌افتد. این اثر ازدواج فِرت و کِتِه بوگنر را مورد بررسی قرار می‌دهد که به تناوب، داستان را روایت می‌کنند. ازدواج آنها از فشارهای روحی ناشی از فقر و کمبود شدید غذا و سرپناه در دوران پس از جنگ متأثر است. فِرت از بچه‌هایش سوء استفاده می‌کند و آن دو از هم جدا می‌شوند. یکی از نهادهایی را که بول هجو می‌کند کلیسای کاتولیک است. در پایان داستان، کِتِه، حامله می‌شود و زن و شوهر با بی‌رغبتی به زندگی مشترک بازمی‌گردند.

مسعود امیرخانی

اِیدا

Ada \'ā-də\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
(نام کامل آن ایدا؛ یا آردر: وقایع‌نامه یک خانواده) رمانی نوشته ولادیمیر ناباکوف به زبان انگلیسی که در 1969 منتشر شد. این اثر با حجم قابل توجه و شجره‌نامه‌ای که در تصویر اول کتاب دارد، یاد رمان‌های بزرگ نوشته‌شده به زبان مادری نویسنده- روسی- در قرن نوزدهم را زنده می‌کند، اما ایدا جسورانه در صدر آثار پیشین او قرار می‌گیرد. ناباکوف در روایت پرمحتوا و عامه‌پسندش از سرگذشت خانواده وین- دورمانوف دو پسر عموی نامشروع حاصل از زنا با محارم (به‌ نام‌های ون و ایدا)، کشوری ترکیبی با نام آمروسیه، سیّاره‌ای آشنا اما عجیب با نام آنتیترا و گستره‌ای انعطاف‌پذیر از زمان را خلق می‌کند. این رمان سرگذشت عشاق را از دوران با صفای کودکی تا جدایی پرشور و پیوند مجدد و ادامه زندگی با محبت و مشترک تا سال‌های پیری را روایت می‌کند. این اثر سبک روایی غنی، عبارات خارجی ترجمه نشده و اطلاعات محرمانه و تلمیحات ادبی بی‌شماری را در خود دارد.

مسعود امیرخانی

اَدم بید

Adam Bede \'ad-əm-'bēd\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
رمانی نوشته جرج الیوت، که در 1859 در سه جلد منتشر شد. عنوان اثر از شخصیت اصلی داستان گرفته شده که نجار است و عاشق زنی می‌شود که از مرد دیگری باردار شده است. گرچه بید تلاش می‌کند به وی کمک نماید، اما سرانجام او را از دست می‌دهد و با دینا ماریس، که یک مبلّغ متدیست است، به خوشبختی دست می‌یابد. ادم بید اولین رمان بلند الیوت بود. واقع‌گرایی استادانه این اثر- که به‌عنوان مثال در به‌‌کارگیری لهجه داربیشر آشکار است- همان روح ظرافت مبتنی‌‌بر حقیقت و پرداختن به‌ جزئیات را به ادبیات داستانی انگلیس بخشید که جان راسکین در دوران پیش از رافائل توصیه می‌کرد. اما آنچه در این اثر داستانی بدیع به‌‌نظر می‌رسید ترکیب همدردی عمیق انسانی و قضاوت‌های خشک اخلاقی بود

مسعود امیرخانی

آدان دلا آل

Adam de la Halle \a-'dän-da-la-'al\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
نیز: آدان لوبوسو یا آدان گوژپشت (ت. حدود 1250، آراس، فرانسه- و. 1306، ناپل [ایتالیا]) شاعر، موسیقی‌دان و مبدع اولین تئاتر غیرمذهبی فرانسوی. اثر «نمایش چمنزار» (Jeu de la feuillée) یک خیال‌پردازی طنز‌آمیز براساس زندگی خودش است که هنگام عزیمت به پاریس برای ادامه تحصیل، برای خنداندن دوستانش نوشت. او در مقام شاعر و موسیقی‌‌دان درباری وابسته به انجمن هنر از ناپل دیدن کرد و به‌علت آهنگ‌های چندصدایی ساخته شده‌اش و همچنین تولیدات موضوعی‌اش به‌عنوان بنیاد‌گذار اپرای کمدی شهرت پیدا کرد. از آثار دیگرش «نمایش روبن و ماریون» (Jeu de Robin et de Marion)، و «نمایش زائر» (Jeu du pélérin) است.

مسعود امیرخانی

اَدِمز، چارلز فالین

Adams \'ad-əmz\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
(ت. 21 آوریل 1842، دورچستر، مساچوستس، ایالات متحده - و. 8 مارس 1918، راکسبری، مساچوستس) شاعر محلی امریکا که به‌خاطر شعرهای طنزآمیزش به لهجه آلمانی- پنسیلوانیایی معروف است. ادمز در نوجوانی به استخدام یک کارخانه نساجی درآمد. بعد از خدمت در ارتش، در خلال جنگ داخلی امریکا به بوستون بر‌گشت و در آنجا خود را در نقش تاجر منسوجات و کالاهای لوکس تثبیت ‌کرد. در 1872 سرودن شعرهای طنز را برای گاهنامه‌ها و روزنامه‌ها به زبان آلمانی- پنسیلوانیایی آغاز می‌کند. مجموعه شعرهایش «لیدل یاکوب اشتراوس و دیگر شعرها» (Leedle Yawcob Strauss, and Other Poems, 1877) و «شروه‌های محلی» (Dialect Ballads, 1888) نام دارند. کامل‌ترین نوشته‌های منظومش یعنی یاکوب اشتراوس و دیگر شعرها با نقاشی‌هایی از «باز» (Boz) در 1910 منتشر شد.

مسعود امیرخانی

اَدِمز، داگلاس (نوئل)

Adams \'ad-mz\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
(ت. 11 مارس 1952، کیمبریج، انگلستان) نویسنده انگلیسی آثار فکاهی که با استفاده از شخصیتی بدشانس که با نیروهای اجتماعی خارج از اختیارش درمی‌افتد، زندگی معاصر را به تمسخر می‌گیرد. شهرت ادمز عمدتاً به‌علت نگارش سلسله آثار شبه علمی- تخیلی است که نام کلی آنها «کتاب راهنمای سفر رایگان به کهکشان» (The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy) است. ادمز از دانشگاه کیمبریج مدرک کارشناسی و کارشناسی‌ارشد ادبیات انگلیسی را اخذ کرد. ویراستار مجموعه‌ای تلویزیونی به نام «دکتر کی» (Dr. Who) بود و از 1978 تا 1980 برای بی.‌بی.‌سی متن می‌نوشت. دورة راهنمای سفر رایگان شامل «رستوران ِته جهان» (The Restaurant at the End of the Universe, 1980)، «زندگی، جهان و همه‌چیز» (Life, the Universe and Everything, 1982)، «خداحافظ، و سپاس برای همه ماهی‌ها» (So Long, and Thanks for All the Fish, 1985)، «بیشتر از راهنمای کامل سفر رایگان» (More Than Complete Hitchhiker’s Guide, 1990)، و «غالباً بی‌خطر» (Mostly Harm-less, 1992) است. ادمز نوع ادبی داستان پلیسی را با «کارآگاه کامل، دِرک جنتلی» (Dirk Gently’s Holistic Detective Agency, 1987)، و «وقت عصرانه تاریک و طولانی روح» (The Long Dark Tea-Time of the Soul, 1988) به تمسخر گرفت. آثار دیگر او «معنی لیف» (The Meaning of Liff, 1983 / به همراه جان لوید)، و «کتاب رهایی کاملاً خنده‌دار کریسمس» (The Utterly Utterly Merry Comic Relief Christmas Book/ ویراستار همکار، با پیتر فینچم؛ 1986) هستند.

مسعود امیرخانی

اَدِمز، سمیوئل هاپکینز

Adams \'ad-əmz\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
(ت. 26 ژانویه 1871، دانکرک، نیویورک، ایالات متحده- و. 15 نوامبر 1958، بوفرت، کارولینای جنوبی) روزنامه‌نگار امریکایی و مؤلف بیش از 50 کتاب داستانی، زندگی‌نامه و مقاله. ادمز در 1891 از کالج همیلتن فارغ‌التحصیل شد و تا 1900 برای مجله New York Sun کار کرد. از 1901 تا 1905 در سمت‌های مختلفی با اتحادیه مک‌کلور و مجله آن McClure's Magazine همکاری کرد. ادمز که به‌عنوان یکی از معروف‌ترین افشاگران آن دوره شناخته می‌شد، در 1905 با نشریه Colliers, the National Weekly با نوشتن
مقاله و پرده برداشتن از داروهای تقلبی همکاری کرد. وی این همکاری را با
The Great American Fraud (1906) ادامه داد که به تصویب قانون «غذا و داروی سالم» در
همان سال کمک شایانی کرد. در مقالاتی که در 1915-1916 در
New York Tribune نوشت، اقدامات ناشایست در تبلیغات را به سخره گرفت. وی در رمان «خوشگذرانی» (Reverly, 1926) و زندگی‌نامه وارن جی. هاردینگ با عنوان «دورة شگفت‌انگیز» (Incredible Era, 1939) از رسوایی‌های دولت‌ هاردینگ پرده برمی‌دارد؛ او
همچنین زندگی‌نامه‌های دنیل وبستر با عنوان «دنیل ملکوتی» (
The Godlike Daniel, 1930) و الکساندر وولکت (1945) را ‌نوشت.

مسعود امیرخانی

ادیسون

Addison \'ad-ə-sən\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
جوزف (ت. 1 می 1672، میلستن، ویلتشر، انگلیس- و. 17 ژوئن 1719، لندن) مقاله‌نویس، شاعر و نمایش‌نامه‌نویس انگلیسی که به همراه ریچارد استیل از نویسندگان اصلی و الهام‌بخش گاهنامه‌های The Spectatorو The Tatler ‌بودند. ادیسون، بعد از دوران دبیرستان در 14 سالگی در مدرسه چارترهاوس در لندن ثبت نام کرد. آنجا بود که او دوستی مادام‌العمرش را با استیل آغاز کرد. هر دو در دانشگاه آکسفورد ادامه تحصیل دادند. ادیسون وارد کالج کوئینز شد، سپس برنده رقابت ورود به کالج مادلین گردید. در 1695، او با سرودن «شعری برای اعلی‌حضرت» (ویلیام سوم) (A Poem to His Majesty) توجه بسیاری را به خود جلب و بورس ارزشمندی دریافت کرد که با آن برای آمادگی جهت اخذ مناصب حکومتی به سفر رفت. ادیسون بعد از بازگشت از سفر اروپایی (1704-1699) دوستی‌اش را با اعضای انجمن کیت-‌کت از سر گرفت. چهره‌های شاخص ادبی آن روزها و رهبران حزب لیبرال از اعضای این انجمن بودند. پیروزی حزب لیبرال در انتخابات می 1705، ادیسون را به مقام معاون وزیر و سپس وزیر امور مناطق جنوبی رساند که از مناصب بسیار مهم بود. در این دوران، او بیشتر با استیل دیدار می‌کرد. به او کمک کرد تا اثر «شوهر دلسوز» (The Tender Husband, 1705) را بنویسد که خود برای این اثر مقدمه‌ای نوشت؛ وقتی این نمایش‌نامه‌ چاپ شد، اهدائیه‌ای به ادیسون به پاس «دوستی تخطی‌ناپذیر» در آغاز اثر دیده می‌شد. ادیسون همچنین با وام‌های کلان و گماردن استیل به سردبیری روزنامه رسمی لندن به او یاری می‌رساند و اغلب مطلبی هم برای روزنامه تهیه می‌کرد. ادیسون در 1708 به‌عنوان نماینده لاست ویدی‌یل در مجلس کورنوال انتخاب شد و بعد در همان سال وزیر کنت وارتون- نماینده جدید پادشاه ایرلند- شد. در مدت زمان دو ساله وزارت، در ایرلند بود که دوستش استیل انتشار نشریه Tatler Theرا آغاز کرد و او از ایرلند با ارسال مطلب به این نشریة جدید کمک می‌کرد. وقتی حزب لیبرال در 1710 قدرت را از دست داد، ادیسون به ‌راحتی صندلی‌اش را در مجلس عوام حفظ کرد؛ اما بیکار بود. او به ارسال مطلب به The Tatler ادامه داد تا اینکه استیل در دوم ژانویه 1711 انتشار این نشریه را خاتمه داد. دو ماه بعد، این دو دوست انتشار مجله Spectator Theرا شروع کردند. با مرگ ملکه اَن و به ‌قدرت رسیدن جرج اول در 1714، اقبال سیاسی ادیسون افزایش یافت. مع‌الوصف او به‌علت بیماری، از گرفتن نقشی فعال در امور دولتی محروم بود و در 1718 بعد از یک سال تصدی مقام وزارت استعفا داد. درهمین‌اثنا او با کنتس واریک ازدواج کرد و سال‌های باقی‌مانده عمرش را در رفاهی نسبی در هلند هاوس در کنزینگتن گذراند. مناقشه بر سر لایحه لرد ساندرلند در خصوص محدودیت اشراف که در آن ادیسون و استیل در دوسوی مخالف هم قرار داشتند، متأسفانه باعث جدایی این دو دوست در سال آخر عمر ادیسون شد. وی در وستمینستر ابی دفن شد.

مسعود امیرخانی

ادلفی

Adelphi, The \-'del-fē\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
ادلفی جدید نیز نامیده می‌شود(1930-1927). نشریه ادبی انگلیسی که در 1923 از سوی جان میدلتن ماری راه‌اندازی شد. انتشار آن بیشتر یک بیانیه ادواری بود تا مجله‌ای ادبی. ادلفی (که از واژه یونانی «برادر» گرفته شده» در اصل، ارتقای آثار و دیدگاه‌های دی. ایچ. لارنسِ رمان‌نویس و سردبیر همین مجله را وجهه همت خویش ساخته بود، امّا تلاش کرد سطح دانش خوانندگانش را از دایره ادبی سنتی طبقه بالای جامعه فراتر ببرد، گرچه در این زمینه موفقیت اندکی حاصل کرد. در واقع، خط‌مشی افراطی ماری و بیزاری او از دین که در بیانیه منتشره لارنس که «عیسی یک شکست بود» منعکس شد، خوانندگان عمومی را که ماری فکر کرده بود می‌تواند جذبشان کند، رویگردان کرد. درحالی‌که این نشریه آثار دابلیو. ایچ. اُدن، تی. اس. الیوت، جورج اورول و دابلیو. بی. ییتس را منتشر می‌کرد، امّا از آن بیشتر به‌عنوان مجموعه‌ای از آرای بحث‌انگیز پایه‌گذاران نشریه درباره زندگی دینی، سیاسی و فرهنگی یاد شده است.

مسعود امیرخانی

ادانیک یا ادونیئن

Adonic \-'dän-ik\ or Adonian \-dō-nē-n\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
[واژه یونانی کهن آن Adónion به معنی شعر ادانیک، مشتقی از Adónis به معنای اَدونیس] در علم عروض کلاسیک، داشتن وزنی متشکل از یک رکنِ سه‌هجایی (ÈÈ -) که رکنی دوهجایی(- -) در پی‌اش می‌آید. ادانیک در متون سه‌هجایی و به‌خصوص در شعر چهارپاره و سافویی دیده می‌شود.

مسعود امیرخانی

خطای عاطفی

affective fallacy
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
در نقد ادبی، به اشتباه داوری اثر براساس تأثیر آن بر خواننده می‌گویند. طرفداران نقد جدید، مقوله خطای عاطفی را به‌مثابه مخالفت مستقیم با منتقدان امپرسیونیستی قلمداد می‌کنند؛ زیرا آنها واکنش خواننده به یک شعر را مهم‌ترین نشانه ارزش آن می‌دانند. کسانی که از معیار عاطفی برای قضاوت درباره شعر حمایت می‌کنند، به تاریخچه طولانی و خوشنام آن استناد می‌کنند و اینکه چنین مقوله‌ای با نظر ارسطو مبنی‌بر اینکه هدف تراژدی برانگیختن «ترس و ترحم» است، آغاز شد و بسیاری از منتقدان امروزی تأکید می‌کنند واکنش و ارتباط عاطفی، از ارزیابی یک شعر تفکیک‌ناپذیر است. نیز نک NEW CRITICISM

مسعود امیرخانی

قو بعد از تابستان‌های بسیار می‌میرد

After Many a Summer Dies the Swan
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
رمانی کمدی نوشته الدس هاکسلی، که در 1939 با عنوان «بعد از تابستان‌های بسیار» منتشر شد. چندی بعد در همان سال، با نام فعلی‌اش تجدید چاپ شد. این رمان بررسی نویسنده از فرهنگ امریکایی است خصوصاً آنچه او در نقش خودشیفتگی جنسی، بی‌محتوایی و مشغلة ذهنی جوانان دیده است. هاکسلی این رمان را بلافاصله پس از ترک انگلستان و اقامت در کالیفرنیا می‌نویسد. نام رمان از بیتی از شعر «تیتونوس» (Tithonus) سروده اَلفرد لُرد تنیسن گرفته شده که سرگذشت یکی از شخصیت‌های اساطیری یونان است که زئوس به او عمر جاودانه - نه جوانی جاودانه- اعطا می‌کند. در رمان هاکسلی، جو استویْت، میلیونر کالیفرنیایی اطلاع پیدا می‌کند که اشراف‌زاده‌ای انگلیسی روشی را برای طولانی ساختن عمر انسان کشف کرده‌ است؛ استویت به انگلستان سفر می‌کند و اشراف‌زاده را همچنان زنده می‌یابد؛ درحالی‌که به موجودی میمون‌نما تبدیل شده است. استویت هم تصمیم می‌گیرد عمرش را بدون توجه به پیامدهای آن، طولانی کند.

مسعود امیرخانی

بعد از پائیز

After the Fall
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
نمایش‌نامه‌ای در دو پرده نوشته آرتور میلر، که در 1964 اجرا و منتشر شد. این اثر با نگاه به گذشته، مجموعه درگیری‌های رخ‌ داده در یک دوره 25 ساله را میان کوئنتین، قهرمان داستان، یک وکیل پنجاه ساله و همکار صمیمی‌اش به نمایش می‌گذارد. همسر اول کوئنتین، لوئیز، او را متهم می‌کند که فردیت او را به‌حساب نمی‌آورد. یکی از دوستان هم‌دوره‌اش در زمان عضویت در حزب کمونیست، اکنون در نقش جاسوس در برابر بازجوهای کنگره قرار دارد. طرفدار دیگر خودکشی می‌کند پیش از آنکه کوئنیتن فرصت دفاع از خود را پیدا کند. پردة دوم سیر نزولی مگی، همسر دوم کوئنتین، را از منزلت هنرمندی مشهور تا ابتلا به روان‌پریشی و در نهایت خودکشی دنبال می‌کند. وقتی نمایش‌نامه به پایان می‌رسد، کوئنتین آماده ازدواج با هولگا است، زنی که مبارزه‌اش در برابر نازی‌ها در آلمان مظهر علاقه کوئنتین برای مبارزه با شرّ است. پیامدهای مضر تضاد اخلاقی و اصالت انسانی، به ساختار نامنسجم نمایشی این اثر کمک می‌کند.

مسعود امیرخانی

جدال با طبیعت (ضد غلات)

Against the Grain
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
رمانی نوشته یوریس کارل هویسمانس، که در 1884 با نام À rebours در فرانسه منتشر شد. این رمان با عنوان «ضد طبیعت» (Against Nature) نیز ترجمه شده است. موضوع و سبک اثر، انحطاط فرهنگ نخبگان فرانسه را در اواخر قرن نوزدهم نشان می‌دهد. دِز اِسینتس، قهرمان داستان، علائم تضعیف‌کننده بیماری خستگی اعصاب را که یک اختلال روان‌تنی رایج در آن زمان بوده، به نمایش می‌گذارد. شرایط، باعث دوری موقت او از پاریس و بازگشتش به املاک روستایی در فونتنه می‌شود؛ جایی که او رمان «جدال با طبیعت» را می‌نویسد. دز اسینتسِ منزوی در ناز و نعمت، دستورالعمل لذت‌پرستی بی‌نظیری را تدارک می‌بیند. زیاده‌روی فقط ناخوشی او را تشدید می‌کند تا جایی که پزشکش را وا می‌دارد بازگشت او به پاریس را تجویز کند. داستان در آنجا با توسل و درخواست ترحم قهرمان از خدایی که او اندکی به آن ایمان دارد، پایان می‌یابد. اگرچه نویسنده، رمان را برای گروه خاصی از خوانندگان نوشته است، اما اثر به‌عنوان مرجعی در زیبایی‌شناسی اواخر قرن fin-de- siècle)) شناخته می‌شود.

مسعود امیرخانی

آگاتیاس (اگاتیئس)

Agathias \ə-'gā-thē-əs, ə-'gath-ē-əs\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
(ت. حدود 536، میرینا، آیولیس، آسیای صغیر- و. حدود 582) شاعر و نویسنده بیزانسی که آثارش تاریخ بخشی از حکومت یوستینین اول را بیان می‌کند. آگاتیاس پس از خواندن حقوق در مدرسه الکساندریا، تحصیلاتش را در قسطنطنیه تکمیل کرد و آموخته‌هایش را در دادگاه‌ها در کسوت وکیل مدافع به‌کار بست. او تعدادی شعر کوتاه عاشقانه در وزن حماسی با نام Daphniaca سرود و گزیده‌ای از لطیفه‌های شاعران پیشین و معاصر از ‌جمله خودش را گردآوری کرد. حدود 100 لطیفه از او در «گلچین یونانی» (Greek Anthology) برجا مانده است. بعد از مرگ یوستینین اول (565)، آگاتیاس اقدام به نوشتن تاریخ معاصر خود کرد. این اثر ناتمام در 5 مجلد، منبع اصلی تاریخ سال‌های 558-552 است.

مسعود امیرخانی

عصر بی‌قراری

Age of Anxiety, The
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
شعری سروده دابلیو. ایچ. اُدن، که در 1947 منتشر شد. این شعر با به‌‌کارگیری سبک «مناظره باروک» در واقع آخرین شعر از اشعار بلند اُدن است. این اثر در 1948 جایزه ادبی پولتیزر را از آن خود کرد. شعر عصر بی‌قراری، تنهایی انسان را به تصویر می‌کشد؛ شرایطی که با فقدان سنت و باورهای مذهبی در دوران معاصر تشدید می‌شود. فضای وقوع شعر، شب‌هنگام در کافه‌ای در شهر نیویورک است که چهار غریبه- سه مرد و یک زن- با هم رو‌به‌رو می‌شوند، گفت‌وگو می‌کنند و شراب می‌نوشند. این بزم میگساری در آپارتمان زن پایان می‌یابد. دو مرد آنجا را ترک می‌کنند و سومی به‌سبب افراط در نوشیدن، در آنجا می‌میرد و زن را به درد‌سر می‌اندازد. شعر پس از کندوکاوِ پوچی معنوی، تنهایی و بیهودگی آشوب‌زده زندگی این شخصیت‌ها، با توصیف خیابان‌های شهر در پگاه پایان می‌یابد.

مسعود امیرخانی

عصر بی‌گناهی

Age of Innocence, The
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
رمانی نوشته ایدیت وُرتن، که در 1920 منتشر شد. اثر، تصویری از جامعه اشرافی نیویورک را در اواخر قرن نوزدهم نشان می‌دهد. داستان به‌مثابة مطالعه انسان‌شناسانه این جامعه از طریق بیان مثال‌هایی از خانواده‌ها و اقداماتشان به‌عنوان یک قبیله قلمداد می‌شود. در این داستان، نیولند آرچر، علی‌رغم نامزدی با می ولند - دختر زیبا و عضو حقیقی جامعه نخبگان - مجذوب اِلن اُلنسکا عضو قبلی گروه می‌شود که در اروپا زندگی می‌کرده و به‌علل مرموزی شوهرش را ترک می‌کند و به محیط اجتماعی خانواده‌اش در نیویورک باز می‌گردد. می، با وفاداری ظریفی به قواعد جهان، در این داستان پیروز می‌شود. این رمان جایزه پولیتزر را دریافت ‌کرد.

مسعود امیرخانی

اجیتپراپ

agitprop \'aj-it-'präp\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
شعار سیاسی که عمدتاً در قالب ادبیات، تئاتر، موسیقی و یا هنر اشاعه داده می‌شود. اجیتپراپ یا agitpropotdel کوتاه‌شده واژه روسی agitatsionno-propagandistsky otdel (بخش تهییج تبلیغ) است، یعنی گروهی در انجمن مرکزی یا انجمن محلی حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی سابق در سال‌های بعد از انقلاب بلشویک 1917. این واژه در زبان انگلیسی برای معرفی آثار چنین احزابی و در نظر کلی‌تر هر اثری خصوصاً در تئاتر که در صدد آموزش و القاء عمومی باشد، مورد استفاده قرار می‌گیرد. این واژه به‌طور خاص یک معنای ضمنی منفی نیز دارد و تا حدی بی‌میلی غرب را از استفاده آشکار از نمایش‌نامه و دیگر هنرها برای نیل به اهداف سیاسی نشان می‌دهد. راهبرد دوگانه تهییج و تبلیغ را در ابتدا، نظریه‌پرداز مارکسیست روس، گیورگی پلیخانف، اشاعه داد. او تبلیغ را اشاعة اندیشه‌های گوناگون به اشخاص یا گروه‌های کوچک و تهییج را اشاعه اندیشه‌ای خاص به گروه کثیری از مردم تعریف کرد. وی. آی. لنین شرح بیشتری از این اندیشه‌ را در جزوه خود با عنوان «چه باید کرد؟» (Chto delat$1, 1902) ارائه کرد و گفت مبلّغینی که مهم‌ترین وسیله ارتباطی‌شان چاپ است، علل بی‌عدالتی‌های اجتماعی همچون بیکاری و گرسنگی را شرح دهند و تهییج‌گرایانی که مهم‌ترین وسیله ارتباطی‌شان گفتار است، از ابعاد عاطفی این موضوعات برای برانگیختن خشم مخاطبانشان استفاده کنند.

مسعود امیرخانی

اگنس گری

Agnes Grey \'ag-nəs-'grā\
دانشنامه ادبیات جهان- جلد 1
رمانی نوشته اَن برانتی (برونته)، که در 1847 منتشر شد. این اثر روایت سرگذشت‌وار رنج‌های اگنس ‌گری، دختر کشیش بخش، را بیان می‌کند. او به‌عنوان معلم خصوصی، ابتدا به بچه‌های شیطان خانواده بلومفیلد و بعد به بچه‌های خانوادة ماری درس می‌دهد. یگانه دل‌خوشی اگنس، طبیعت آن منطقه و رابطه در حال شکوفایی‌اش با وستن، کشیش‌یار محلی، است که سرانجام با او ازدواج می‌کند.

مسعود امیرخانی