دانشنامه جامع علوم انسانی

دانشنامه جامع علوم انسانی

نویسنده = روحانی، شادی
تعداد مدخل: 3

نظام آموزش عالی بلژیک

Belgian Higher Education System
دای‍رة‌ال‍م‍ع‍ارف‌ آم‍وزش‌ ع‍ال‍ی‌- جلد 1
  پایتخت: بروکسل نوع حکومت: مشروطة سلطنتی فدرال زبان رسمی: هلندی، فرانسوی، آلمانی مساحت: 30528 کیلومترمربع جمعیت: 11151966 نفر (2015م) تعداد دانشجویان: 477712 نفر (2012م) تعداد اعضای هیئت‌‌علمی: 29895 نفر (2012م) تولید ناخالص ملی: 7/458 میلیارد دلار (2015م) هزینه دولت از تولید ناخالص ملی: 6/6% (2014م) هزینه آموزش از کل هزینه دولت: 0/12% (2014م)   ویژگی‌های جغرافیایی، جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی بلژیک از کشورهای سلطنتی اروپای غربی است که در کنار دریای شمال واقع شده است. این کشور از شمال با هلند، از مشرق با کشورهای آلمان و لوکزامبورگ، و از جنوب و شرق، با فرانسه همسایه است. بلژیک کشوری مسطح است که ناهمواری‌های یکنواختی دارد. آب‌وهوای آن، در بیشتر نقاط، اقیانوسی و در برخی مناطق، قاره‌ای است و در برخی نواحی نیز، زمستان‌های سرد و برفی دارد.      از دیگر ویژگی‌های جغرافیایی و سیاسی بلژیک، می‌توان گفت، این کشور دارای دولتی فدرال است که به سه ناحیة اصلی: هلندی زبان‌های فلاندرز در شمال، فرانسوی‌زبان‌های والونیا در جنوب و بروکسل- پایتخت هر دو زبان- جایی که فرانسوی‌ها و هلندی‌ها به انجام فعالیت‌های رسمی در کنار یکدیگر می‌پردازند، تقسیم شده است. در کنار این سه گروه اصلی همچنین، اقلیتی از آلمانی‌زبان‌ها (حدود 70000 نفر) در قسمت شرقی کشور ساکن هستند.      جمعیت بلژیک در سال 11151966 برآورد شده است که رشد 07/0 درصدی نسبت به سال قبل (2014م) داشته است. نگاهی ژرف‌تر به آمار مرگ‌ومیر این کشور، نشان می‌دهد که در 2014م با افزایش شمار مرگ‌ومیر، نسبت به زاد و ولد به میزان 5688 نفر، خالص رشد جمعیت منفی بوده است.      ساختار گروه‌های سنی در سال 2015 بر پایه برآوردهای این وبگاه، نشان می‌دهد که حدود 16% (1773832 نفر) در گروه سنی زیر 15 سال، 66% (7367435 نفر) بین 15 تا 64 سال و 18% (2010699 نفر) در گروه سنی بالای 64 سال قرار دارند؛ بنابراین به‌روشنی می‌توان دریافت که بلژیک، در زمرة کشورهای میان‌سال به‌شمار می‌رود. ازسوی‌دیگر نگاهی به هرم توزیع جمعیت برحسب سه گروه سنی.      همان‌گونه که نگاره 1 نشان می‌دهد، هرم توزیع جمعیتی بلژیک انقباضی است. این گونه هرم‌های جمعیتی، بیشتر در کشورهای پیشرفته با نرخ پایین تولد و نرخ بالای مرگ‌ومیر دیده می‌شود. در کشورهایی با این گونه از توزیع گروه سنی، امید به زندگی بالا و ساکنین این کشورها از سطح بالایی از کیفیت آموزشی و بهداشت برخوردارند.      فشردگی جمعتی بلژیک در 2015م، 365 نفر در کیلومترمربع است که بافتی فشرده را نشان می‌دهد.      ازنظر زبان‌شناختی، بخش شمالی آن انگلیسی‌‌زبان و بخش جنوبی فرانسوی‌زبان است و در پایتخت، به هر دو زبان و در بخش شرقی، بیشتر به زبان آلمانی صحبت می‌شود. بلژیک تعداد زیادی کارگر مهاجر دارد که بیشتر آنها ایتالیایی هستند.      کشاورزی در اقتصاد این کشور، به‌علت بی‌حاصل بودن خاک، نقش چندانی ندارد. در عوض، از آن برای تولید کود استفاده می‌کنند که بازدهی خوبی دارد و فرصت‌های شغلی فراوانی نیز ایجاد کرده است.      مهم‌ترین محصولات کشاورزی این کشور را چغندرقند، غلات (گندم)، سیب‌زمینی و پنبه تشکیل می‌دهد. در مجموع، تولیدات کشاورزی این کشور، برای تغذیة مردم آن کافی نیست.      تکیه بر مهارت‌های ملی، در تولید از ویژگی‌های برجسته این کشور در گذر تاریخ آن است و آن را به کشوری صنعتی بدل کرده که در این زمینه از سده‌های میانی شهرت ویژه‌ای داشته است.      بلژیک نخستین کشور در قاره اروپاست که انقلاب صنعتی را آزموده است و در سدة نوزدهم میلادی (به‌ویژه با تولید زغال‌سنگ) به بزرگ‌ترین تولیدکنندة فولاد مبدل می‌شود. بلژیک معادن زغال‌سنگ فراوانی دارد، اما ازآنجاکه امروزه نفت منبع اصلی انرژی است، استخراج زغال‌سنگ بسیار کاهش یافته است. البته نفت، بخشی از ذخایر آن را تشکیل می‌دهد که ناگزیر آن را صادر کند. در بلژیک، حدود 50% از انرژی لازم ازطریق نیروگاه‌های هسته‌ای فراهم می‌شود (Central Intelligence Agency, 2015).    
     کارخانة ذوب آهن این کشور، سالانه مقدار زیادی فولاد تهیه می‌کند که ناگزیر از وارد کردن مواد اولیة آن است. این مواد، در گذشته، از کنگو (زئیر) وارد می‌شد که مستعمرة این کشور به‌شمار می‌آمد. سازه‌های مکانیکی، مانند تجهیزات راه‌آهن، ماشین‌آلات و کارخانه‌های کشتی‌سازی، ازجمله مهم‌ترین تولیدات صنعتی بلژیک است. از دیگر صنایع این کشور، می‌توان از پارچه‌بافی، پتروشیمی، تولید کود، مواد پلاستیک، الیاف مصنوعی، سیمان‌سازی، شیشه‌سازی و صنایع غذایی، به‌ویژه تولید قند و شکلات، نام برد. وجود شبکه‌های ارتباطی کافی (راه‌های آبی، راه‌آهن و جاده) نیز موجب تسهیل توسعة صنعتی شده است؛ بدین‌ترتیب، بلژیک، به‌رغم کم بودن مساحت و محدودیت منابع طبیعی، از ثروتمندترین کشورهای جهان به‌‌شمار می‌آید.      بلژیک، در 57 ق.م، به تصرف سزار درآمد و به‌رغم کم بودن شهرهایش، نقش بسیار مهمی در اقتصاد امپراتوری داشت. اشغال ژرمن‌ها، بیشترین اثرهای خود را در به‌کارگیری زبان فرانسه در این کشور نشان می‌دهد.      در 1790م، بعد از تجربة دوران کوتاه استقلال، استان‌های این کشور، به تصرف فرانسه و سپس هلند درآمد (1830-1794م). بلژیک در 1830م استقلال یافت، اما تا 1839م هلندی‌ها، آن را به رسمیت نشناختند.      اگرچه بلژیک، بعد از جنگ جهانی دوم، از رشد اقتصادی چشمگیری برخوردار شد، اما مشکلات فراوانی را پشت ‌سر گذاشت که مهم‌ترین آنها عبارت بودند از: سقوط لئوپارد سوم و به قدرت رسیدن پسر او بودان؛ درگیری‌های کلیسا با لیبرال‌ها و سوسیالیست‌ها که به بستن پیمان تحمیلی انجامید؛ مشکل کنگو، در عصر استعمار‌زدایی؛ و درگیری‌های بخش فرانسوی‌زبان با بخش فلاماند که تا سال 1980، که منطقه‌ای شدن آغاز شد، ادامه یافت.      هم‌اکنون، این کشور اقتصادی مدرن، باز و خصوصی دارد که توانسته شبکة ارتباطی، بازرگانی و صنعتی خود را در سطح بالایی توسعه دهد. همان‌گونه که پیش‌تر نیز اشاره شد، توجه به صنایع ملی از اصلی‌ترین رویکردهای کشور بلرژیک به‌شمار می‌آید و براین‌اساس، بیشتر ساختارهای موجود در این کشور، بر پایة این رویکرد شکل گرفته است. به‌طوری‌که بیشتر صنایع در بخش‌های پرجمعیت مانند ناحیه فلاندرز متمرکز شده است. اما آنچه اقتصاد پیشرفته این کشور را آسیب‌پذیر می‌سازد، وابستگی به مواد اولیه در مقادیر بالا به‌علت منابع طبیعی کم این کشور است؛ بدین‌ترتیب، علی‌رغم اینکه بلژیک صنایع تولیدی خود را در حجم بالا صادر می‌کند، وابستگی به مواد اولیه، بازار این کشور را در برابر نوسانات بازارهای جهانی آسیب‌پذیر کرده است. حدود سه‌چهارم صادرات بلژیک، به کشورهای اروپایی به‌ویژه آلمان است (National Bank of Belgium, 2014).   اصول و اهداف کلی آموزش و آموزش عالی در بلژیک، مدیریت آموزش ابتدایی و میانی در میان سه منطقه فدرالی بروکسل، فلاندرز و والونیا تقسیم شده است.      پیش از ژانویه 1989، آموزش عمومی در هر سه منطقه به شیوة یکسانی سازماندهی می‌شد و سیاست‌های آموزشی ازجمله سیاست‌های ملی به‌شمار می‌آمد. اما پس از آن، همة مسئولیت‌های نظام آموزشی به سه منطقه فلمیش، بروکسل و والونیا واگذار شد.      براساس ماده 24 قانون اساسی بلژیک، همة افراد می‌توانند آزادانه از آموزش بهره‌مند شوند. مدارس به‌صورت مستقل و بدون دخالت دولت، گشایش و مدیریت می‌شوند. با وجود این مدارسی که می‌خواهند ازسوی دولت مورد ارزیابی قرار گیرند و گواهی‌نامه رسمی دریافت کنند و یا از کمک‌های مالی دولت بهره‌مند شوند، باید براساس قوانین حاکم بر مدارس عمومی، عمل کنند. قانون آموزش آزاد بر دو رکن اساسی استوار است: 1. آموزش آزاد و 2. آزادی در انتخاب نهاد آموزشی. بر این اساس، دانش‌آموزان می‌توانند باتوجه‌به فاصله مکانی قابل‌پذیرش، نهاد آموزشی خود را آزادانه انتخاب کنند. در بخشی دیگر از این قانون، اشاره شده است که در کنار آموزش آزاد، آموزش اجباری برای همگان رایگان است و افراد می‌توانند از کمک‌هزینه اولاد و تخفیف مالیاتی بهره‌مند شوند.      به‌موجب حکم 1997، بخش فرانسوی‌زبان اهداف زیر را در زمینة آموزش دنبال می‌کند (OECD, 2000): · افزایش اعتمادبه‌نفس و رشد شخصیت همة دانش‌آموزان؛ · آماده کردن دانش‌آموزان برای درونی کردن دانش و دستیابی به صلاحیت‌هایی که آنها را برای آموزش در سراسر زندگی و به‌دست آوردن جایگاهی پویا در زندگی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی توانا می‌سازد؛ · تبدیل همة فراگیران به شهروندانی احترام‌برانگیز؛ به‌گونه‌ای که بتوانند در توسعة جامعه‌ای مردم‌سالار، متحد و کثرت‌گرا مشارکت کنند و پذیرای سایر فرهنگ‌ها باشند؛ · ایجاد فرصت برابر و آزادی اجتماعی برای همة فراگیران.      برای دستیابی به اهداف یادشده، هر مؤسسة آموزشی، باید اقدامات زیر را انجام دهد: · قرار دادن فراگیران در شرایطی که به فراگیری دانش، مهارت‌ها و صلاحیت‌های لازم برانگیزانده شوند؛ · اولویت‌دادن به فعالیت‌های اکتشافی، تولیدی و آفرینشی؛ · آموزش نظریه‌ها و کارهای عملی که باعث به ‌وجود آوردن مفاهیم کاربردی می‌شود؛ · ایجاد توازن میان کارهای فردی و جمعی، و توسعة ظرفیت‌ها برای پذیرش مسئولیت‌های لازم به‌منظور دست یافتن به هدفی مشخص؛ · ایجاد سازوکارهایی که فراگیران، را به مشارکت در همة فعالیت‌های مربوط به برنامه‌های سازمان‌یافته ازسوی مؤسسه برانگیزاند؛ · وارد کردن هدایت تحصیلی در فراگرد آموزشی، به‌ویژه از رهگذر آشنا ساختن فراگیران، با مشاغل و اطلاع‌رسانی به آنها دربارة رشته‌های آموزشی؛ · استفاده از فنّاوری‌های ارتباطی و اطلاعاتی و تلقی آنها به‌مثابة ابزار توسعه، و دستیابی به استقلال و شخصی‌سازی روند فراگیری؛ · برانگیختن ذوق فرهنگی و آفرینشگری، و ساده‌سازی شرکت در کنش‌های فرهنگی و ورزشی با همکاری بازیگران آن؛ · آموزش احترام به شخصیت و باورهای دیگران و نفی خشونت معنوی و فیزیکی و اجرای مسئولیت‌های مدرسه با روش‌های مردم‌سالارانة مبتنی‌بر شهروندی؛ · مشارکت در مسائل محله یا محل زندگی، و وارد شدن در این فعالیت‌ها، به‌گونه‌ای هماهنگ، و به‌ویژه ایجاد شرایط لازم برای مباحثه‌های مردم‌سالارانه.      تمامی مؤسسه‌های آموزشی، ناگزیر از اجرای برنامه‌های آموزشی و طرح‌های تربیتی زیر هستند: · اجرای اصول و اهداف کلی یادشده در بالا؛ · فراگیری، ژرفا بخشیدن و ایجاد مهارت در زبان فرانسه؛ · ایجاد تمایل در فراگیری زبان‌های دیگر، به‌ویژه توانایی ایجاد ارتباط با این زبان‌ها؛ · ایجاد آشنایی با اهمیت هنرها و آموزش ازطریق رسانه‌ها؛ · کمک به فهم علوم و فنون و درک وابستگی آنها به یکدیگر؛ · نشر میراث فرهنگی در همة جنبه‌ها و کشف دیگر فرهنگ‌ها، که در مجموع موجب قدرشناسی و مشارکت در بافت روابط اجتماعی می‌شود؛ · به یاد داشتن وقایع تاریخی، که موجب درک گذشته و حال می‌شود؛ · ایجاد ارتباط فردی و جمعی با افکاری که مردم‌سالاری را پدید می‌آورند؛ · کمک به آشنایی با محیط زندگی، تاریخ و به‌ویژه آشنایی با عوامل و پیامدهای اتحاد اروپایی؛ · کمک به آشنایی با نظام سیاسی بلژیک.      به‌طورکلی، جهت‌گیری کلی آموزش در مفهوم بی‌طرفی آموزش عمومی خلاصه می‌شود؛ آموزشی که مبتنی‌بر نیازهای عینی برخاسته از کنش‌ها و درستکاری برآمده از فرهیختگی و در خدمت حقیقت باشد و کنجکاوی فردی را برانگیزاند. هدف از اجرای این طرح: به اجرا درآوردن آموزش توسعه‌یافته و متوازن، دور سه محور آموزش، دانش و مهارت‌ها که یکدیگر را تعبیر و تکمیل می‌کنند، در مفهوم اجتماعی و مدنی آن؛ کمک به شکوفاسازی شخصیت؛ و دستیابی به هنر چگونه زیستن.      در بازآرایی مدارس عالی، هدف بلند‌مدت بهبود کیفیت است که کوشش می‌شود از رهگذر گسترش ارتباط با کشورهای دیگر، به‌دست آید. از 114 مؤسسة آموزش عالی، 107 مؤسسه داوطلبانه، تصمیم به تشکیل 30 مجموعة چند‌رشته‌ای گرفته‌اند. هدف از این کار، تبیین هدف‌های مدارس عالی و دستیابی به آنهاست که دربرگیرندة تبیین روش‌های تربیتی، اجرای روش‌های ارزیابی آموزشی و فراهم کردن تجهیزات آموزشی لازم است که از رهگذر روابط آموزشی شکل می‌گیرند.      اما با گذشت زمان، نگاه بلژیک به‌ویژه در جامعه فرانسوی‌زبان، به آموزش اندکی دگرگون و شاید بتوان گفت ژرف‌تر شده است. اگر در سدة بیستم میلادی بلژیک بهره‌مندی از فرصت برابر آموزشی برای همگان را هدف آموزشی خود می‌دانست، هم‌اکنون این هدف بسیار موشکافانه‌تر تعریف شده است. به‌طوری‌که مهم‌ترین هدف آموزشی خود را تضمین بهره‌مندی همگان از آموزش بی‌قید و شرط و بدون توجه به طبقة اجتماعی و فرهنگی افراد می‌شناسد؛ همچنین جذب دانش‌آموختگان دوره‌های آموزشی رسمی و مهارت‌آموزی در بازار کار را از دیگر اهداف آموزشی خود معرفی می‌کند. در این راستا، برنامه‌های عملیاتی بلژیک برای دستیابی به اهداف مشخص شده عبارت‌اند از: · برنامه‌ریزی برای درونی‌سازی دانش؛ · پرورش مهارت‌ها و نگرش‌های دانش‌آموزان؛ · در دسترس بودن آموزش، برای همگان بر پایه قانون فرصت‌های برابر آموزشی؛ · تطبیق‌پذیر با گروه‌های گوناگون مختلف درخواست‌کننده؛ · نقش‌آفرینی در توسعة انسانی (ارتقای فرهنگ و آزادی فردی)؛ · آماده‌سازی افراد برای ورود به جهان کار؛ · نرمش‌پذیری بر پایة نیاز جامعه و مردم؛      به روشنی می‌توان دریافت طی سال‌ها، اهداف آموزشی در بلژیک از سطح ملی به سطح بین‌المللی تغییر یافته است. اگرچه در سدة بیستم میلادی، نظام حاکم بر آموزش بلژیک به دنبال دسترسی و فرصت برابر آموزشی برای همگان بود، اما با گذشت زمان و ارتباط با جامعة جهانی، اهداف نظام آموزشی با چالش‌های جهانی همسو شده است. هم‌اکنون سیاست‌گذاران آموزشی بلژیک، می‌کوشند با بالا بردن کیفیت آموزش، راه ورود دانش‌آموختگان خود را به بازار‌های جهانی باز کنند.   ساختار نظام آموزشی همان‌گونه که پیش‌تر نیز اشاره شد، بلژیک دارای حکومتی فدرالی است که سه منطقه مستقل فلاندر، منطقه فرانسوی و آلمانی‌زبان را در خود جای داده است. اگرچه تصمیم‌گیری پیرامون مسائلی چون تقسیم‌بندی دوره‌های نظام آموزشی (ابتدایی، میانی و آموزش عالی)، طول دوره آموزشی در هریک از سطوح و برنامه‌های بازنشستگی آموزشگران برعهدة دولت فدرال است، هریک از این مناطق وزارت آموزش مستقل خود را دارد و در تعیین قانون‌های حاکم بر نظام آموزشی خود، به‌ویژه در سطح مدارس ابتدایی و متوسطه استقلال دارند. نظام اجتماعی فلاندرز نظام اجتماعی فلاندرز، مسئولیت آموزش را در منطقه فلاندرز و نهادهای فلاندری در محدوده منطقه بروکسل برعهده دارد. زبان آموزشی و اداره عمومی هلندی است و «وزارت آموزش و مهارت‌آموزی فلاندری» مسئولیت اداره نظام آموزشی منطقه را برعهده دارد. ساختار نظام آموزشی فلاندری، شامل شش سال دوره ابتدایی اجباری (شش تا دوازده‌سالگی)، دوره شش یا هفت‌ساله آموزش میانی (دوازده تا هجده‌سالگی) و آموزش عالی را دربر می‌گیرد. در این میان، آموزش دوره میانی، تمام‌وقت است و سه گام پیاپی دوساله را دربر می‌گیرد. دانش‌آموزان بایستی در پایان سال دوم (چهارده‌سالگی، پایان گام اول)، از میان چهار گرایش تخصصی زیر، یکی را به دلخواه برگزینند (Unesco, 2010): 1. آموزش عمومی: دراین دوره، درس‌های نظری ارائه می‌شود و هدف آن آماده‌سازی دانش‌آموزان برای ورود به دوره آموزش عالی است؛ 2. آموزش تخصصی (فنی): بر بخش کاربردی دانش نظری تمرکز دارد و هدف آن، آماده‌سازی دانش‌آموزان برای ورود به دوره فنی‌و‌حرفه‌ای و یا آموزش عالی است؛ 3. آموزش هنر: افزون بر آماده‌سازی دانش‌آموزان برای ورود به گرایش‌‌های هنری در دوره آموزش عالی، سپری کردن این دوره، به دانش‌آموزان اجازه می‌دهد به گرایش‌های غیرهنری در دوره‌های آموزش عالی و یا دوره‌های حرفه‌ای غیرهنری ورود یابند؛ 4. آموزش تمام‌وقت فنی‌وحرفه‌ای: در این دوره دانش‌آموزان برای حرفه ویژه‌ای آماده می‌شوند. این دوره، با ترکیب آموزش عمومی، با یک دوره مهارت‌آموزی، حرفه‌ای ویژه را به دانش‌آموزان می‌آموزد. آموزش‌های ارائه‌شده در این دوره، دانش‌آموزان با مهارت‌های کاربردی و همچنین افرادی را شامل می‌شود که برای بهره‌مندی از آموزش با مشکل روبه‌رو بوده‌اند.      بدین‌ترتیب، آموزش‌های ارائه‌شده در دو سال اول دورة میانی، برای همة دانش‌آموزان یکسان است. با پایان دوره میانی در هریک از گرایش‌های اشاره‌شده، به دانش‌آموزان گواهی‌نامه دورة میانی داده می‌شود که بر پایه آن، آنان می‌توانند وارد دورة آموزش عالی شوند.      آموزش عالی در فلاندرز، بر پایة تغییرات ساختاری نظام آموزشی اروپا و در چهارچوب فرایند بلونیا شکل گرفته است.      ساختار کارشناسی- کارشناسی ارشد، یکی از نتایج مشهود حاکمیت این فرایند در ساختار آموزش عالی اجتماع فلاندرز است. به‌طورکلی، نظام آموزش عالی در این منطقه، از سه دوره تشکیل شده است: نخست دوره‌های کارشناسی؛ دوم دوره‌های کارشناسی ارشد و سومین دوره دوره‌های دکتری تخصصی و حرفه‌ای. هریک از این دوره‌ها، شیوه‌های آموزشی متفاوتی را در خود، جای داده‌اند. در این منطقه آموزش عالی نیز همانند آموزش پایه زیر نظر دولت فلاندرز اداره می‌شود؛ به‌طوری‌که تنها دانشگاه‌ها و کالج‌های دانشگاهی که ازسوی دولت فلاندرز به ثبت رسیده باشند، می‌توانند دوره‌های دانشگاهی (کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری) رسمی برگزار کنند و به دانشجویان گواهی‌نامة این دوره‌ها را اعطا نمایند. در این میان آموزش‌های ارائه‌شده در دانشگاه‌ها، آکادمیک‌محور و این آموزش‌ها در کالج‌های دانشگاهی، بیشتر تخصصی و کاربردی‌محور است. هم‌هنگام، کالج‌ها می‌توانند با همکاری دانشگاه‌ها، آموزش‌های آکادمیک‌محور نیز ارائه نمایند؛ برای نمونه دانشگاه مسئولیت پژوهش در این دوره‌ها را برعهده می‌گیرد. بدین‌ترتیب، در پایان دوره، گواهی‌نامه به‌صورت مشترک ازسوی دانشگاه و کالج‌های دانشگاهی تأیید و به دانشجو اهدا می‌شود (Flemish Ministry of Education and Training, 2015).      نگاهی به ساختار اداری نهادهای آموزش عالی در فلاندرز نشان می‌دهد که این نهادها، به دو گروه اصلی دسته‌بندی شده‌اند: 1. نهادهای ثبت قانونی شده و 2. نهادهای ثبت‌شده. تنها این نهادها می‌توانند دوره‌های کارشناسی و کارشناسی ارشد برگزار کنند و گواهی‌نامه رسمی اعطا کنند. 1. نهادهای ثبت قانونی‌شده: این نهادها، نهادهای سنتی آموزش عالی هستند که پیش از اصلاحات آموزشی سال 2003 ازسوی مسئولان آموزش فلاندری شناسایی شده‌اند و همه آنها برای خدمات آموزشی و علمی خود، از دولت بودجه دریافت می‌کنند. دانشگاه‌ها، کالج‌های دانشگاهی و مؤسسات تحصیلات تکمیلی، در این دسته جای می‌گیرند. 2. نهادهای ثبت‌شده: نهادهایی هستند که به‌صورت رسمی ازسوی دولت فلاندری به ثبت رسیده‌اند. این‌گونه نهادها برای رسمیت دادن به فعالیت‌های خود، بایستی بتوانند با ارائه مدارک لازم، توان مالی خود را در فراهم کردن هزینه‌های آموزشی و غیرآموزشی ثابت کرده و برای تضمین امکان ادامه تحصیل دانشجویان، در صورت توقف فعالیت، تفاهم‌نامه‌ای نیز با یکی از نهادهای آموزشی قانونی تنظیم کرده ‌باشند. در چنین شرایطی، دولت فلاندری اقدام به ثبت نهادهای آموزشی می‌نماید (Mathou, 2010).      با وجود حاکمیت دولت در بخش آموزش، دانشگاه‌ها و کالج‌های دانشگاهی، می‌توانند آزادانه برنامة درسی خود را تدوین کنند. در این راستا، برنامه‌های درسی هر دوره، هم‌راستا با اهداف و چشم‌انداز کل دوره، ازسوی هیئت‌مدیره دانشگاه و یا کالج‌ تنظیم می‌شود. نظر به اینکه آموزش عالی فلاندرز بسیار تأثیر پذیرفته از قوانین حاکم بر اتحادیه اروپا و به‌ویژه بیانیه بلونیاست؛ بنابراین هیئت‌مدیره نهادهای آموزشی، بایستی در تدوین برنامه‌های خود دستورالعمل‌های اتحادیه اروپا را رعایت کنند تا توان اجرای این برنامه‌ها را در نهادهای خود داشته باشند.   دوره‌های کارشناسی · دوره کارشناسی حرفه‌ای: آموزش‌ها در این قلمرو،
برای بهبود مهارت‌های عملی و با هدف ارتقای سطح
دانش عمومی و تخصصی دانشجویان و همچنین کسب شایستگی‌های لازم برای انجام حرفه‌ای مورد نظر، ارائه می‌شود؛ بدین‌ترتیب دوره کاربردمحور و شامل دوره‌های کارآموزی است. دوره‌های کارشناسی حرفه‌ای، ازسوی کالج‌های دانشگاهی برگزار می‌شود که دربرگیرنده حداقل 180 واحد درسی است و به‌طور میانگین سه سال تحصیلی به‌طول می‌انجامد.
· دوره کارشناسی پیشرفته: دوره کارشناسی پیشرفته ازنظر دانشی و مطالعاتی بسیار گسترده‌تر و هدف آن، ژرفا بخشیدن به دانش و یا شایستگی‌های دوره‌های حرفه‌ای است؛ بنابراین، دانشجو برای ورود به این دوره، بایستی مدرک کارشناسی داشته باشد. این دوره شامل 60 واحد درسی است و به‌طور میانگین، یک سال تحصیلی به‌طول می‌انجامد. · دوره کارشناسی آکادمیک: این دوره، بیشتر بر دانش نظری تمرکز دارد و دانشجویان را برای ورود دوره کارشناسی ارشد آماده می‌کند. این دوره‌ها که ازسوی دانشگاه‌ها و کالج‌های دانشگاهی برگزار می‌شوند، حداقل شامل 180 واحد درسی هستند و به‌طور میانگین سه سال تحصیلی به‌طول می‌انجامند. دوره‌های کارشناسی ارشد دوره‌های کارشناسی ارشد، در فلاندرز به دو شیوه برگزار می‌شود: · دوره‌های کارشناسی ارشد: این دوره ترکیبی از آموزش، پژوهش و پایان‌نامه کارشناسی ارشد است که دست‌کم 60 واحد درسی را دربر می‌گیرد. البته برحسب رشته تحصیلی، شمار واحدهای درسی، در برخی رشته‌ها مانند پزشکی، حقوق، روان‌شناسی و مهندسی بیشتر است. سال تحصیلی در این دوره‌ها، به‌طور میانگین یک سال تحصیلی است. آموزش‌های ارائه‌شده در این دوره، رویکرد دانشگاهی دارند و هدف آنها، ارتقای دانش دانشجویان به سطح دانش پیشرفته و شایستگی‌های آنها در شاخه مطالعاتی ویژه است. همان‌گونه که پیش‌تر اشاره شد، این دوره شامل پایان‌نامه کارشناسی ارشد است که در پایان دوره، ازسوی دانشجو تدوین می‌شود و به‌طور کمینه برابر 15 و بیشینه 30 واحد درسی است. · دوره کارشناسی ارشد پیشرفته: هدف اصلی از برگزاری این دوره، گسترش و ژرفا بخشیدن به دانش و شایستگی‌های دانشجویان در یک رشته تحصیلی ویژه است. نظر به اینکه دانشجویان تنها با سپری کردن دوره کارشناسی ارشد می‌توانند در این دوره وارد شوند، هدف اصلی این دوره، تخصصی کردن نگاه دانشجویان در پایان دوره است. شمار واحدهای درسی این دوره دست‌کم 60 واحد است که یک سال تحصیلی نیز به‌طول می‌انجامد.   دوره دکتری این دوره، بالاترین دوره آموزش در فلاندرز و هدف آن، پرورش پژوهشگرانی مستقل است که به توسعه دانش در این منطقه کمک کنند. دانشجویان با در دست داشتن گواهی‌نامه کارشناسی ارشد می‌توانند برای ورود به دوره دکتری بپردازند. در کنار این شرط لازم، دانشگاه‌ها می‌توانند شرایط دیگری نیز برای داوطلبان خود در نظر بگیرند. از آن جمله، می‌توان نیاز به ارائه فعالیت‌های پژوهشی انجام‌شده ازسوی داوطلب، متناسب با رشتة مورد تقاضا اشاره کرد. در این میان، متقاضیانی که گواهی‌نامه کارشناسی ارشد ندارند، بایستی صلاحیت علمی آنها برای نگارش رساله دکتری، ازسوی دانشگاه مورد ارزیابی قرار گیرد و یا بتوانند آزمون علمی تعیین‌شده ازسوی دانشگاه را با موفقیت سپری کنند. پس از پذیرش، دانشجویان در این دوره، بایستی بتوانند توان علمی خود را با ارائه مباحث علمی جدید در یک رشته و یا فراتر از یک رشته، در زمان انجام رسالة دکتری نشان دهند. در منطقه فلاندرز، این دوره تنها ازسوی دانشگاه‌ها برگزار شد و دانشجویان پس از چهار سال با نگارش رساله و دفاع از آن، می‌توانند دوره را به پایان برسانند    
(Ministry of the Flemish Community, Department of Education and Training, 2008). نگاره 2 سطوح گوناگون آموزشی در فلاندرز را به‌روشنی به تصویر کشیده است.   دوره آموزش حرفه‌ای عالی در سال 2009، افزون‌بر دورة میانی و دورة تمام‌وقت آموزش عالی، دوره «آموزش تخصصی عالی» در نظام آموزشی فلاندری ایجاد شد. این دوره که آن را با حروف اختصاری (HBO5) نمایش می‌دهند، میان دوره میانی و دوره کارشناسی حرفه‌ای قرار دارد و دو شاخه اصلی نیز دارد: 1. آموزش بزرگسالان و 2. آموزش حرفه‌ای عالی در پرستاری. مسیر آموزشی دانشجویان این دوره محدود نیست و دانش‌آموختگان این دوره، در برخی رشته‌های تحصیلی، می‌توانند با سپری کردن چند واحد درسی، گواهی‌نامه کارشناسی دریافت کنند.   نظام اجتماعی فرانسوی‌زبان‌ها در نظام اجتماع فرانسوی‌زبان‌ها که دو منطقه بروکسل و والونیا را دربردارد، هیئت دولت، قدرت قانون‌گذاری و تصمیم‌گیری در سه حوزة فرهنگ، آموزش، سلامت و رفاه را به‌صورت مستقل بردوش دارد. در این منطقه نظام آموزشی، شامل دوره آموزشی کودکستان (دوونیم تا شش‌سالگی)، دوره آموزشی ابتدایی (شش تا دوازده‌سالگی)، دورة آموزشی میانی (دوازده تا هجده‌سالگی و بالاتر) و در دورة آموزش عالی (دو پایه) است. در این منطقه، آموزش میانی به دو گونه (1 و 2) تقسیم می‌شود. براساس برنامة اصلاحات منطقه‌ای و همانند منقطه فلاندر، در گونه نخست، آموزش دورة میانی دارای سه گام متوالی دوساله شامل مشاهده (گام اول)، جهت‌گیری (گام دوم) و انتخاب (گام سوم) است. هم‌هنگام، در گونه دوم آموزش میانی، آموزش شش‌ساله بوده که به‌صورت دو گام سه‌ساله ارائه می‌شود. آموزش‌هایی که ازسوی این اجتماعی اداره و هدایت می‌شوند، هیچ وابستگی فلسفی یا مذهبی ندارند و آموزش‌های ارائه‌شده از شیوه‌های اخلاقی شناخته‌شده یا سکولار پیروی می‌کند. براساس گزارش مرکز سیاست‌های آموزشی اروپا در سال 2009، تنها 2% از دانش‌آموزان، جذب گونة دوم دوره میانی می‌شوند. دوره میانی در مدارس بلژیک، به آموزش عمومی، فنی، هنری و حرفه‌ای تقسیم می‌شود که نشان‌دهنده تمرکز بر مهارت‌آموزی در نظام آموزشی این منطقه است.        در منطقه فرانسوی‌زبان، دانشگاه‌ها، مدارس عالی و کالج‌های هنر، مسئولیت آموزش‌های عالی را برعهده دارند که به نهادهای عمومی (نهادهایی آموزشی که ازسوی جامعه فرانسوی حاکم و یا دیگر نهادهای عمومی اداره می‌شوند) و یا نهادهای رایگان (نهادهای آموزشی که ازسوی نهادهای خصوصی خود اظهار و یا غیر خود اظهار اداره می‌شوند) وابستگی دارند (European Commission, 2015).      نخستین رسالت آموزش عالی، دستیابی و انتشار دانش پیشرفته است و بر پیوند آموزش و پژوهش تأکید شده است. دانشگاه به بنیان‌های فرهنگی پایبند است و تلاش می‌کند تا با ایجاد ارتباط میان پژوهش‌های بنیادی و کاربردی، آموزش را ارتقا دهد و همچنین پیوندی میان دانشگاه و صنعت برقرار کند؛ همچنین استقلال دانشگاه‌ها برآمده از استقلال دولت حاکمه در اداره نظام آموزشی است. بدین‌ترتیب همة نهادهای آموزش عالی (دانشگاه‌ها، کالج‌های هنری و مدارس عالی) در تدوین برنامه‌های درسی خود، استقلال کامل دارند (Eurydice, 2009).      آموزش عالی در این منطقه به دو شیوه نظری و مهارت آموزی (دو پایه) و در قالب دوره‌های بلندمدت دانشگاهی (چهار یا پنج‌ساله) و کوتاه‌مدت غیردانشگاهی (سه یا چهارساله) ازسوی دانشگاه‌ها، مدارس عالی و کالج‌های هنر ارائه می‌شود. آموزش‌های نظری و بلندمدت در دانشگاه‌ها برگزار می‌شود و برنامه‌های آموزشی چون علوم انسانی و اجتماعی (پژوهش‌های دینی، فلسفه، تاریخ، زبان و ادبیات، هنر و باستان‌شناسی، حقوق، جرم‌شناسی، روان‌شناسی، علوم تربیتی، اقتصاد، علوم سیاسی و علوم اجتماعی)، علوم (علوم، علوم کاربردی، علوم کشاورزی، مهندسی ژنتیک)، علوم بهداشت (علوم پزشکی، دندان‌پزشکی، دامپزشکی، بهداشت عمومی، داروسازی، تربیت‌بدنی و فیزیوتراپی) را در برمی‌گیرند. هم‌هنگام آموزش‌های ارائه‌شده در مدارس عالی، کوتاه‌مدت (غیردانشگاهی) و به شیوه مهارت‌آموزی است و برنامه‌های درسی همچون علوم کشاورزی، هنرهای کاربردی، اقتصاد، آموزش‌های پیراپزشکی، آموزش، علوم اجتماعی، فنّاوری و مترجمی، با هدف تربیت نیروی انسانی ماهر، در آنها ارائه می‌شود. یکی دیگر از نهادهای آموزش عالی، در بخش فرانسوی‌زبان، کالج‌های هنری هستند که با هدف تربیت نیروی متخصص و ماهر در زمینه‌های هنری به ارائه دوره‌های کوتاه‌مدتی چون هنرهای زیبا، هنرهای تجسمی و هنرهای فضایی می‌پردازند (Eurydice, 2009).   دوره کارشناسی نخستین دورة آموزشی در ساختار آموزش عالی، اجتماع فرانسوی‌زبان بلژیک، دوره کارشناسی است که شرط ورود به آن، داشتن گواهی‌نامه دورة دوم میانی است. در این میان دانش‌آموزانی که دوره میانی و سال هفتم فنی‌وحرفه‌ای را سپری کرده‌اند، نیز می‌توانند با دریافت گواهی‌نامه، از هیئت آزمون اجتماعات فرانسوی بلژیک، وارد دانشگاه شوند. دوره کارشناسی سه‌ساله و شامل180 واحد درسی است. هریک از سه دانشگاه فراگیر این منطقه (دانشگاه لیژ، دانشگاه کاتولیک لوون، دانشگاه رایگان بروکسل) دست‌کم دارای 5 دانشکده فلسفه و علوم انسانی، حقوق، علوم، پزشکی و علوم کاربردی است. البته در کنار این دانشکده‌های اصلی، در دانشگاه‌های دیگر، بنابر برنامه‌های آموزشی که دانشگاه برگزار می‌کند، دانشکده‌های دیگری نیز فعالیت داردند. دورة کارشناسی ارشد    
دومین دوره آموزشی کارشناسی ارشد است که دانشجویان پس از پایان دوره کارشناسی و دریافت گواهی‌نامه‌، می‌توانند به این دوره ورود پیدا کنند. طول این دوره، ثابت نیست و برحسب گونه نهاد آموزشی و رشته تحصیلی، می‌تواند متفاوت باشد؛ به‌طوری‌که طول دوره برای مدارس عالی و کالج‌های هنر یک تا دو سال (برای هر سال تحصیلی بیشینة 60 واحد درسی پیش‌بینی شده است) است. اما طول دوره در دانشگاه‌ها که آموزش‌هایی با ماهیت آکادمیک ارائه می‌دهند، کمی متفاوت‌تر
است و عامل اصلی در تعیین طول دوره، رشتة تحصیلی است؛ برای نمونه تحصیل در رشته‌هایی چون کارشناسی ارشد آموزشگری، پژوهش‌های علمی و کارشناسی ارشد تخصصی، یک تا دو سال به‌طول می‌انجامد. وانگهی، این دوره در دانشگاه‌ها و رشته‌هایی چون دامپزشکی سه‌ساله و پزشکی چهارساله است. نگاهی به رشته‌های تحصیلی دورة کارشناسی ارشد در سه نهاد اصلی آموزش عالی بخش فرانسوی بلژیک، نشان می‌دهند که در این دوره نیز مانند دوره کارشناسی، این نهادها همچنان سیاست خود را در ارائه آموزش‌های آکادمیک ازسوی دانشگاه‌ها و آموزش‌های کاربردی ازسوی کالج‌های هنر و مدارس عالی، حفظ کرده‌اند.
     بدین‌ترتیب، دانشجویان پس از سپری کردن واحدهای درسی، ازسوی کمیته آزمون مورد ارزیابی قرار می‌گیرند و می‌توانند گواهی‌نامه کارشناسی ارشد دریافت کنند. در این میان، تدوین پایان‌نامه برای دانشجویان دانشگاه‌ها، اجباری و بخشی از برنامة درسی آنهاست. درحالی‌که تدوین پایان‌نامه، برای دانشجویان کالج‌های هنر اختیاری است و در نهایت انجام پایان‌نامه در برنامة درسی دانشجویان مدارس عالی دیده نشده است. در مدارس عالی، ارزیابی دانشجویان برای دریافت گواهی‌نامه، براساس نمره آزمون‌های نهایی انجام می‌شود. این آزمون ارزیابی‌های به‌دست آمده از فعالیت‌های آموزشی و نمرة دانشجویان از درس‌های سال آخر تحصیل را دربر می‌گیرد.        نکته قابل توجه در این دوره، امکان تغییر نهاد آموزشی با ورود به دورة جدید است. براین‌اساس، دانشجویان می‌توانند با انطباق واحدهای درسی گذرانده، از مدارس عالی به دانشگاه‌ها و برعکس وارد شوند. در چنین شرایطی، برای دانشجویان واحدهای پیش‌نیاز در نظر می‌گیرند و دانشجو پس از سپری کردن این واحدها، می‌تواند دوره را به‌طور رسمی آغاز کند.   دوره دکتری دوره دکتری، سومین دوره آموزشی در سطح عالی است که در این منطقه، به دو شیوه آموزش‌محور و پژوهش‌محور است. تحصیل در شیوه آموزش‌محور با محوریت آموزش و تنها شامل 60 واحد درسی در زمینة پژوهش است. در مقابل، در شیوه آموزش‌محور، تدوین پایان‌نامه و دفاع از آن، منجر به گواهی‌نامه دکتری می‌شود؛ شرط ورود به این دوره، داشتن گواهی‌نامه کارشناسی ارشد و یا سپری کردن 300 واحد درسی (کارشناسی + کارشناسی ارشد) است.      سه دانشگاه اصلی، جامعة فرانسوی‌زبان بلژیک که پیش‌تر اشاره شد، مسئولیت برگزاری دوره دکتری را برعهده دارند و هر سه دانشگاه، از آیین‌نامة یکسانی برای برگزاری این دوره در قلمروهای گوناگون آموزشی، پیروی می‌کنند. در این میان، کالج‌های تحصیلات تکمیلی، مسئولیت ارائه دوره‌های دکتری آموزش‌محور در یک یا دو رشته تحصیلی ویژه را برعهده دارند و برنامه‌های مقدماتی این دوره همچون درس‌های پیشرفته و درس سمینار را برگزار می‌کنند که سپری این درس‌ها یک سال تحصیلی (برابر 60 واحد درسی) زمان می‌برد (EP-Nuffic, 2010).   نظام اجتماعی آلمانی‌زبان‌ها در این بخش از بلژیک، همانند دو بخش پیش گفته، مدرسه‌ها مستقل‌اند و آموزش از سه‌سالگی آغاز می‌شود.      اصول و قوانین حاکم بر مدرسه‌های این بخش، در سال 1999 ازسوی مجلس اجتماع آلمانی بلژیک به تصویب رسید و برای یکپارچگی آموزش در همة مدرسه‌ها اجرا می‌شود.      کودکان می‌توانند از سه تا شش‌سالگی از آموزش‌های غیراجباری کودکستان بهره‌مند شوند. پس از این دوره، آموزش‌های اجباری آغاز می‌شوند که شامل شش سال دوره دبستان و شش سال دوره میانی است؛ همچنین این آموزش‌ها تا شانزده‌سالگی تمام‌وقت و از شانزده تا هجده‌سالگی پاره‌وقت است. دورة میانی دراین بخش نیز به سه گونه آموزش‌های عمومی، آموزش‌های فنی، و آموزش‌های حرفه‌ای ارائه می‌شود.      براساس حکم سال 1998 مجلس اجتماع آلمانی، ساختار اصلی دورة میانی دارای سه دوره است. دوره نخست: مشاهده (سال اول و دوم دوره میانی؛ سال هفتم و هشتم تحصیل)، دوره دوم: جهت‌گیری (سال سوم و چهارم دوره میانی؛ سال نهم و دهم تحصیلی)، دوره سوم: تشخیص (سال پنجم و ششم دوره میانی؛ سال یازدهم و دوازدهم تحصیلی). در دورة نخست میانی (سطح اول) آموزش‌ها برای همة دانش‌آموزان یکسان است و آنها را برای ورود به دورة دوم میانی آماده می‌سازد؛ در دوره دوم میانی درس‌ها تخصصی‌تر و دانش‌آموزان برای انتخاب گرایش تحصیلی در دوره سوم، آماده می‌شوند؛ همچنین آموزش در بیشتر مدرسه‌ها به شیوه تمام‌وقت است و تنها در اندکی از مدرسه‌ها و در گرایش‌های فنی‌و‌حرفه‌ای، آموزش پاره‌وقت ارائه می‌شود (EP-Nuffic, 2010).      نگاهی به ساختار نظام آموزش عالی در بخش آلمانی‌زبان بلژیک نشان می‌دهد که فرصت‌های ادامة تحصیل دانش‌آموزان در دوره آموزش عالی، در این بخش بسیار محدود است؛ به‌طوری‌که این بخش دارای یک کالج است که سه دوره کوتاه‌مدت غیردانشگاهی (یک دوره در قلمرو بهداشت و درمان برای آموزش پرستاران و دو دوره در قلمرو علوم آموزشی برای آموزش آموزشگران پیش‌دبستانی و دبستان) در آن برگزار می‌شود؛ بنابراین دانش‌آموزان برای ادامة تحصیل در دیگر گروه‌های تحصیلی، در دورة کارشناسی، می‌بایستی در دانشگاه‌ها و یا کالج‌ها بخش‌های فرانسوی زبان و فلاندرز ثبت‌نام و یا به خارج از کشور سفر کنند. همان‌گونه که پیش‌تر گفته شد، ساختار بخش آلمانی‌زبان بلژیک بسیار ضعیف است و نه‌تنها امکان ادامه تحصیل دانش‌آموزان در همه گروه‌های تحصیلی فراهم نیست، بلکه ادامه تحصیل دانشجویان در دوره کارشناسی ارشد و دکتری نیز وجود ندارد. این ضعف ساختار نظام آموزش عالی این بخش، سبب مهاجرت سهم چشمگیری از دانش‌آموزان به بخش‌های دیگر شود. در این میان، براساس گزارش کمیسیون اروپا در سال 2015، حدود 70% تا 80% دانش‌آموزان، به بخش فرانسوی‌زبان مهاجرت می‌کنند.      در سال 2011، دولت برای جلوگیری از خروج دانش‌آموزان و گسترش آموزش عالی، راه‌اندازی دوره «اداره امور مالی و مدیریت» را به تصویب مجلس رساند (Eurydice, 2009).   مدیریت نظام آموزشی با تکیه بر آموزش عالی تا سال 1961، یک وزارتخانه آموزش مسئولیت برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری آموزش ملی را در بلژیک برعهده داشت. اما از سال 1961 تا 1980، این مسئولیت به دو وزارتخانه واگذار شد؛ بدین‌ترتیب، یک وزارتخانه مسئولیت آموزش در بخش فرانسوی و آلمانی‌زبان و وزارتخانة دیگر، مسئولیت آموزش در بخش هلندی‌زبان (بخش فلاندرز) را عهده‌دار شدند. اثرگذاری سیاست انتقال اداره نهادهای آموزشی به دولت‌های محلی (اجتماع‌های هلندی‌زبان، فرانسوی‌زبان و آلمانی‌زبان)، سبب شد تا وزارتخانه‌های ملی آموزش (دو وزارتخانه پیش‌گفته)، بخش محدودی از اختیارات قانونی خود را به وزارتخانه‌های محلی واگذار کنند. هم‌زمان با بازنگری قانون اساسی بلژیک در 1989م، همة اختیارات قانونی آموزش به دولت‌های محلی واگذار و بدین‌ترتیب دولت‌های محلی، مسئولیت کل نظام آموزش هر بخش را برعهده گرفتند. اینک تنها سه موضوع مشخص برعهدة حکومت فدرال است: تعیین آغاز و پایان تحصیلات اجباری، حداقل شرایط صدور مدارک و اندازه حقوق (gpseducation.oecd.org).      به‌جز جمعیت هلندی‌زبان، که مسئولیت نظام آموزش خود را به یک سازمان برخوردار از حقوق عمومی و مستقل از وزارتخانه داده است، آلمانی و فرانسوی‌زبان‌ها، این مسئولیت را بردوش دولت خود قرار داده‌اند.      براساس سیاست‌های محلی آموزش در بخش فرانسوی‌زبان، وزارت آموزش، مسئولیت نظام آموزشی را برعهده دارد و ساختار اداری آن شامل: - سازمان آموزش؛ ریاست آن برعهده دبیرکل است و مسئولیت سیاست‌گذاری وزارت را برعهده دارد. - چهار سازمان مستقل داخلی که بدون داشتن شخصیت حقوقی (بدون حق‌رأی)، مسئولیت اجرای سیاست‌ها را برعهده دارند و ازسوی یک مدیر کل، هدایت می‌شوند. این چهار نهاد عبارت‌اند از: · سازمان خدمات آموزشی (آموزش ابتدایی، میانی، آموزش‌های پاره‌وقت هنری، مرکز مشاوره دانش‌آموزان، بازرسی و راهنمایی). · سازمان آموزش عالی، آموزش بزرگسالان و کمک‌هزینة پژوهش؛ این سازمان از کارکنان، نهادهای آموزشی، دانش‌آموزان، شرکت‌کنندگان دوره‌ها آموزش عالی و آموزش بزرگسالان پشتیبانی می‌کند. · سازمان روابط آموزشی که مسئولیت روابط خارجی وزارت آموزش را برعهده دارد. · سازمان تضمین کیفیت در آموزش‌وپرورش؛ این سازمان در 2009م بنیاد‌گذاری شده و مسئولیت تضمین کیفیت دوره‌هایی را برعهده دارد که به گواهی‌نامه منجر (آموزش‌های دانشگاهی، آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای، آموزش‌های غیررسمی) می‌شود.      یکی دیگر از نهادهای دارای قدرت در نظام آموزشی جمعیت هلندی‌زبان، شورای آموزش است که در قلمرو سیاست‌گذاری آموزشی، نقش مشورتی دارد. پیش‌نویس همة احکام آموزشی، بایستی پیش از صدور، ازسوی این شورا بررسی شود. شورای آموزش، با 100 نفر عضو (51 نفر اصلی و 49 عضو علی‌البدل) از همة دوره‌های آموزشی، نمایندگان مختلفی را در خود جای داده است؛ ازجمله: نمایندگان قدرت‌های تصمیم‌گیرنده؛ فدراسیون انجمن اولیا؛ سندیکای آموزشگران؛ محافل اقتصادی و اجتماعی؛ سازمان‌های کارگری، کارمندی و کشاورزی؛ دانشگاه‌ها؛ فدراسیون انجمن دانشجویان؛ و سایر سازمان‌هایی که در خارج از نظام آموزشی، به آموزش مشغول‌اند. از وظایف اصلی این شورا، ارتقای سطح آموزش با حفظ استقلال و آزادی سازمان‌های اجرایی آن است. هیچ گرایش فلسفی یا مذهبی‌ای نمی‌تواند اکثریت را در این شورا تشکیل دهد. شورا قدرت اظهار‌نظر دربارة سیاست‌ها و اصلاحاتی را دارد که به اجرا گذاشته می‌شود و به‌علت سهم مهمی که در هزینه‌های جاری دولتی دارد، به‌منظور شفاف‌سازی هرچه بیشتر، موظف است سالانه گزارشی از وضعیت آموزش تهیه کند. از دیگر وظایف اصلی این شورا ایجاد ارتباط میان آموزش، پرورش و کار است.      شورای مشارکت، وظیفة بررسی پیشنهادهای رسیده ازسوی سازمان‌های مجری، و همچنین اصلاح یا تکمیل آنها را بردوش دارد و سپس آنها را برای تصویب، به مراجع صلاحیت‌دار ارسال می‌کند؛ از دیگر وظایف این شورا ارزیابی دوره‌ای عملکرد خود، پیشنهاد مصوّبات و اظهار‌نظر درباره گزارش سالانة مؤسسه‌های آموزشی است.      مراکز روان‌پزشکی- اجتماعی، مسائل مربوط به بهداشت و هدایت تحصیلی را، با همکاری مدارس و اولیا، برعهده دارند.      حوزه‌های اجتماعی- فرهنگی، که تعداد آنها به 23 می‌رسد، آموزش را، از دوره ابتدایی تا دوره‌های عالی کوتاه‌مدت، زیر نظر دارند. مسئولیت این حوزه‌ها، به عهدة یک مدرسة عالی است که رؤسای مؤسسه‌های آموزشی، اعضای آن را تشکیل می‌دهند و ریاست حوزه‌ها را اعضا انتخاب می‌کنند.      شورای تربیتی آموزش فرانسوی‌زبان‌ها وظیفة تصمیم‌گیری دربارة طرح‌های آموزشی و روش‌های تربیتی و ارائة آن به وزارت را برعهده دارد. از دیگر وظایف این شورا ایجاد هماهنگی در فعالیت‌های تربیتی مؤسسه‌های آموزشی، ارائة پیشنهاد به وزارت برای بهبود کارکرد عمومی مؤسسه‌ها و مستند‌سازی، ارزیابی و ارتقای تجربیات تربیتی است.      شورای مشورتی برنامه‌های تحصیلی آموزش میانی یارانه‌ای، بررسی برنامه‌های آموزشی و اظهارنظر دربارة آنها را برعهده دارد.      شورای عمومی مدارس عالی، دربارة کلیة مسائل مربوط به آموزش عالی اظهارنظر می‌کند. دولت می‌تواند شوراهای عالی دیگری را، برحسب نوع و طبقه‌بندی، جانشین این شورا کند.      بررسی و اظهار‌نظر دربارة طرح‌های تربیتی، فرهنگی و اجتماعی هر مدرسة عالی برعهدة شورای مجامع تربیتی است.      شورای میان‌دانشگاهی جمعیت فرانسوی‌زبان ایجاد هماهنگی بین مؤسسه‌های دانشگاهی را برعهده دارد.      آموزش نظامی، به‌علت ویژگی‌های خود، در انحصار دولت فدرال و از وظایف وزارت دفاع ملی است. تحصیلات تکمیلی در این زمینه نیز برعهدة مؤسسة عالی دفاع، مدرسة امور نظامی و مدرسة سلطنتی نظام است.      در بخش فرانسوی‌زبان بلژیک، مسئولیت سیاست‌گذاری آموزشی برای پیش‌دبستانی، دبستان، میانی و آموزش عالی برعهده مجلس بخش فرانسوی‌زبان و دولت آن است؛ همچنین دولت حاکم بر این بخش، مسئولیت دوگانه‌ای نیز دارند که عبارت‌اند از: - اداره و نظارت بر فعالیت‌ مدرسه که ازجمله می‌توان به ایجاد ساختارهای اداری و آموزشی در مدرسه‌ها، برنامه‌های درسی و روش‌های آموزش اشاره کرد؛ - اداره و تنظیم آیین‌نامه‌های مدرسه‌های عمومی و مستقل دریافت‌کننده کمک در راستای قانون اساسی.      به‌طورکلی می‌توان گفت وزارت آموزش در این بخش، بیشتر نقش نظارتی دارد و به سیاست‌گذاری‌های کلان آموزشی می‌پردازند.      همسو با وزارت آموزش اجتماع فرانسوی‌زبان بلژیک و در سطح نهادها، شبکه‌های آموزشی شکل‌گرفته و فعالیت دارند. این سه شبکه عبارت‌اند از: - نهادهای آموزش عمومی، این نهادها ازسوی اجتماع فرانسوی‌زبان شکل گرفته و همة هزینه‌های آن ازسوی دولت محلی فراهم می‌شود؛ - نهادهای آموزش عمومی که ازسوی اجتماع فرانسوی‌زبان کمک‌هزینه دریافت می‌کنند. این نهادها ازسوی مقامات استانی و یا شهری مدیریت می‌شوند؛ - نهادهای مستقل فرقه‌ای و غیرفرقه‌ای که ازسوی اجتماع فرانسوی‌زبان کمک‌هزینه دریافت می‌کنند و ازسوی افراد حقیقی یا حقوقی اداره می‌شوند.      همة این نهادها زیر نظر وزارت آموزش عالی اجتماع فرانسوی زبان فعالیت می‌کنند و به این وزارت گزارش می‌دهند (Varin, 2006).      همان‌گونه که پیش‌تر نیز اشاره شد، از سال 1989 هم‌زمان با استقلال دولت‌های محلی، در ادارة نهادهای آموزشی، به‌جز در مواردی همچون تعیین دورة آموزش اجباری، الزامات دریافت گواهی‌نامه‌های دوره‌های گوناگون و مقررات بازنشستگی برای کارکنان بخش آموزش، دولت فدرال، هیچ دخالتی در سیاست‌گذاری نهادهای آموزشی و به‌ویژه آموزش عالی نداشته است.      ساختار حکومت اجتماع آلمانی‌زبان دربرگیرنده دو وزارتخانه است که وزارت آموزش مسئول آموزش و پژوهش‌های دانشگاهی و برنامه‌های درسی آموزشی است. وزارت آموزش اجتماع آلمانی‌زبان، کارکرد دوگانه‌ای در قلمرو آموزش دارد: · وزارت آموزش اجتماع آلمانی‌زبان به نمایندگی دولت ازیک‌سو مسئولیت اداره مدرسه‌ها و ارتباط آنها به شبکه نظام آموزشی اجتماع آلمانی‌زبان را برعهده دارد. در چنین جایگاهی، وزیر آموزش ساختار، برنامه درسی، روش آموزش، تأمین زیرساخت‌های آموزشی و منابع مالی مدرسه‌ها را برعهده دارد. وی همچنین گزارش عملکرد سالانه‌ای از وضعیت آموزش تهیه و به وزارت آموزش دولت فدرال بلژیک ارائه می‌کند. · ازسوی‌دیگر، وزارت آموزش، مسئول سیاست‌گذاری و نظارت بر شیوه اجرای سیاست‌های آموزشی در مدارس هستند.      هم‌هنگام، در سطح نهادهای آموزشی، ادارة مدرسه‌های در بخش‌های گوناگون اجتماع آلمانی‌زبان به شهرداری‌ها (مدارس عمومی) و مدیران (مدرسه‌های خصوصی) واگذار شده است.      در کنار وزارت آموزش و شهرداری‌ها و مدیران مدرسه‌ها، تشکل‌های دیگری در زمینة آموزش در این اجتماع فعالیت دارند که از آن جمله می‌توان به شورای تعلیم‌و‌تربیت، شورای دانش‌آموزی و دانشجویی و انجمن اولیا اشاره کرد.      باتوجه‌به محدود بودن نهادهای آموزش عالی در اجتماع آلمانی‌زبان، ساختارهای مدیریتی در این بخش چندان شکل نگرفته است و سه کالج این بخش، ازسوی اجتماع آلمانی‌زبان و یا کلیساها شکل می‌گیرند و اداره می‌شوند (EP-Nuffic, 2010).   داده‌های آماری روزآمد مربوط به نظام آموزش عالی در ادامه سیمای نظام آموزشی بلژیک با استفاده از داده‌های موجود به تصویر کشیده شده است.      همان‌گونه که جدول 1 نشان می‌دهد آموزش میانی به دو شیوة پایه و فنی‌وحرفه‌ای در هر سه بخش بلژیک، ارائه می‌شود و از اهمیت ویژه‌ای نیز برخوردارد. نگاهی به داده‌ها نشان می‌دهد که در سال‌های 2013-2009 سهم دانش‌آموزان فنی‌وحرفه‌ای، همواره رو به رشد بوده است؛ به‌طوری‌که در 2009م، 41% و در 2013م، 46% از دانش‌آموزان دورة میانی در دوره‌های فنی‌وحرفه‌ای پذیرش شده و ادامة تحصیل داده‌اند. نگاهی به آمار دختران در دورة میانی نشان می‌دهد که سهم مشارکت آنان، در آموزش‌های پایه بیشتر از آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای بوده است . اگرچه این شکاف چندان ژرف نیست، اما می‌توان گفت تمایل دختران برای ادامه تحصیل در آموزش‌های پایه، بیشتر از آموزش‌های حرفه‌ای است. در دورة میانی پیشرفته نیز شرایط به همین‌گونه است. سهم دختران در آموزش‌های پایه که منجر به ورود به آموزش عالی می‌شود، از سهم آنان در آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای بیشتر است. مقایسة سهم دختران و پسران در دوره‌های میانی نشان می‌دهد که توزان میان حضور دختران در آموزش‌های پایه، نسبت به آموزش‌های فنی‌وحرفه‌ای در این سال‌ها حفظ شده است.      در جدول 2، سهم دانش‌آموزان آموزش‌های پایه و فنی‌و‌حرفه‌ای در دوره میانی پیشرفته نشان داده شده است.      با گذر از آموزش‌های پایه، به بررسی سیر تحول داده‌های نظام آموزش عالی در بلژیک می‌پردازیم.      همان‌گونه که جدول 3 نشان می‌دهد رشد جمعیت دانشجویی بلژیک در سال‌های مورد اشاره، حدود 23% بوده است. هم‌هنگام با کاهش آهنگ جمعیت دانشجویی در دوره کاردانی، جمعیت دانشجویی در دوره‌های کارشناسی و کارشناسی ارشد، با ضرب آهنگ ملایم (26%) و دوره دکتری با ضرباهنگ تندی (بیش از 95%) در این سال‌ها افزایش یافته است (نگاره 4).    
     
     در این میان، نگاهی به سیر وضعیت نهادهای عمومی و خصوصی آموزش عالی، ازنظر جذب دانشجو نشان می‌دهد که با اختلافی اندک، نهادهای خصوصی در جذب دانشجو موفق‌تر عمل‌کرده‌اند و در سال‌های مورد بررسی (2012-2005م) اگرچه رشد شمار دانشجویان، چندان چشمگیر نبوده است، اما همواره سهم بیشتری از نهادهای عمومی داشته‌اند (جدول 4).
  جدول 4. سهم دانشجویان در نهادهای آموزش‌عالی خصوصی در سال‌های 2012-2005 سال سهم دانشجویان در نهادهای آموزش عالی خصوصی (%) 2005 05/55 2006 37/55 2007 82/55 2008 50/56 2009 04/57 2010 53/56 2011 92/56 2012 32/57 (www.worldbank.org)      
     برای تبیین بیشتر وضعیت دانشجویان در بلژیک، داده‌های آموزشگران آموزش عالی ترسیم شده است. براساس داده‌های استخراج‌شده از بانک اطلاعاتی یونسکو، از سال 2000 تا سال 2013، شمار آموزشگران در آموزش عالی حدود 31% رشد داشته است. حال اگر این آمار را با آمار موجود از شمار دانشجویان (2012-2005م) تطبیق دهیم، نشان می‌دهد که شمار دانشجویان، در این هفت سال 6/22% و شمار آموزشگران در همین دوره، حدود 12% رشد داشته است. یک نسبت ساده و مقایسة آن با استانداردهای جهانی، حاکی از آن است که نسبت استاد به دانشجو در بلژیک، 1 به 15 است که نشان از کیفیت مناسب در سطح جهانی دارد (جدول 5).   جدول 5. نشانگر استاد به دانشجو در آموزش عالی بلژیک، 2013-2000م سال نسبت (%) 2000 6/15 2001 6/15 2002 7/15 2003 8/14 2004 1/15 2005 1/15 2006 1/15 2007 0/15 2008 1/15 2009 5/15 2010 4/15 2011 3/16 2012 6/16 2013 3/16 (Unesco, 2015)      در جدول 6 سیر تحول شمار آموزشگران و نسبت زنان شاغل در این حوزه نسبت به مردان نشان داده شده است که نشان می‌دهد همگام با افزایش حدود 31 درصدی شمار آموزشگران (2012-2000م)، شمار آموزشگران زن با ضرب آهنگ شدید حدود 65% رشد داشته است.   جدول 6 . سیر تحول آموزشگران آموزش‌عالی به تفکیک جنسیت، 2012-2000م   زن کل نسبت زنان به مردان 2000 8507 22756 4/37% 2001 8753 23041 0/38% 2002 9047 23321 8/38% 2003 9958 25364 3/39% 2004 10214 25602 9/39% 2005 10479 25774 7/40% 2006 10785 26067 4/41% 2007 11081 26298 1/42% 2008 11307 26619 5/42% 2009 11774 27418 9/42% 2010 13075 28957 2/45% 2011 12963 28443 6/45% 2012 13265 28859 0/46% 2013 14014 29895 9/46% (Unesco, 2015)   منابع مالی بخش آموزش و آموزش عالی درکل، سه منبع تأمین مالی برای جمعیت‌ها در نظر گرفته شده است. اعتبار بودجه، به‌ویژه در زمینة آموزش، براساس مجموعه هزینه‌های مربوط به سازمان‌های قدیمی، انجام می‌شود؛ هزینه‌های پیش‌بینی‌شده برای جمعیت‌ها، جدا از منابع مالی هزینه‌های گذشته و آموزش عالی دانشگاهی برای دانشجویان است. تأمین این دو هزینه برعهدة حکومت فدرال است.      منابع مالی جمعیت‌ها، از 1980م بدین‌سو، برای امور فرهنگی، بهداشتی و کمک به افراد، به‌شرح زیر، تأمین می‌شود (Leibfritz, 2009): · بخشی از مالیات‌های افراد حقیقی ساکن در منطقة زبانی، 80% از این مالیات‌ها به بخش فرانسوی‌‌زبان و 20% به بخش دیگر اختصاص دارد. · بخشی از مالیات تولیدات رادیو و تلویزیون نیز به شرح بالا تقسیم می‌شود. از 1989م، که مسئولیت آموزش به جمعیت‌های زبانی انتقال یافت، درصدی از عوارض ارزش‌های افزوده، که به‌منزلة هزینه‌های آموزشی در نظر گرفته می‌شود، براساس تعداد جمعیت جوانان کمتر از 18 سال و نرخ شناور نشانگرهای متوسط قیمت مواد مصرفی، در اختیار این جمعیت‌ها قرار می‌گرفت.      از سال 2000، منابع مالی از دو منبع محلی تولیدات رادیو و تلویزیون و مالیات افراد حقیقی فراهم می‌شود و سهم جمعیت‌ها از عوارض ارزش‌های افزوده، فقط براساس تعداد جوانان زیر 18 سال در جمعیت‌ها توزیع می‌شود. وام‌های قراردادی نیز می‌تواند مکمل منابع مالی جمعیت‌ها به‌حساب آیند.        نگاهی کلی به وضعیت بودجة آموزش در بلژیک نشان می‌دهد که در 2011م سهم دولت در فراهم ساختن بودجه آموزش از تولید ناخالص داخلی 37/6% بوده است و مقایسة آن با سال 2001 نشان می‌دهد که این بودجه در 10 سال حدود 9% افزایش یافته است. اما نکته قابل توجه اینکه در تمام این ده سال، بیشترین سهم به‌ترتیب به آموزش میانی، آموزش ابتدایی و سرانجام آموزش عالی داده شده است. نگاهی به آهنگ رشد بودجة دولت در هریک از این بخش‌ها نیز نشان می‌دهد که با وجود رشد 9 درصدی سهم دولت در تأمین بودجة آموزش و با وجود رشد 23 درصدی شمار دانشجویان، آموزش عالی هم سهم کمتر و هم رشد کمتری در این بودجه داشته است. شاید بتوان این روند را این‌گونه برداشت کرد که تمرکز اصلی نظام آموزشی بلژیک، بر مهارت‌آموزی در آموزش‌های فنی‌و‌حرفه‌ای در دوره میانی بوده است؛ به‌ویژه اینکه براساس گزارش کمسیون آموزش اروپا، برخی بخش آلمانی‌زبان بلژیک نظام آموزش عالی پیشرفته‌ای نداشته و در بخش قوی‌ترین بخش آن بخش هلندی‌زبان است.   کارکنان آموزشی آموزش پیاپی آموزشگران پی‌درپی در حال اصلاح است. ازجملة این اصلاحات، می‌توان به نوسازی آموزش پایه‌ای، آموزش میانی، افزایش دوره‌های تحصیلی اجباری، ارتقای علوم تربیتی فرافرهنگی، انفورماتیک، فنّاوری‌های نو و اصلاح محتوای برنامه‌ها اشاره کرد. اما این اصلاحات، بدون اجبار و بیشتر براساس انگیزه و تمایل آموزشگران برای همسوسازی و روزآمدسازی انجام می‌شود.      هم‌اکنون، در سطح آموزش‌های پایه، دریافت گواهی‌نامه «کیفیت تدریس» برای آموزشگران اجباری است. براساس قانون حاکم بر نظام آموزش پایه در بلژیک، آموزشگران دوره‌های پایین‌تر (پیش‌دبستانی و دبستان) می‌توانند با سپری کردن سه سال آموزش در نهادهای آموزشی تربیت آموزشگر، در مدرسه‌ها فعالیت کنند. اما تدریس در دورة میانی تخصصی‌تر است و نیاز به آموزش‌های بیشتری دارد. به‌طوری‌که برای آموزشگران دوره دوم میانی، آموزش‌های سه‌سالة غیردانشگاهی کفایت نمی‌کنند و بایستی دوره چهار یا پنج‌ساله دانشگاهی را سپری کنند. همة آموزشگران مدرسه‌ها، ازنظر اداری زیر نظر مسئول مدرسه محل آموزش خود فعالیت دارند که استخدام آنها نخست به شیوه موقت است که می‌تواند به قرارداد دایم تبدیل شود (Geyer, 2009).      نگاهی به ساختار منابع انسانی در آموزش عالی بلژیک نشان می‌دهد که ازنظر گونة فعالیت اعضای علمی به دو گروه اعضای علمی آموزشی و پژوهشی تقسیم‌بندی می‌شوند.    
     اما برحسب گواهی‌نامه تحصیلی و تجربة کاری نیز می‌توان چندین جایگاه سازمانی برای آنها برشمرد که عبارت‌اند از: اعضای هیئت‌علمی مستقل که استادان و آموزشگران کهنه‌کار (باسابقه) که در استخدام رسمی دانشگاه هستند؛ دستیاران علمی و کارکنان ویژه دانشگاهی که این دو گروه آن دسته از اعضای هیئت‌علمی که در استخدام موقت دانشگاه هستند، را در خود جای داده‌اند. جالب اینکه تنها تفاوت میان دستیاران علمی و کارکنان ویژه دانشگاهی در فراهم‌کننده بودجه آنهاست. بودجة لازم برای نگهداشت دستیاران علمی (حقوق/دستمزد) ازسوی دانشگاه فراهم می‌شود، درحالی‌که بودجه کارکنان ویژه دانشگاهی ازسوی نهادهایی به غیر از دانشگاه تأمین اعتبار می‌شود.      جایگاه شغلی دستیار علمی در هر دانشگاه به دانشجویان دکتری آن دانشگاه که در حال انجام رساله دکتری خود هستند، داده می‌شود و تا زمانی‌که دانش‌آموخته نشود به فرد دیگری داده نمی‌شود؛ بدین‌ترتیب، دانشگاه‌ها گاه برای صرفه‌جویی در بودجه، این جایگاه‌ها را برای مدت طولانی خالی نگه می‌دارند و دانشجوی دکتری جدید، نمی‌پذیرند (Eurydice, 2009).      دانشجویان دکتری می‌توانند جذب نهادهای دیگری همچون بنیاد پژوهش‌های علوم انسانی و اجتماعی شوند و به‌عنوان کارمند ویژه دانشگاهی فعالیت کنند؛ بدین‌ترتیب سازمان مربوط، مسئولیت حقوق و مزایا و مالیات آن دانشجو را برعهده می‌گیرد.      براساس تقسیم‌بندی نخست، تنها اعضای هیئت‌علمی آموزشی می‌توانند به آموزش دانشجویان بپردازند. این افراد نخست به مدت سه سال، به شیوة استخدام موقت با دانشگاه همکاری می‌کنند و پس از ارزیابی دانشگاه از عملکرد عضو علمی، می‌توانند به استخدام دائم دانشگاه درآیند؛ اعضای هیئت‌علمی پژوهشی موقعیت شغلی پایین‌تری نسبت به اعضای هیئت‌علمی آموزشی، در دانشگاه دارند. دانشگاه‌ها هر ساله بر پایه بودجة پژوهشی اختصاص داده‌شده ازسوی دولت محلی خود، اعضای هیئت‌علمی پژوهشی را جذب می‌کنند. باتوجه‌به محدودیت منابع، شرایط برای جذب در دانشگاه‌ها برای این افراد، به نسبت کمی دشوارتر است. به‌طوری‌که نامزدها بایستی پس از دریافت گواهی‌نامه دکتری، دست‌کم سه سال کامل تجربه پژوهش داشته باشند. بااین‌حال، اولویت به افرادی داده می‌شود که تجربة پژوهشی بیشتری داشته باشند (European University Institute, 2008).      برای روشن شدن جایگاه هریک از کارکنان آموزشی دانشگاه‌ها در ادامه به وظایف هریک از گروه‌های پیش‌گفته اشاره کوتاهی شده است. · دستیاران پژوهشی: 30 تا 40% از فعالیت‌های موظف آنها به امور اداری و آموزش اختصاص دارد. · اعضای هیئت‌علمی ویژه: 20% از فعالیت‌های موظف آنها به امور اداری و آموزش اختصاص دارد. · اعضای هیئت‌علمی پژوهشی: فعالیت این افراد، بیشتر ماهیت پژوهشی دارد. با وجود این، افرادی که در این جایگاه قرار می‌گیرند بایستی برای پذیرش مسئولیت آموزش را داشته باشند.      برای توسعة آموزش‌های پیاپی، شبکه‌هایی ایجاد شده است که مراکز آموزشی دارد. یکی از این مراکز، در بخش فرانسوی‌زبان مرکز خود‌آموزی و آموزش پیاپی تی‌هانژ است که اسناد بسیاری را منتشر می‌کند و رایگان در اختیار آموزشگران قرار می‌دهد. این مرکز بخش جداگانه‌ای نیز دارد که در برگزاری نشست‌های آموزشی، براساس درخواست آموزشگران، کار می‌کند.      مرکز فنی و تربیتی فرامری مرکز دیگری است که در کنار انتشار اسناد تربیتی و دیگر فعالیت‌های علمی، دورة بازآموزی نیز برگزار می‌کند. مراکز دیگری نیز ویژة آموزش مسائل محیط‌زیست و داده‌پردازی وجود دارد.   برنامه‌ها و اصلاحات پیش‌رو برای هم‌گامی با جامعة جهانی در دوره‌های زمانی گوناگون، اهداف ویژه‌ای برای آموزش تعریف شده است؛ برای نمونه می‌توان به پیمان 2020 که در 2009م به امضا رسیده است اشاره کرد. براساس این پیمان که با رویکرد پیشرفت بلژیک به‌سوی اقتصاد رقابتی و چندوجهی با تکیه بر رفاه پایدار تدوین شده، نظام آموزشی می‌بایست به ارائه آموزش‌های کیفی- در سطح بالا- در دوره‌های مهارت‌آموزی و دوره‌های آمادگی بپردازد؛ همچنین ضرورت دارد نهادهای آموزشی ارتباط خود را با حوزه‌هایی چون تجارت، ورزش، فرهنگ و غیر آن تقویت کنند و ارتقا دهند. برای دستیابی به اهداف این پیمان، بخش آموزش بلژیک بر روی ابزار‌های شناسایی شایستگی که برای ساخت آینده‌ای پایدار مورد نیاز است، سرمایه‌گذاری کرده است. هم‌هنگام، مسئولین جامعه فرانسوی‌زبان بلژیک، به بررسی و آزمون روش‌هایی ورود فنّاوری سبز به برنامه‌های درسی مدارس و دانشگاه‌ها پرداخته‌اند. افزون‌براین و در راستای این پیمان، افرادی بیشتری، بایستی به‌سوی یادگیری واحدهای درسی با هدف سودآوری اجتماعی هدایت شوند.      افزون‌براین، وزرای آموزش و آموزش عالی، براساس برنامه‌ای که در 1991م به تصویب رسید، برنامه‌های زیر را دنبال می‌کنند: آماده‌سازی جوانان برای ورود به جامعه و انجام فعالیت در آن و دست یافتن به توازن و شکوفایی شخصیتی در جهان در حال جهش که در آن دانش، افکار و فنون با آهنگی شتابان توسعه می‌یابند و ارزش‌ها بی‌وقفه مورد سؤال قرار می‌گیرند. در چنین شرایطی، هدف آموزش تربیت شهروندانی مسئولیت‌پذیر و راهنمایی آنها برای انسانی‌تر کردن جامعه براساس مدارا، همبستگی و درستکاری است (International Bureau of Education, 2011).      با گذشت زمان، اهداف کلی نظام آموزشی بلژیک دچار دگرگونی شده است و بخش‌های گوناگون آن از این تغییر و تحولات بی‌بهره نمانده‌اند و هریک، باتوجه‌به سیاست‌های حاکم، تغییراتی را در قوانین و اصول حاکم در آن بخش، تجربه کرده‌اند. از آن جمله می‌توان به «سیاست برابری فرصت‌های آموزشی» در 2002م در بخش فلاندرز اشاره کرد. بر پایه این قانون، خانواده‌ها در انتخاب مدرسه فرزندان خود آزادی دارند. یکی دیگر از سیاست‌های تازه این بخش، سیاست «توجه به استعداد» دانش‌آموزان و دانشجویان است و هدف آن، برقراری ارتباط آموزش و زندگی حرفه‌ای با تجارت است. در بخش فرانسوی‌زبان نیز احکام و قوانین و یا گاهی اهداف این قوانین مورد بازبینی قرار گرفته است؛ برای نمونه پس از فرمان 1997، در سال 1998، برای تضمین فرصت‌های برابر آموزشی، نظام «تبعیض مثبت» پایه‌گذاری شد. از آن زمان تا سال 2013 این نظام، راهنمای عمل دولت و ذی‌نفعان آموزشی در این بخش قرار گرفت که اهدافی چون: 1. افزایش جمعیت در سطوح مختلف آموزشی، 2. بهبود عملکرد، 3. افزایش شمار دانشجویان منظم، ‌4. توجه به تنوع اجتماعی در هر مدرسه و شاخه آموزشی، 5. یکسان‌‌سازی زیربنای مدارس گوناگون، 6. مبارزه با محرومیت در مدارس را مورد توجه قرار داده است (Eurydice, 2009).      از دیگر احکامی که ساختار نظام آموزش عالی بلژیک و به‌ویژه منطقه فرانسوی‌زبان را دگرگون ساخت، «موافقتنامه بلونیا» در سال 2004 بود. بر پایة این موافقتنامه و با هدف همسویی با منطقه آموزش عالی اروپا، برخی مفاهیم آموزش عالی (برای نمونه گونه‌های گواهی‌نامه‌های تحصیلی) ساده‌سازی و یا بازتعریف شدند. همچنین در همین فرایند سه دوره آموزشی کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری برای آموزش عالی در نظر گرفته شد که تنها دانشگاه‌ها می‌توانستند این سه دوره را برگزار کنند. در این میان همکاری میان دانشگاه‌ها و دیگر نهادهای آموزشی، زیر نظارت قرار گرفت. در ساختار جدید آموزش عالی، برای هر سال تحصیلی (دو نیمسال)، 60 واحد درسی در نظر گرفته شد؛ بدین‌ترتیب، دوره نخست (دوره کارشناسی) شامل 180 واحد درسی است که بر پایه استاندارد تعریف‌شده، سه سال به‌طول می‌انجامد؛ دوره دوم (دوره کارشناسی ارشد)، یک تا دو سال و سرانجام دورة سوم (دوره دکتری) شامل 60 واحد درسی و تدوین رساله دکتری است که برابر 180 واحد درسی است.      در بخش آلمانی‌زبان شرایط کمی متفاوت‌تر است. در سال 1998 که براساس قانون اصلاحات آموزشی بلژیک، مسئولیت اداره آموزش به سه بخش اصلی این کشور واگذار شد، نظام آموزشی بخش آلمانی‌زبان در حال شکل‌گیری بود و بدین‌ترتیب تکیه بر ساختارهای سنتی موجود برای آنان امکان‌پذیر نبود. بااین‌حال، همسو با احکام آموزشی سال 1998 در بخش‌های دیگر، ساختار عمومی قانون با نام «فرمان بنیادین» که شباهت‌های فراوانی با حکم بخش فرانسوی‌زبان داشت، در این بخش به تصویب رسید (Eurybase, 2006).   کتاب‌شناسی Belgian Embassy in Iran. (2002). General Information on Higher Education in Belgium. Retrieved from: https://iran.diplomatie.belgium.be/en Belgian Forign Trade office. (2001). Belgium, Economic and Commercial Information, Issues 142-151. Brussels: Author. Central Intelligence Agency. (2015). “Belgium”. The World Factbook. Retrieved from: https://www.cia.gov Education, Audiovisual and Culture Executive Agency. (2010). Flemish Eurydice Report 2010: Organisation of the Ducation System in the Flemish Community of Belgium 2010. Retrieved from: https://www.vlaanderen.be/nl/ publicaties/detail/flemish-eurydice-report-2010-organisation-of-the-education-system-in-the-flemish-community-of-belgium-2010 EP-Nuffic. (2010). Education System Belgium: Described and Compared With the Dutch System. Retrieved from: https://www.nuffic.nl/en/subjects/education-and-diplomas-belgium/ European Commission . (2015). Second Cycle Programmes - French Community. Retrieved from: https://eacea.ec. europa.eu/national-policies/eurydice/content/second-cycle-programmes-5_en European University Institute. (2008). Belgium Flanders, Academic Career Structure. Retrieved from: https://www.eui.eu/ProgrammesAndFellowships/AcademicCareersObservatory/AcademicCareersbyCountry/BelgiumFlanders Eurybase. (2006). Belgium–German Speaking Community (2005/2006). Retrieved from: http://www.eurydice.org Eurydice. (2009). National Summary Sheets on Educational Systems in Europe and Ongoing Reforms. Brussels: European Commission. Geyer, F. (2009). The Educational System in Belgium. Retrieved from: http://aei.pitt.edu/14575/1/Includ-ed_FG_ on_Ed_System_in_Belgium.pdf. International Association of Universities (2002). “Belgium-Education System”. The World Higher Education Systems. Retrieved from: http://www.unesco.org/iau International Bureau of Education. (2001). “Belgium.” In Massimo Amadio (Eds.), The World of Data on Education (4thed.). Genevea: Unesco. International Bureau of Education. (2011). “Belgium”. World Data on Education (7th edition). Geneva:Unesco. Larousse. (1989). Grand Dictionnaire Encyclopédique Larousse (vol.2). Paris: Author. Leibfritz, W. (2009). “Fiscal Federalism in Belgium: Main Challenges and Considerations for Reform”. OECD Economic Deparment Working Pape, (743). Retrieved from: https://www.oecd-ilibrary.org/docserver/218562648706. pdf?expires=1536393304&id=id&accname=guest&checksum=349C8A08B343D7F51B48DE4CEC3D7949 Mathou, C. (2010). European Inventory on Validation of Non-formal and Informal Learning 2010 Country Report: Belgium (Flanders). Retrieved from: https://cumulus. cedefop.europa.eu/files/vetelib/2011/77449.pdf. Ministère de l’Education de la recherche et de la Formation, Secrétariat Général. (1996). Le Systéme Educatif en Communauté Française de Belgique. Retrieved from: http://www.ibe.unesco.org/National_Reports/ICE_1996/belgium96.pdf. Ministère de la Communauté Française, Secrétariat Général, Direction des Relations Internationals. (1998). Mise à jour du Profil Éducatif de la Communauté Française. Bruxelle: Author. Ministère de la Communauté Française, Secrétariat Général, Direction des Relations Internationales. (1999). L’Education Pour Tous: Bilan à I’An 2000, Contribution Présentée Par la Communauté Française de Belgique. Bruxelle: Author. Ministry of the Flemish Community, Department of Education and Training. (2008). Education in Flanders: The Flemish Educational Landscape in a Nutshell. Retrieved from: www.scholenbanden.be/files/onderwijsinvlaanderennotendopen.pdf. National Bank of Belgium. (2014). Report 2014: Preamble Economic and Financial Developments Prudential Regulation and Supervision. Retrieved from: https://www.zonebourse.com/NATIONAL-BANK-OF-BELGIUM-11049263/pdf/521527/National%20Bank%20 of %20Belgium_Rapport-annuel.pdf. OECD. (2000). OECD Country Note: Early Childhood Education and Care Policy in Flemish Community of Belgium. Retrieved from: http://www.oecd.org/belgium/ 2479277.pdf. Persoons, M. A. (2015). Education for All 2015 National Review: Belgium-Flemish Community. Retrieved from: http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002311/231186e.pdf. Unesco. (1996). World Guide to Higher Education: A Comparative Survey of Systems, Degrees and Qualifications. Retrieved from: http://unesdoc.unesco. org/images/0001/000181/018131eo.pdf. Unesco. (1999). Annuaire Statistique. Paris: Author. Unesco. (2001). Données Mondiales de l’Éducation. Paris: Author. Varin, C. (2006). “Education in a Federal System: A Case-Study of Belgium”. College Undergraduate Research Electronic Journal. Retrieved from: https://repository. upenn.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1033&context =curej http://gpseducation.oecd.org/CountryReports?primaryCountry=BEL https://www.eui.eu/ProgrammesAndFellowships/AcademicCareersObservatory/AcademicCareersbyCountry/BelgiumFlanders http://www.studyinflanders.be/en/education-  https://www.worldbank.org/en/country/belgium  

شادی روحانی

نظام آموزش عالی بلغارستان

Bulgarian Higher Education System
دای‍رة‌ال‍م‍ع‍ارف‌ آم‍وزش‌ ع‍ال‍ی‌- جلد 1
  پایتخت: صوفیا نوع حکومت: جمهوری زبان رسمی: بلغاری مساحت: 11910 کیلومترمربع جمعیت: 7167998 نفر (2014م) تعداد دانشجویان: 262167 (2014م) تعداد اعضای هیئت‌علمی: 21942 نفر (2014م) تولید ناخالص ملی: 17/47 میلیارد دلار (2015م) هزینه دولت از تولید ناخالص ملی: 1/4% (2014م) هزینه آموزش از کل هزینه دولت: 4/11% (2014م)   ویژگی‌های جغرافیایی، جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی بلغارستان در شبه‌جزیرة بالکان، در غرب دریای سیاه، قرار دارد. از شمال به رومانی، از شرق به دریای سیاه، از جنوب به ترکیه و یونان و از غرب به مقدونیه و یوگسلاوی محدود است (جعفری، 1382). این کشور نیمه‌کوهستانی است و فلات‌های آن وسعت فراوانی دارند. جلگه‌ها و نواحی پست حاصلخیز این کشور بیشتر در کنار رود دانوب، کناره‌ها و جنوب‌شرقی آن واقع شده‌اند. مهم‌ترین رود بلغارستان دانوب و بلندترین قلة آن موسالا (2925 متر) است. آب‌‌و‌هوای آن، در نواحی مرتفع، معتدل و در سایر نقاط، معتدل و مرطوب و روی‌هم‌رفته پرباران است. رشد جمعیت این کشور منفی است.      فشردگی جمعیت در این کشور 6/79 نفر در هر کیلومترمربع است. 59% از جمعیت آن ساکن شهرها هستند و پرجمعیت‌ترین شهر آن صوفیاست که حدود 9/10% از جمعیت در آن ساکن هستند. از دیگر شهرهای پرجمعیت بلغارستان می‌توان به پلوودیف، وارنا، روسه، بورگاس و استارازگورا اشاره کرد.      ازلحاظ توزیع سنی جمعیت، 3/22% افراد کمتر از 14 سال، 3/62% افراد 59-15 سال، و 4/15% افراد بالای 60 سال تشکیل می‌دهند. میزان تولد 1/16 در هزار، میزان مرگ‌و‌میر 7/10 در هزار و نرخ رشد جمعیت 64/0% است. بیشتر اقوام این کشور سفیدپوست هستند و از تیره‌های بلغار 7/85%، ترک 4/9%، کولی 6/3%، یونانی، ارمنی و روس تشکیل شده‌اند. دین 70% از مردم بلغارستان ارتدوکس و 9% مسلمان ‌است. زبان رسمی آن بلغاری است که با خط سیریلی نوشته می‌شود. زبان‌های ترکی، یونانی و ارمنی نیز در این کشور رایج است.      حکومت بلغارستان، جمهوری پارلمانی با یک مجلس قانون‌گذاری است. مجلس ملی این کشور 240 عضو دارد که برای مدت چهار سال انتخاب می‌شوند.      از ذخایر معدنی این کشور می‌توان به سنگ آهن، سرب، روی، منگنز و نقره اشاره کرد. تولیدات صنعتی آن مواد غذایی، نوشیدنی، دخانیات، مواد شیمیایی و فراورده‌های نفتی، ماشین‌آلات و فلزکاری، متالورژی، لوازم برقی و الکترونیکی است. مهم‌ترین محصولات کشاورزی آن را غلات، ذرت، چاودار و چغندر‌قند تشکیل می‌دهند و سرانة زمین قابل ‌کشت برای هر نفر بالغ بر 56/0 هکتار است. مهم‌ترین اقلام صادرات کشور مواد غذایی، نوشیدنی و دخانیات 5/13%، مواد شیمیایی و پلاستیک 3/22%، تجهیزات ماشین‌سازی و فلزکاری 6/9%، پوشاک و کفش 1/7% است که به کشورهای ایتالیا، آلمان، ترکیه، یونان و روسیه صادر می‌شود. واحد پول آن ‌لف معادل 100 استوتینکا است.   اصول و اهداف کلی آموزش و آموزش عالی برخورداری از آموزش در بلغارستان حق همة شهروندان است و هدف کلی آن تربیت شهروندانی مسئول در یک جامعة مردم‌سالار است. آموزش در این کشور دو محور اصلی دارد: الف. پرورش توانایی فکری دانش‌آموزان؛ ب. تربیت افراد کوشا و اندیشمند برای جامعه از‌ رهگذر القای ارزش‌ها و ایجاد حس وطن‌پرستی.      اهداف آموزش در بلغارستان عبارت‌اند از: پرورش توانایی فکری دانش‌آموزان، پرورش فردیت و استقلال، ایجاد تمایل به خودآموزی مداوم، آموزش خودآگاهی تاریخی، فرهنگی و ملی، پرورش شهروندی مسئول، فراهم ساختن آموزش و مهارت‌آموزی عمومی و شغلی، تشویق آموزش مداوم، تشویق خودآموزی و تمایل به مشارکت در فعالیت‌های عمومی تحت شرایط اقتصاد بازار.      اصلاح نظام آموزشی با دورة انتقال به جامعة مردم‌سالار و بازار آزاد اقتصاد مرتبط شده است و این فرایندها در نظام آموزشی در حال تغییر بازتاب یافته است. نتایج مورد انتظار از این نظام در حال تحول عبارت‌اند از: · ایجاد انگیزة بیشتر در دانش‌آموزان برای کسب آموزش؛ · ایجاد ارتباط قوی بین محتوای کلاس و نیازهای شغلی کشور؛ · آموختن و یاد دادن فنّاوری‌های اطلاعاتی رایج؛ · توسعة بیشتر موقعیت‌های آموزشی براساس علایق و توانایی‌های دانش‌آموزان.      مسائل عمدة توسعة آموزش در آینده عبارت‌اند از: ارتقای کیفیت آموزش؛ تأمین آموزش پایه برای همگان؛ آموختن حداقل دانش و مهارت‌های مورد نیاز برای درک حرفه‌ای و اجتماعی دانش‌آموزان؛ توسعة فرصت‌های آموزش اختیاری؛ اتخاذ راه‌های مختلف، متنوع و نرمش‌پذیر، درهم‌آمیختن محتوای آموزشی؛ افزایش کیفیت آموزش زبان مادری و زبان خارجی دانش‌آموزان بسان شرط اصلی پیشرفت حرفه‌ای و اجتماعی؛ استفاده مناسب از رایانه و فنّاوری‌های اطلاعاتی در آموزش؛ تهیه و تدارک آموزش مداوم با استفاده از پیشرفت‌های فنّاوری رایج.      از مهم‌ترین مسائل نظام آموزشی بلغارستان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: · اعمال تغییرات روزافزون در برنامه‌‌های آموزش عمومی، بسط آموزش زبان خارجی در تحصیلات ابتدایی، تلفیق استفاده از فنّاوری‌های ارتباطات و اطلاعات با فرایند آموزش، فراهم ساختن دانش شهروندی و اقتصادی، آموزش ارزش‌های مربوط به مردم‌سالاری؛ · تلفیق فنّاوری‌های اطلاعات و ارتباطات با آموزش در مدارس بلغارستان؛ · اجرای فعالانة برنامه‌های مختلف تعلیمات مدنی، اقتصاد و مدیریت، در فرایند آموزشی؛ · تأمین دستیابی بیشتر به آموزش و توسعة مهارت‌های فردی و اجتماعی، مشارکتی و گروهی؛ · ثبت‌نام و مراقبت از کودکان سنین مدرسه در مدارس؛ · ارائه تحصیلات حرفه‌ای در دو حوزة علوم و مهارت‌ها؛ · ارزشیابی دستاوردها و موفقیت‌های دانش‌آموزان، هنگام گذر از سطوح مختلف تحصیلی (دبیرخانة شورای عالی انقلاب فرهنگی، 1382).      طبق مادة 3 قانون وزارت آموزش و علوم، آموزش در این کشور غیرمذهبی (سکولار) است و آموزش غیردینی دانشگاهی به مکاتب، مذاهب و عقاید سیاسی وابسته نیست. این آموزش‌ها باید از ارزش‌های جهانی و سنت‌های ملی پیروی کنند.   ساختار نظام آموزشی ساختار نظام آموزشی بلغارستان شامل مراحل زیر است:   آموزش پیش‌دبستانی کودکان 6-2 سال را پوشش می‌دهد و در مدارس پیش‌دبستانی عرضه می‌شود، که بیش از 95% از آنها عمومی هستند. آموزش پیش‌‌دبستانی اجباری نیست، اما بیشتر کودکان در آن شرکت می‌کنند. هدف آموزش پیش‌دبستانی فراهم کردن محیطی است که موجب توسعة توانایی‌های کودکان و آماده شدن آنها برای آموزش رسمی می‌شود. آموزش پیش‌دبستانی رشد فیزیکی، ذهنی، هنری، اخلاقی و عاطفی کودکان را مدّ نظر قرار می‌دهد.   آموزش پایه از دو مرحله تشکیل شده است: آموزش ابتدایی (کلاس اول تا چهارم)، و آموزش پیش از میانی (کلاس پنجم تا هشتم). سن ورود به آموزش پایه 6 یا 7 سال است. آموزش پایة ابتدایی بدون گذراندن امتحان به پایان می‌رسد و گواهی‌نامة آن براساس نمره‌هایی صادر می‌شود که دانش‌آموز در درس‌های گوناگون برنامة درسی کسب کرده است. دانش‌آموزان کلاس اول هرگز سال تحصیلی را تکرار نمی‌کنند، مگر به توصیة کمیسیون پزشکی و درخواست نوشتاری ازطرف والدین‌شان.   آموزش میانی    
دانش‌آموزان با گذراندن موفقیت‌آمیز امتحان‌های ورودی و داشتن عملکرد موفق در سال آخر آموزش پایه وارد مدارس میانی می‌شوند. آموزش میانی یک دورة چهار تا پنج‌ساله است که در سه نوع مدرسه عرضه می‌شود: مدارس فراگیر (متوسطة عمومی)، مدارس مبتنی‌بر شرح حال تحصیلی و مدارس حرفه‌ای ( فنی و فنی- حرفه‌ای). هریک از مدارس نیز درس‌های اختیاری و اجباری دارند. در پایان دوره و بعد از گذراندن امتحان، یک مدرک یا گواهی‌نامه اعطا می‌شود که می‌تواند برای ادامة تحصیل در آموزش عالی مورد استفاده قرار گیرد.   آموزش عالی نظام جدید آموزش عالی در سال 1995 تشکیل و در بخش‌های زیر سازماندهی شد: الف. آموزش پیش‌دانشگاهی یا مؤسسات نیمه‌عالی که دوره‌های سه‌ساله را در مدارس عالی و مؤسسات ارائه می‌کنند و دانش‌آموختگان آن دیپلم آموزش عالی دریافت می‌کنند و متخصص به‌حساب می‌آیند؛ ب. مؤسسات عالی یا دانشگاه‌هایی که دوره‌های چهارسالة‌ منتهی به مدرک کارشناسی را ارائه می‌کنند؛ ج. مؤسسات عالی و دانشگاه‌هایی که دوره‌های پنج یا شش‌ساله را عرضه می‌کنند که به مدرک کارشناسی ارشد پایان می‌یابد؛ د. دوره‌های سه‌سالة تحصیلات تکمیلی که به اعطای مدرک دکتری می‌انجامد.      در مؤسسات آموزش عالی، مرکزی برای راهنمایی دانشجویان درباره موقعیت‌های شغلی، استخدام و جهت‌گیری‌های شغلی آنان وجود دارد که به دانشجویان درباره مسیر شغلی متناسب با رشته تحصیلی‌شان اطلاعات مورد نیاز را می‌دهد تا دانشجویان با بازار کار مرتبط با رشته تحصیلی‌شان آشنا شده و جذب بازار کار شوند. سال تحصیلی در بلغارستان از ماه سپتامبر آغاز می‌شود و تا ژوئن ادامه دارد. یک سال تحصیلی حدود 32 هفته است که شامل دو نیمسال تحصیلی تابستان و زمستان است. تعطیلات از اول ژوئیه تا پانزده سپتامبر است. زبان آموزش نیز بلغاری است.   سطوح و مدارک آموزش عالی تحصیلات آموزش عالی در بلغارستان در دو بخش دانشگاهی و غیردانشگاهی عرضه می‌شود: الف) تحصیلات غیردانشگاهی: آموزش عالی غیردانشگاهی معمولاً یک دورة‌ سه‌ساله (بعد از پایان آموزش میانی) است که به اعطای گواهی‌نامة متخصص در رشته‌های مختلف منتهی می‌شود. تحصیلات غیردانشگاهی با یک آزمون نهایی در پایان دوره خاتمه می‌یابند. ب) تحصیلات دانشگاهی: در سه دوره زیر عرضه می‌شود: · تحصیلات مرحلة اول (دورة کارشناسی): مرحلة اول تحصیل در مؤسسه‌های آموزش عالی چهار سال طول می‌کشد و به اعطای مدرک کارشناسی در رشته‌های مختلف پایان می‌یابد. این مدرک براساس قانون آموزش عالی در سال 1995 ایجاد شد. در برخی از رشته‌ها، دورة کارشناسی وجود ندارد و دانشجویان می‌توانند مستقیماً به مرحلة دوم تحصیلات (کارشناسی ارشد) راه یابند. طبق آخرین مصوبة قانون آموزش عالی، مدرک کارشناسی دسترسی به تحصیلات دکتری را در مدت زمان چهار سال فراهم می‌کند. · تحصیلات مرحلة دوم (دورة کارشناسی ارشد): طول مدت تحصیل در این مرحله پنج سال بعد از پایان یافتن آموزش میانی یا یک سال بعد از دریافت مدرک کارشناسی است. دانشجویان باید یک پایان‌نامه را تدوین و آزمون سراسری را با موفقیت طی کنند. · تحصیلات مرحلة سوم (دورة دکتری): تحصیل در سومین مرحله حداقل سه سال پس از کسب مدرک کارشناسی ارشد طول می‌کشد. مدرک دکتری براساس پژوهش فردی و بعد از دفاع از رساله داده می‌شود. طبق قانون آموزش عالی در سال 1995، این مدرک جایگزین مدرک قبلی (کاندیدای علوم) شد.   مراکز و مؤسسات آموزش عالی طبق قانون، اهداف تأسیس مراکز آموزش عالی عبارت‌اند از: آموزش متخصصان مستعد و به‌کارگیری دانش علمی در موقعیت‌های اجتماعی مختلف؛ روزآمد کردن دانش و روش متخصصان و توسعة علمی و فرهنگی.      آموزش عالی بلغارستان شامل 51 مرکز آموزش عالی و 47 مؤسسة آموزش نیمه‌عالی است که برنامه‌هایی را در چهار دوره دانشگاهی (متخصص، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری) عرضه می‌کنند (www.mon.bg/en/).      شرایط ثبت‌نام، باتوجه‌به نوع مؤسسات و رشته‌های گوناگون، متفاوت است و از آزمون‌ها و مدرک پایان دورة میانی تشکیل شده است. برخورداری از آزادی عمل به مؤسسات دانشگاهی اجازه داده است تا هرساله شرایط ثبت‌نام مؤسسة خود را تعیین و تصویب کنند. شرط اصلی ورود به مؤسسات آموزش عالی داشتن مدرک میانی و گذراندن آزمون ورودی است. اما برای رشته‌هایی که متقاضی کمتری دارند، داوطلبان ممکن است براساس ارسال مدارک و نمرات دوران تحصیل ثبت‌نام شوند. پذیرش دانشجویان خارجی: دانشجویان خارجی باید گواهی‌نامة پایان دورة میانی، معادل گواهی‌نامة میانی بلغارستان، و روادید معتبر داشته باشند و از طرف فرد یا مؤسسة معتبر در کشور مبدأ معرفی و توصیه شده باشند. به‌علاوه، گذراندن یک سال تحصیلات پیش‌دانشگاهی در زبان بلغاری برای دانشجویان خارجی الزامی است. بعد از یک سال تحصیل در زبان بلغاری، آزمون‌هایی در مؤسسات دانشجویان خارجی برگزار می‌شود. سهمیه‌های مؤسسات برای دانشجویان خارجی براساس شرایط خاص مؤسسات آموزش عالی بلغارستان هرساله تعیین می‌شوند.   اعضای هیئت‌علمی استادان دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی، در مقایسه با چند سال گذشته، 7/15% افزایش داشته‌اند. درحالی‌که در مقایسه با سال 1995 افزایش آنها حدود یک‌سوم بوده است. تعداد استادان مؤسسات آموزش عالی مهندسی و فنّاوری که به آموزش آموزشگران در این زمینه‌ها می‌پردازند در سال‌های گذشته تغییری نکرده است.      برای اعضای هیئت‌علمی مراکز آموزش عالی مراتب علمی زیر منظور شده ‌است: · استادیاران و استادان؛ · استادیاران، استادیاران ارشد و استادیاران اصلی؛ · افرادی که فقط برای آموزش غیرتخصصی زبان، ورزش، هنر و رشته‌های دیگر منصوب شده‌اند و باید جزء آموزشگران و آموزشگران ارشد باشند.   نظام نمره‌دهی و امتحانات آموزش عالی مراکز آموزش عالی، برای تعیین شیوة برگزاری امتحانات، قوانینی را تصویب و تنظیم کرده‌اند. ارزشیابی علمی دانشجویان به‌وسیلة برگزاری امتحان کتبی انجام می‌شود و دانش و مهارت‌های دانشجویان براساس نظام عددی نمره‌ای به قرار زیر ارزشیابی می‌شود: نمرة 6: عالی؛ نمرة 5: خیلی خوب؛ نمرة 4: خوب؛ نمرة 3: رضایت‌بخش؛ نمرة 2: ضعیف. نمرة قبولی 3 و نمرة ردی 2 است. داده‌های آماری روزآمد مربوط به نظام آموزش عالی در سال 2014 مؤسسه ملی آمار جمهوری بلغارستان به تفکیک مدراس و دانشگاه، تعداد مؤسسات آموزشی را همراه با آمار دانش‌آموزان و دانشجویان به‌شرح زیر در دو جدول جداگانه عرضه کرده است (www.nsi.bg/en).   جدول 1. تعداد مؤسسات آموزشی در سال 2014-2013 نام مؤسسه آموزشی 2013-2012 2014-2013 کودکستان 2070 2051 مدارس عمومی و ویژه 2112 2097 مدارس هنری 22 23 مدارس ورزشی 19 24 مراکز آموزش حرفه‌ای 338 371 دانشگاه‌ها 53 53     جدول 2. تعداد دانشجویان و دانش‌آموزان در سال 2014-2012 تعداد به تفکیک نوع مؤسسه 2013-2012 2014-2013 پیش‌دبستانی 235015 240622 مدارس ابتدایی 221839 220934 مدارس آموزش حرفه‌ای 272487 268395 مدارس بزگسالان 4272 7300 دانشجویان دوره کاردانی 14688 15072 دانشجویان دوره کارشناسی 180949 176344 دانشجویان دوره کارشناسی ارشد 82951 85823 دانشجویان دوره دکتری 5371 6055   مدیریت نظام آموزشی با تکیه بر آموزش عالی مدیریت آموزش مدارس در چهار سطح ملی، منطقه‌ای، شهری و مدرسه است. ویژگی‌های اصلی مدیریت مؤسسات آموزش عالی کشور بلغارستان دموکراتیک بودن، عدم تمرکز و استقلال زیاد آنان است.      یکی از گام‌های مؤثر در توسعة آموزش عالی، در سال‌های اخیر، تنظیم قوانین مربوط به استقلال و خودگردانی مؤسسات آموزش عالی بوده است. حق مدیریت منابع مالی موجب ایجاد رقابت بین دانشگاه‌ها و به‌دنبال آن، ایجاد تنوع در برنامه‌ها و دوره‌های جدید و جذاب آموزشی شده است. خودگردانی مؤسسات آموزش عالی، نه فقط تنوع نهادی را افزایش داده، بلکه منجر به تنوع عمودی آموزش عالی از‌طریق عرضة دوره‌های بیشتر (متخصص، کارشناس، کارشناسی ارشد و دکتری) شده است. دسترسی روزافزون به آموزش عالی و افزایش ثبت‌نام از دیگر ابعاد و ویژگی‌های ایجاد مردم‌سالاری در آموزش عالی است.      مدیریت نظام آموزش عالی و مؤسسات آموزش عالی برعهده هیئت‌امنای دانشگاه است. از وظایف هیئت‌امنای دانشگاه می‌توان به مواردی چون: انتخاب رئیس دانشگاه، تعیین اعضای هیئت‌علمی دانشگاه، و نظارت بر عملکرد رئیس دانشگاه اشاره کرد. بعد از هیئت‌امنا، ستاد هیئت‌علمی است که وظایفی چون: تعیین خط‌مشی‌های آموزشی و پژوهشی دانشگاه، برنامه‌ریزی توانمندسازی اعضای هیئت‌علمی، تعیین سیاست‌های منابع انسانی دانشگاه‌ها، تأیید معاون دانشگاه که ازطرف رئیس معرفی می‌شود، است. اعضای این ستاد 45-25 نفر هستند که حداقل 70% آنها باید استاد یا دانشیار باشد. رئیس دانشگاه هم باید حداقل استاد یا دانشیار بوده و باید عضو هیئت‌علمی تمام‌وقت باشد که ازسوی هیئت‌امنای دانشگاه انتخاب می‌شود.      در سال 1996 ساختار جدیدی برای آموزش عالی تصویب شد که به‌موجب آن یک مؤسسة ملی برای ارزشیابی و اعتبارسنجی تشکیلات آموزش عالی، به‌منظور کمک به تدوین و کاربرد ملاک‌ها و هنجارهای ارزشیابی تشکیلات مختلف آموزشی، تشکیل شد. به‌خاطر اطمینان از با کیفیت بودن آموزش، در سه سطح ملی، منطقه‌ای، و مدرسه، ارزیابی از کیفیت آموزش وجود دارد. تضمین کیفیت در مؤسسات آموزش عالی تا حدودی دارای استقلال است. برای ارزیابی کیفیت تدریس و عملکرد دانشجویان در هر مؤسسه ارزیابی درونی انجام می‌شود و نظام ارزیابی درونی هر دانشگاهی هم ازسوی مؤسسه اعتبارسنجی و ارزیابی ملی بررسی می‌شود. این مؤسسه اعتبارسنجی که وظیفه‌اش تضمین کیفیت و ارزیابی آموزش عالی است از سال 2008 به عضویت شبکه اروپایی تضمین کیفیت در آموزش عالی درآمده است و فعالیت‌هایش زیر نظر شبکه تضمین کیفیت است. مرکز ملی ارزیابی تضمین کیفیت کشور بلغارستان در سه سطح: رشته، مؤسسه و برنامه، اعتبارسنجی را انجام می‌دهد و نتایج ارزیابی کیفیت آموزش در چهار سطح: بسیار خوب، خوب، رضایت‌بخش و عدم رضایت (بد) ازسوی مرکز ارزشیابی گزارش می‌شود. اعتبار درجه بسیار خوب و خوب شش سال، و اعتبار درجه رضایت‌بخش سه سال است (www.mon.bg/en/).      هدف کلی آموزش، ایجاد تشکیلات آموزشی خودگردان، غیرمتمرکز و مردم‌سالار است. برای تحقق این هدف، ایجاد نهاد اداری ساده و تخصص بالا و شایستگی بسیار در میان متخصصان آموزشی ضروری است. ادارة آموزش به سطوح ملی، منطقه‌ای، شهری و مدرسه تقسیم شده و برعهدة وزیر آموزش و علوم (Ministry of Education Science and Technologies Institute for Education and Science, 1996) است. وظایف وزارت و شورای وزرا عبارت‌اند از: تعیین و اجرای سیاست‌های دولت در زمینة آموزش، پیش‌بینی و طراحی فعالیت‌های مربوط به توسعة آموزش در برنامه‌های بلندمدت و طرح‌های عملیاتی، سازماندهی و هماهنگ‌کردن کار واحدهای اداری و تشکیلات آموزشی و نظارت بر فعالیت‌های انواع و سطوح مختلف مدارس. وزارت آموزش و علوم اسناد آموزشی را تصویب می‌کند، بر عرضه نوآوری‌ها نظارت می‌کند، کتاب‌های درسی، کتابچه‌های راهنما و کارکنان آموزشی را تأمین می‌کند و فعالیت‌های بین‌المللی را در زمینة آموزش انجام می‌دهد.      علاوه‌بر وزارت آموزش و علوم، دو نهاد دیگر در ادارة آموزش عالی مشارکت دارند: 1. کنفرانس رؤسای دانشگاه‌های بلغارستان؛ 2. نهاد ملی ارزشیابی و اعتبارسنجی: یک نهاد تخصصی ملی برای تضمین کیفیت، ارزشیابی، و اعتبارسنجی فعالیت‌هایی نظیر آموزشی، پژوهشی و هنری مؤسسات آموزش عالی است. دو نوع اعتبارسنجی وجود دارد: اعتبارسنجی برنامه‌ها و اعتبارسنجی مؤسسات. نهاد ملی ارزشیابی و اعتبارسنجی، مطابق قانون آموزش عالی و الزامات دولتی پذیرفته‌شده، معیارهای ارزشیابی و اعتبارسنجی را تدوین و اتخاذ کرده است. این نهاد همچنین طرح‌های تأسیس و تغییر مدارس عالی و واحدهای اصلی آنها و گشایش تخصص‌های جدید را ارزشیابی می‌کند.      وظایف و عملکرد دولت در مدیریت و ادارة آموزش دانشگاهی عبارت‌اند از: الف. گسترش اجرای سیاست ملی توسعة آموزش دانشگاهی و حمایت از استقلال علمی آموزش دانشگاهی؛ ب. توجه به کیفیت فرایند آموزش و پژوهش از‌طریق سازماندهی فعالیت‌های مؤسسة ملی ارزیابی.   منابع مالی بخش آموزش و آموزش عالی منبع اصلی فراهم ساختن منابع مالی آموزش بودجة دولتی (از‌طریق وزارت آموزش و علوم) و بودجة محلی (ازطریق شهرداری‌ها) است. طبق قانون وزارت آموزش و علوم، مراکز آموزش عالی عمومی باید بودجه‌های مورد نیاز خود را تنظیم، تعیین و گزارش کنند. درآمد بودجة این مراکز از منابع زیر فراهم شود: · کمک‌های مالی دولت؛ · کمک‌های مالی دولت‌های محلی.      بودجة مراکز خصوصی آموزش عالی نیز از‌طریق شهریة دانشجویان تأمین می‌شود. افزایش تعداد دانشجویانی که ناگزیر به پرداخت شهریه هستند به کاهش مداوم سهم دانشجویان از یارانه‌ها می‌انجامد است. دانشجویانی که هزینة تحصیل خود را پرداخت می‌کنند، به‌علت تورم و افزایش هزینة زندگی، با این خطر روبه‌رو هستند که نتوانند تحصیلات خود را به پایان برسانند. در نتیجه، پرداخت شهریه یک مانع مالی برای دسترسی به آموزش عالی است و تهدیدی جدی برای رشد گرایش به آموزش عالی در بین جوانان به‌شمار می‌آید. در سال 2012 نزدیک به 87% بودجه آموزش عالی ازسوی دولت فراهم شده است و دولت در این سال 4% از تولید ناخالص ملی را برای آموزش هزینه کرده است (www.mon.bg/en/).   برنامه‌ها و اصلاحات پیش‌رو در اکتبر سال 2014 دولت بلغارستان برای یک دوره هشت‌ساله (2020-2014م) راهبرد جدیدی با عنوان علوم و آموزش برای رشد هوشمند در نظر گرفت. اهداف این راهبرد عبارت‌اند از: · افزایش دسترسی به آموزش عالی؛ · افزایش روابط مؤثر و مداوم میان دانشگاه‌ها و بازار کار؛ · ایجاد آموزش عالی سازگار با نظام‌های آموزش عالی کشورهای اروپایی؛   · هدایت پژوهش‌های مؤسسات آموزش عالی به‌سمت خلاقیت و اقتصاد بازارمحور؛ · به‌روز کردن نظام مدیریت مؤسسات آموزش عالی؛ · توسعه و ایجاد نظامی برای یادگیری مادام‌العمر از‌طریق یادگیری‌های الکترونیکی و مجازی؛ · افزایش بودجه مؤسسات آموزش عالی و بهبود کارایی این سرمایه‌گذاری‌ها.      همچنین کشور بلغارستان برای توسعه آموزش عالی اهداف زیر را تا سال 2020 دنبال می‌کند: · افزایش کیفیت آموزش، تشویق دانشجویان و استادان و پژوهشگران به افزایش کیفیت؛ · ایجاد و گسترش نظامی برای یادگیری مادام‌العمر با به‌کارگیری اشکال مختلف یادگیری‌های مجازی و الکترونیکی؛ · افزایش سرمایه‌گذاری در مؤسسات آموزش عالی و بهبود کارایی این سرمایه‌گذاری‌ها؛ · مدرنیزه کردن و تمرکززدایی مدیریت مؤسسات آموزش عالی و پاسخگویی به نیاز بازار متناسب با نیاز جهانی به آموزش عالی (www.mon.bg/en/).   کتاب‌شناسی جعفری، عباس. (1382). گیتاشناسی نوین کشورها. تهران: مؤسسة جغرافیایی و کارتوگرافی گیتاشناسی. دبیرخانة شورای عالی انقلاب فرهنگی. (1382). «نظام آموزشی بلغارستان». نظام آموزش کشورهای جهان. بازیابی شده از: http://mahshar.com/world/research/edupol/countries.phpcbulgaria.htm   International Bureau of Education. (2007). “Bulgaria”. World Data on Education (6th edition). Geneva:Unesco. Ministry of Education, Science and Technologies Institute for Education and Science. (1996). Development of Education in the 1994-1996: National Report of the Republic of Bulgaria. Retrieved from: http://www.ibe.unesco.org/ National_Reports/ICE_1996/bulgaria96.pdf. Unesco. (1998). Statistical Yearbook. Paris: Author. Unesco. (1998). Statistical Yearbook. Paris: Author. https://www.mon.bg/en/ http://www.nsi.bg/en http://www.unesco.vg/iau/

شادی روحانی، صدرالدین ستاری

نظام آموزش ‌عالی لوکزامبورگ

Luxembourg Higher Education System
دای‍رة‌ال‍م‍ع‍ارف‌ آم‍وزش‌ ع‍ال‍ی‌- جلد 1
پایتخت: لوکزامبورگ نوع حکومت: مشروطة سلطنتی زبان رسمی: فرانسوی، آلمانی، لوکزامبورگی مساحت: 2586 کیلومترمربع جمعیت: 537039 نفر (2013م) تعداد دانشجویان: 6157 نفر (2013م) تعداد اعضای هیئت‌‌علمی: 233 نفر تولید ناخالص ملی: 93/57 میلیارد دلار (2015م) هزینه دولت از تولید ناخالص ملی: 0/4% (2014م) هزینه آموزش از کل هزینه دولت: 6/90% (2014م) ویژگی‌های جغرافیایی، جمعیتی، اقتصادی و اجتماعی لوکزامبورگ ازجمله کشورهای اروپای غربی است که از شمال و شمال‌غربی با آلمان، از جنوب با فرانسه و از شرق با بلژیک هم‌مرز است. بافت جمعیتی این کشور بسیار متراکم است و بیشتر ساکنان آن را افراد کهن‌سال تشکیل می‌دهند. به‌همین‌علت میزان مرگ‌ومیر در این کشور از تعداد نوزادان بیشتر است. دوپنجم جمعیت این کشور را بیگانگان، به‌ویژه افراد ایتالیایی‌تبار، تشکیل می‌دهند. جمعیت شهرنشین آن بیشتر در بخش جنوب‌شرقی و در حوالی شهر لوکزامبورگ سکونت گزیده‌اند. کشاورزی در این کشور، رونق چندانی ندارد، چون شرایط طبیعی برای این کار چندان مناسب نیست. کشاورزی بسیار مکانیزه است و تولیدات عمدة آن گندم، جو، سیب‌زمینی و به‌ویژه انگور است. فعالیت اصلی مردم پرورش دام و تولید گوشت و شیر است. درآمد اصلی لوکزامبورگ، از راه صنایع سنگین به‌دست می‌آید. کارخانجات ذوب فلزات آن، از واردات کک و سنگ آهن اداره می‌شوند؛ زیرا از منابع محلی هنوز بهره‌برداری نشده است. به‌سبب مشکلات این صنعت، به‌تازگی توجه به صنایع مکانیک و شیمی جلب شده است؛ به‌علاوه، صنایع سنتی نظیر صنایع غذایی، سرامیک‌سازی و عرق‌گیری نیز رواج دارد. اهمیت اقتصادی لوکزامبورگ، چندان با پهناوری اندک آن همگرایی ندارد. بخش گسترده‌ای از تولیدات این کشور، به خارج صادر می‌شود. شبکة ارتباطی آن بسیار پیشرفته است. به‌ویژه که علاوه‌بر جاده و راه‌آهن، از راه‌های آبی نیز به بهترین شکل استفاده می‌شود. پیشینة تاریخی این کشور، به سدة دهم میلادی می‌رسد. کنت سیژفروی، در 963م، این منطقة راهبردی را به تصرف درآورد و آن را لوکزامبورگ نام نهاد. امپراتوری لوکزامبورگ در 1437م از هم پاشید. در 1443م، این کشور به دست دوکِ بورگنی افتاد و تا سدة نوزدهم میلادی زیر حاکمیت هلندی‌ها بود. از 1814- 1795م، این کشور بخشی از فرانسه به‌شمار می‌آمد و در 1867م، استقلال خود را به‌دست آورد. طی جنگ جهانی اول، به تصرف آلمانی‌ها درآمد. بعد از جنگ جهانی دوم‌- درحالی‌که جزئی از حکومت رایش سوم به‌شمار می‌آمد- دوشة بزرگ بی‌طرفی خود را به کنار گذاشت و به عضویت سازمان ملل و دیگر سازمان‌های اروپایی و بین‌المللی درآمد. اصول و اهداف کلی آموزش و آموزش عالی بنابر قانون اساسی لوکزامبورگ، آموزش پایه در این کشور اجباری و رایگان است. آموزش رایگان و اجباری، دربرگیرندة همة شهروندان از 15-4 سال و شامل دو سال آموزش پیش‌دبستانی و نُه سال پس از آن است. باتوجه‌به نبود ساختار دانشگاهی در لوکزامبورگ، همة شهروندان آن می‌توانند دوره‌های عالی آموزشی را در داخل یا دانشگاه‌های خارج از کشور به انتخاب خود دنبال کنند. البته قانون استثنائاتی برای برخی مشاغل و حرفه‌ها در نظر گرفته است. طی سال‌های 1998-1990، اصلاحاتی در دوره‌های گوناگون آموزشی اجرا شد تا برنامه‌های تحصیلی و آموزش حرفه‌ای، هم‌خوانی بیشتری با بازار کار داشته باشند. در دوره‌های آموزش میانی عمومی، اصلاحات به‌گونه‌ای انجام گرفت که برنامه‌ها بتوانند با چالش‌های فراگیرة دانش روبه‌رو شوند. طرح جدیدی نیز، از 1986م، برای دوره‌های ابتدایی در دست مطالعه است. فنّاوری اطلاعات و ارتباطات نیز به‌تدریج در برنامه‌های آموزشی همة سطوح وارد خواهد شد. به‌رغم اصلاحات ساختاری انجام‌شده، نظام آموزش این کشور، با چالش‌های دشواری روبه‌روست؛ ازجمله موفقیت تحصیلی، به‌ویژه در دورة میانی و فنی، همچنان با مشکل روبه‌روست؛ بنابراین، از پایان سال‌های دهة 1990، تلاش‌هایی با اهداف زیر در حال انجام بوده است: 1. اصلاح پیاپی پایه‌های آموزشی گوناگون با اولویت گذر از دورة ابتدایی به میانی؛ 2. بازاندیشی در چگونگی ارزیابی مهارت‌ها؛ 3. بهبود آموزش‌های ابتدایی و پیاپی آموزشگران با تمرکز هرچه بیشتر بر تحلیل روش‌های اجرایی آموزش؛ 4. مشارکت مؤسسه‌های آموزشی در طرح‌های توسعة سازمانی و آموزشی. از دیگر مشکلات پیش‌روی نظام آموزشی این کشور، شمار بالای دانش‌آموزان خارجی و سه‌زبانه بودن نظام آموزشی آن است. این مشکل با انتشار نتایج گزارش «برنامه ارزیابی دانشجویان بین‌المللی» در سال 2000 بیشتر نمایان شد؛ چراکه در این گزارش لوکزامبورگ در میان 32 کشور اروپایی در رتبه 30 قرار گرفته بود. مجلس لوکزامبورگ تصمیم گرفته است براساس پیشنهاد سازمان همکاری اقتصادی و توسعه، درباره جداسازی مدارس به دو زبان فرانسه و آلمانی عمل نکند و به روش سنتی خود ادامه دهد؛ بنابراین برای بهبود موقعیت خود در میان کشورهای اروپایی، راهبردهای جدید را در پیش گرفته است. توجه ویژه به دانش‌آموزان مهاجر، در سطح پیش‌‌دبستانی از سال 1990 در برنامه‌های آموزشی مدارس، قرار گرفت. اختصاص زمانی کوتاه، اما جدا از برنامه کلاسی برای آموزش به این دانش‌آموزان، به زبان لوکزامبورگی. در راستای همکاری با مجلس خبرگان اروپا در سال 2006، برنامه عملیاتی در سال 2007 برای انطباق زبان‌ها در کلیه دوره‌های آموزشی تصویب شد. برپایه این برنامه عملیاتی، 66 اقدام برای بهبود مهارت زبان دانش‌آموزان در نظر گرفته شده است که می‌تواند سطح دانش زبان دانش‌آموزان را تا سطح عالی بهبود بخشد. در سال 2004، وزارت آموزش لوکزامبورگ رویکردی ژرف در اصلاحات آموزشی این کشور، پدید آورد. براساس آن، رویکرد آموزشی مدارس لوکزامبورگ، از دانش‌محور به مهارت‌محور تغییر کرد. در سال 2006 مهارت‌ها و شایستگی‌های اصلی که دانش‌آموزان بایستی در جریان این آموزش‌ها به‌دست آورند، مشخص شد و در سال 2007 مورد آزمون قرار گرفت. براساس نتایج به‌دست آمده از این تغییر رویکرد، دانش‌آموزان بیشتری به آموزش عالی وارد شدند. افزون‌‌برآن، آموزش‌های پیش‌دبستانی برای کودکان سه‌ساله به‌صورت اختیاری، توسعه یافتند تا امکان آموزش بهتر زبان لوکزامبورگی را برای کودکان مهاجر، فراهم آورند؛ همچنین وزارت آموزش، برای برطرف کردن مشکل ارتباط متقابل دانش‌آموزان با آموزشگران، افرادی را به‌عنوان مترجم در مدارس استخدام کرد تا فرایند آموزش را آسان‌تر کند. پس از آن، قانون پذیرش و یکپارچه‌سازی کلاس‌های درس، در سال 2003، برای دوره‌های پیش‌دبستانی و میانی فنی توانست در بهبود کیفیت آموزش مؤثر واقع شود. بدین‌ترتیب، نظام آموزش ملی لوکزامبورگ، با پافشاری بر اصولی چون بهبود یکپارچگی، اثربخشی و برابری را در سیاست‌گذاری‌های آموزشی خود گنجاند. در سال‌های گذشته، این کشور براساس اهداف توسعه هزاره سوم، کارهای آموزشی خود را براساس اهداف زیر راهبری کرده است: · دستیابی به آموزش ابتدایی جهانی؛ · بهبود برابری جنسیتی و توانمندسازی زنان از رهگذر آموزش. ساختار نظام آموزشی آموزش در لوکزامبورگ، سه دوره آموزش پایه، آموزش میانی و آموزش‌ عالی را دربر می‌گیرد. آموزش از چهار تا شانزده‌سالگی اجباری است و اداره و فراهم ساختن هزینه‌های آموزشی مدارس، بردوش دولت است. زبان آموزشی در مدارس به دوره آموزش بستگی دارد و آموزش به‌صورت چندزبانه انجام می‌شود. به‌گونه‌ای‌ که، در سطح پیش‌دبستانی و دو سال نخست ابتدایی زبان لوکزامبورگی برای زبان گفت‌وگو استفاده می‌شود. در سال‌های نخست دورة ابتدایی، زبان آموزشی آلمانی است و از آغاز دوره میانی به بعد، از زبان فرانسه به‌مثابة زبان آموزش استفاده می‌شود. در کنار مسئله سه‌زبانه بودن، حدود 40% جمعیت این کشور را مهاجران تشکیل می‌دهند؛ بدین‌ترتیب سهم بالای جمعیت دانش‌آموزان مهاجر و سه‌زبانه بودن این کشور به چالشی برای نظام آموزش بدل شده است. به‌گونه‌ای ‌که در گزارش مرکز سیاست‌گذاری آموزشی اروپا، در سال 2009 آمده است: از میان دانش‌آموزان خارجی دوره پیش‌دبستانی و دبستان که 40% جمعیت دانش‌آموزن را تشکیل می‌دهند، تنها 15% جذب آموزش‌ عمومی دوره میانی می‌شوند. بیشتر این دانش‌آموزان، وارد دبیرستان‌های فنی می‌شوند. آموزش پایه: دوره پیش‌دبستانی و ابتدایی را دربر می‌گیرد. این دورة آموزشی، در لوکزامبورگ اجباری بوده و از چهارسالگی در چهار دوره تحصیلی زیر شروع می‌شود: دورة نخست: کودکان سه تا پنج‌سال؛ دورة دوم: شش تا هفت‌سالگی؛ دورة سوم: هشت تا نُه‌سالگی؛ دوره چهارم: ده تا یازده‌سالگی. درس‌های پایه‌ای که در این دوره، به دانش‌آموزان آموزش داده می‌شود، عبارت‌اند از: سه زبان رسمی (لوکزامبورگی، فرانسه و آلمانی)، ریاضیات، علوم، تاریخ، جغرافیا، آموزش‌های دینی، آموزه‌های اخلاقی، کاردستی، موسیقی و ورزش. روش تقسیم دورة ابتدایی به چهار دوره، نخستین‌بار در قانون 21 ژوئن 2009 معرفی شد. در دوره پیش‌دبستانی کودکان چهار و پنج‌ساله در یک کلاس، آموزش می‌بینند. دورة دبستان که شش سال به‌طول می‌انجامد، دارای سه دوره است. دوره پایین‌تر، دورة متوسط و دوره بالا. براساس گزارش مرکز سیاست‌گذاری اروپا، این سه دوره، تفاوت چندانی با یکدیگر ندارند و بیشتر سبب آشنایی دانش‌آموزان با محیط‌های آموزشی و شناسایی نیازهای آموزشی آنهاست. این دوره‌ها بیشتر به دانش‌آموزان مهاجر کمک می‌کند تا خود را با محیط جدید سازگار سازند. آموزش میانی: این دوره آموزشی، بین شش تا هفت سال به‌طول می‌انجامد. این دوره به دنبال پاسخ‌گویی نیازها و علاقه‌مندی‌های هریک از دانش‌آموزان است و دربرگیرنده نظام‌های زیر است: نظام آموزش میانی عمومی: این نظام، با آموزش دانش‌آموزان در زمینة دانش‌های پایه، همچون علوم انسانی، ادبیات، ریاضیات و علوم طبیعی مشابه دوره آماده‌سازی برای ورود به آموزش عالی، عمل می‌کند. از دیگر ویژگی‌های این نظام، داشتن دو جریان آموزشی سنتی و نوین است که برجسته‌ترین تفاوت آنها، داشتن ساختار زبان‌شناختی متفاوت است. به‌طوری‌که علاوه‌بر آموزش سه زبان رسمی، زبان لاتین در برنامه آموزشی سنتی و انگلیسی در برنامه درسی نوین آموزش داده می‌شود. برنامه‌های درسی در کمیته موقت و زیر نظر وزارت آموزش بر‌پایه گرایش آموزشی تقسیم‌بندی می‌شود. برنامة درسی در سال‌های چهارم و پنجم، تا حدودی همسان با برنامة درسی سه سال اول این دوره، است. در این دوره، دانش‌آموزان این اختیار را دارند که از میان دو گرایش ادبیات و علوم یکی را برگزینند. تنها تفاوت این دو گرایش در میزان ساعت‌های آموزش ریاضی در هفته است. دوره میانی فنی: این نظام، بر آموزش‌های فنی پافشاری دارد و تنها در برخی موارد، می‌تواند به ورود دانش‌آموزان به آموزش عالی بینجامد. جدا از آموزش‌های فنی که به این دانش‌آموزان داده می‌شود، دانش‌آموزان بایستی به‌صورت اجباری، به‌مدت سه سال، درس‌های پایه دربرگیرنده: ریاضیات، زبان، علوم، فنّاوری، هنر، موسیقی، آموزش‌های دینی، آموزه‌های اخلاقی و ورزش را بگذرانند. ساختار نظام سنتی با نظام فنی متفاوت است. این نظام، به چهار گرایش (فنی، مهارت‌‌آموزی فنی، حرفه‌ای و مقدماتی) تفکیک می‌شود. همان‌طورکه پیش‌تر نیز اشاره شد، مدارسی که با هدف آماده‌سازی دانش‌آموزان، برای ورود به آموزش عالی فعالیت می‌کنند، دبیرستان‌های سنتی نامیده می‌شوند. دبیرستان‌های سنتی لوکزامبورگ دبیرستان آتنه که در سال 1603 تأسیس شد و ازجمله قدیم‌ترین مراکز آموزشی لوکزامبورگ است که همچنان به فعالیت خود ادامه داده است. در دوره میانی، مدارسی که آموزش‌های فنی به دانش‌آموزان ارائه می‌دهند، دبیرستان‌های فنی نامیده می‌شوند. برخی دبیرستان‌ها نیز هر دو نوع آموزش فنی و کلاسیک را به دانش‌آموزان ارائه می‌دهند که دبیرستان فراگیر نامیده می‌شوند. شروع به کار این دبیرستان‌ها، به دهه 1970 باز می‌گردد. این مدارس جریان آموزشی مشخصی ندارند و خیلی زود به‌علت مشکلات زبان‌شناختی از فعالیت باز می‌مانند. آموزش‌ عالی: «دانشگاه لوکزامبورگ» نخستین و تنها دانشگاه لوکزامبورگ است که در سال 2003 پایه‌ریزی شد. این دانشگاه چندزبانه و پژوهشی است و در سطح بین‌المللی فعالیت دارد. دانشگاه لوکزامبورگ، سه مرکز آموزشی اصلی و قدیمی لوکزامبورگ همچون «مرکز دانشگاهی لوکزامبورگ»، «مؤسسة فنّاوری عالی»، «مؤسسة مطالعات عالی و پژوهش در آموزش» و «مؤسسة مطالعات آموزشی و اجتماعی» را دربر می‌گیرد و دارای سه دانشکده علوم، فنّاوری و ارتباطات، دانشکدة حقوق، اقتصاد و حسابداری و دانشکده زبان و ادبیات، علوم انسانی و آموزش و هنر است. همان‌گونه که پیش‌تر اشاره شد، دانشگاه لوکزامبورگ دانشگاهی بین‌المللی است و تلاش دارد با همکنشی با دانشگاه‌های دنیا، اعتبار بین‌المللی خود را حفظ کند. براساس داده‌های ارائه‌شده ازسوی دانشگاه، در سال 2013، بیش‌ از 60 تفاهم‌نامه برای تبادل دانشجو با دانشگاه‌های اروپا، آسیا و شمال امریکا و 214 موافقتنامه برای انجام برنامه‌های گوناگون آموزشی و پژوهشی، با دانشگاه‌های سراسر دنیا بسته شده است؛ همچنین، دانشجویان کارشناسی همة رشته‌های این دانشگاه، می‌بایست دست‌کم یک نیمسال در دانشگاه‌های خارج از کشور، تحصیل کنند. دانشگاه تازه ‌گشایش‌یافته لوکزامبورگ دارای ساختار اداری مستقلی نیست و همچنان از دوره‌های ساخت‌یافته به‌وسیلة مؤسساتی که پیش‌تر به آنها اشاره شد، بهره‌ می‌گیرد. براساس برنامه‌ریزی‌های آموزشی، دانشگاه لوکزامبورگ، هم‌اکنون در 11 رشته تحصیلی در دوره کارشناسی‌، 32 رشته تحصیلی در دوره کارشناسی ارشد و 5 رشته تحصیلی در دورة دکتری، دوره‌های مهارت‌های فنی و دوره‌های آموزش در سراسر زندگی دانشجو می‌پذیرد. همه آموزش‌های ارائه‌شده با نظام آموزشی بلونیا همسویی دارد. مدت‌ زمان گذراندن دوره کارشناسی و کارشناسی‌ ارشد پنج سال و دوره دکتری سه سال است که کلاس‌ها از مهرماه آغاز و تا تیرماه ادامه دارد. درحال‌حاضر آموزش عالی، دربرگیرنده دوره‌های زیر است: دوره‌های دانشگاهی: 2-1 سال آموزش دانشگاهی در رشته‌های زبان، علوم انسانی، اقتصاد، حقوق و علوم. برنامة آموزش عالی در سال اول و دوم دانشگاه را عرضه می‌کنند و با برنامه‌های دانشگاهی کشورهای همسایه همخوانی دارند؛ بنابراین، دانش‌آموختگان این دوره‌ها می‌توانند برای ادامة تحصیل به آن کشورها نیز بروند. دورة آموزش عالی چهارساله: این دوره ازسوی مؤسسه فنّاوری عالی، برای تربیت مهندسین عرضه می‌شود. دوره‌های آموزش عالی سه‌ساله: ویژه مهارت‌آموزی آموزشگران پیش‌دبستانی و دبستان، ازسوی مؤسسة مطالعات عالی و پژوهش در آموزش و مؤسسة مطالعات آموزشی و اجتماعی برگزار می‌شود. دوره کوتاه‌مدت مدیریت آموزش عالی: این دوره‌ها دوساله‌اند. کاردانی فن‌ورز عالی: طول این دوره دو سال و دربرگیرنده شرکت در کلاس و انجام کارهای علمی است. این دوره در برخی مدارس فنی میانی و سازمان‌های آموزشی نیز برگزار می‌شود. درحال‌حاضر، رشته‌هایی مانند حسابداری و مدیریت بنگاه‌ها، امور اداری، بازاریابی و تجارت جهانی و نقاشی متحرک، در این دوره‌ها آموزش داده می‌شود. در پایان این دوره‌ها، برای فراگیران، مدرک کاردانی با ذکر تخصص صادر می‌شود. این دوره‌ها، به دو شکل تمام‌وقت سه‌ساله و یا به‌صورت آموزش ضمن‌خدمت دست‌کم‌ نیمه‌وقت (شش‌ساله) عرضه می‌شود. این مرکز، با همکاری مرکز دانشگاهی لوکزامبورگ، آموزش کارکنان آموزش ابتدایی و پیش‌دبستانی را نیز برعهده دارد. افزون‌برآن، مرکز دانشگاهی لوکزامبورگ، ‌با همکاری گروه حقوق و علوم اقتصادی، دورة کوتاه‌مدت دو‌ساله‌ای در رشتة مدیریت نیز ایجاد کرده است. در پایان این دوره، به دانش‌آموختگان، مدرک کاردانی مدیریت با گرایش‌های تجارت و بانکداری، مدیریت و نظارت بر بنگاه‌ها و مدیریت داده‌پردازی داده می‌شود. مؤسسة عالی فنّاوری لوکزامبورگ: از 1979م، مسئولیت برگزاری دوره‌های فنی در زمینة تولید، پژوهش‌های کاربردی و خدمات را برعهده دارد. این دوره‌ها به‌صورت سنتی سه‌ساله‌اند و در پایان آنها به دانش‌آموختگان مدرک مهندسی فنی داده می‌شود. اما، از 1996م، برنامة آموزشی چهارسالة جدیدی، که برابر تحصیلات دانشگاهی است، تدارک دیده شد و دانش‌آموختگان این دوره‌ها، مدرک مهندسی صنعتی دریافت می‌کنند. لازم است یادآوری شود که درحال‌حاضر، هیچ روش ارزشیابی خاصی در زمینة آموزش عالی در این کشور به کار بسته نمی‌شود. شورای روان‌شناسی و هدایت تحصیلی: این شورا، که در 1987م تأسیس شد، وظیفة تربیتی فراگیران و آموزشگران را بردوش دارد. افزون‌برآن، این شورا هدایت تحصیلی دانش‌آموزان را به دوره‌های عالی و زندگی حرفه‌ای نیز بردوش دارد؛ ازسوی‌دیگر، این شورا، در صورت نیاز، به‌گونه‌ای کلی، به پدرها و مادرها، دانش‌آموختگان، مؤسسه‌ها و مسئولان آموزش توصیه‌های مشورتی می‌دهد. باید اشاره کرد که همگی مؤسسه‌های آموزش میانی و دانشگاهی خدمات روان‌شناختی و راهنمایی تحصیلی دارند. عملیات محلی برای جوانان: از خدمات آموزش حرفه‌ای وزارت ملی آموزش است. هدف از این عملیات، آسان‌سازی انتقال دانش‌آموزان به زندگی فعال است. متقاضیان همة رشته‌ها، بایستی مدرک دوره میانی عمومی، یا مدرک آزمون نهایی دوره میانی فنی و یا هر مدرکی که شایستگی آنها را برای ورود به آموزش‌ عالی تأیید می‌کند، داشته باشند. در این میان، تنها ورود به دوره مهارت‌آموزی آموزشگران ‌پیش‌دبستانی و دبستان، کمی ‌دشوار‌تر از دیگر دوره‌هاست. در ابتدا دانش داوطلبان در زمینة زبان‌های رسمی کشور، آزمون می‌شود. پس از آن، متقاضیان برپایه نتایج آزمون زبان و نمرات و دوره میانی و آزمون پایانی دورة میانی، پذیرفته می‌شوند. در پایان آموزش‌های دانشگاهی، دانشجویان بر‌پایه رشته تحصیلی می‌توانند وارد شغل ویژه‌ای (آموزش دوره ابتدایی) شوند و یا می‌توانند آموزش‌های خود را در دوره‌های بالاتر در مؤسسات آموزشی بین‌المللی هم‌تراز ادامه دهند. داده‌های آماری روزآمد مربوط به نظام آموزش عالی داده‌های آماری نظام آموزشی لوکزامبورگ، شامل آمار دوره‌های دبستان، میانی و آموزش‌ عالی بر پایه آمارهای منتشرشده ازسوی بانک جهانی و یونسکو جمع‌آوری و در جدول‌های زیر عرضه شده است.
سیر تحول آماری دانش‌آموزان ثبت‌نام‌شده در دوره پیش‌دبستانی، دبستان و میانی در جدول 1 بازتاب یافته است. چند نکته درباره این داده‌ها درخور درنگ بیشتری است: نخست افزایش جمعیت فراگیران در مدارس خصوصی در دوره‌های بالاتر، به‌طوری‌که در سال 2011 در دوره پیش‌دبستانی حدود 9% ‌از فراگیر در مدارس خصوصی تحصیل می‌کنند، درحالی‌که این نسبت در همان سال، برای دوره‌های دبستان و میانی به حدود 90% می‌رسد؛ سپس روند رو به رشد جمعیت دانش‌آموزان در سال‌های مورد اشاره. جدول 2. سیر تحول آماری جمعیت دانشجویی مدارس عالی در هر 100000 نفر جمعیت سال تحصیلی جمعیت 1990 1995 2000 2005 2006 2007 2008 2009 2010 دختران و پسران 71/344 60/467 51/574 78/628 93/595 55/613 89/634 21/831 24/1088 (data.uis.unesco.org) سیمای کلی جمعیت فراگیران نظام آموزش‌ عالی لوکزامبورگ و جمعیت فراگیرانی که برای ادامه تحصیل از کشور خارج شده‌اند، در جدول‌های 2 و نگاره 1 نمایش داده شده است. نگاهی به سیر تحول جمعیت دانشجویان در سال‌های 1990 تا 2010 نشان می‌دهد که افزایش دانشجویان تا سال 2009 با شیبی ملایم همراه بوده است. اما در سال 2009 این جمعیت به‌طور چشمگیری با افزایش روبه‌رو شده است، که نشان از آن دارد که لوکزامبورگ، تا حدودی توانسته است هم‌سو با اهداف آموزشی خود، حرکت کند؛ ازسوی‌دیگر جدول 3 نمایی از توزیع جمعیت دانشجویی بر‌پایه گروه‌های تحصیلی را نشان می‌دهد. همان‌گونه‌ که جدول 3 نشان می‌دهد، تقاضا و حضور دانشجویان در گروه تحصیلی علوم اجتماعی، تجارت و حقوق در این سه سال، همواره بیشتر از دیگر گروه‌های آموزشی بوده است (این تحلیل بدون در نظر گرفتن جمعیت دانشجویی در دیگر گروه‌ها ارائه شده است). این در حالی است که تقاضا برای ورود به گروه‌های تحصیلی آموزشی و مهندسی در این سال‌ها، با کاهش روبه‌رو بوده است. در دیگر گروه‌های تحصیلی که در جدول به آنها اشاره شده است، جمعیت با درصد ملایمی رشد داشته است که این افزایش می‌تواند به‌علت افزایش جمعیت دانشجویی در این سال‌ها نیز باشد. جدول 3. نسبت دانشجویان گروه‌های تحصیلی به کل دانشجویان در سال‌های 2006، 2011 و 2012 سال گروه‌های تحصیلی 2006 2011 2012 گروه آموزش 7/22 8/16 5/16 گروه هنر و علوم انسانی 2/8 1/12 2/11 گروه علوم اجتماعی، تجارت و حقوق 2/45 3/47 3/46 گروه علوم، ریاضی و رایانه 4/8 2/11 11 گروه مهندسی، تولید و ساخت 15 1/8 2/7 گروه سلامت و رفاه 4/0 5/4 3/7 سایر گروه‌ها 8/80 7/74 8/72

مدیریت نظام آموزشی با تکیه بر آموزش عالی

باتوجه‌به تعداد اندک دانش‌آموزان در سن آموزش اجباری، نظام آموزشی لوکزامبورگ، از ساختاری کاملاً متمرکز برخوردار است، اما در برخی مدارس، نشانه‌هایی از استقلال دیده‌ می‌شود. به‌طوری‌که می‌توان سه سطح از استقلال را برای مدارس لوکزامبورگ تعریف کرد: استقلال کامل (اختیار در تخصیص بودجه به منابع اجرایی در حال فعالیت در مدارس میانی لوکزامبورگی)، استقلال محدود (اختیار به‌صورت محدود و در زمینه‌های: استخدام برای جانشین‌سازی آموزگار غایب در مدارس ابتدایی، دادن اضافه‌کار، برنامه‌ریزی برای مهارت‌آموزی حین کار، کتاب‌های درسی در مدارس میانی، روش‌ها، محتوای برنامه‌های آموزشی در مدارس میانی، قوانین مدرسه، تعدیل و تعویق مقررات، مقررات گروه‌بندی دانش‌آموزان، مقررات انتخاب دانش‌آموزان برای ثبت‌نام و در آخر، عدم استقلال (زمان‌بندی برنامه‌های آموزشی، کتاب‌های درسی در دوره ابتدایی، محتوای برنامة درسی در دوره ابتدایی، ارزیابی پیوستة دانش‌آموزان، تصمیم‌گیری در زمینه رد یا قبول دانش‌آموزان در یک دورة آموزشی، تخصیص بودجه کل مدرسه، تخصیص بودجه به منابع اجرایی در حال فعالیت در مدارس ابتدایی، مالیکت بر مواد آموزشی و همچنین ابزار قابل حمل و غیرقابل حمل، استخدام آموزشگران در سمت‌های بلاتصدی، جایگزینی آموزشگران غایب در مدارس میانی، قوانین استخدامی آموزشگران، استفاده از منابع خصوصی برای تأمین کالا و خدمات اجرایی، استفاده از منابع خصوصی برای استخدام کارمندان غیرآموزش. براساس ملاحظات یادشده، می‌توان دریافت که مدارس دوره ابتدایی و پیش‌دبستانی در موارد بسیار کمی استقلال دارند و در بیشتر موارد مهم، همچون سیاستگذاری برای مدرسه محدودیت دارند. در دوره‌های بالاتر آموزشی، مانند دورة میانی شرایط بهتر نیست و مدارس تنها در موارد خاص می‌توانند تصمیم‌گیری کنند. به‌طورکلی اختیارات آنها در سطح تصمیم‌های اجرایی خلاصه می‌شود و در سطح کلان، قادر به تصمیم‌گیری نیستند. در کل، مسئولیت اصلی مدارس بردوش وزارت آموزش است. در این میان، مسئولیت آموزش ابتدایی به‌صورت مشترک، برعهده وزارت آموزش و شهرداری کمون‌هاست. این وابستگی و کنترل مدارس، به‌ویژه در دورة ابتدایی، تا جایی پیش رفته است که برنامه‌ها و کتاب‌های درسی، به‌وسیلة کمیته‌ای تنظیم و پس از تصویب وزارت آموزش و مهارت‌‌آموزی حرفه‌ای، برای اجرا به مدارس ابلاغ می‌شود؛ بدین‌ترتیب و براساس برنامه‌درسی ابلاغی، می‌توانند شیوه آموزش خود را انتخاب کنند؛ به‌طوری‌که با برنامه ‌درسی رسمی سازگاری داشته باشد و تأمین کارآیی و انتصاب آموزشگران، از وظایف آنهاست. دولت مرکزی دو‌سوم حقوق آموزشگران را فراهم می‌کند. در سطح ملی، نظارت بر آموزش برعهدة کمیسیون آموزش است، که صرفاً وابسته به مقامات محلی است. برنامه‌های تحصیلی و جدول زمانی آموزش، با پیشنهاد گروه‌های کاری، ازسوی وزارت یادشده تدوین می‌شود. آموزش آموزشگران (دیپلم به‌علاوة سه سال تحصیلات عالی) اغلب در سطح ملی‌- و بخشی از آن نیز ازطریق مؤسسه‌های تربیت‌ آموزشگر محلی‌- انجام می‌شود. کسانی می‌توانند به حرفة آموزشگری بپردازند که مدرک آموزشگری داشته باشند و در آزمونی که وزارت آموزش برگزار می‌کند، موفق شوند. آموزش میانی عمومی و فنی زیرنظر مستقیم وزارت آموزش برگزار می‌شود، و مدیریت بودجة آن نیز با این وزارت است. باتوجه‌به اینکه در آموزش میانی بازرسی وجود ندارد، مسئولیت بازرسی و ارزیابی آموزشگران بردوش مدیران این مؤسسه‌های آموزشی است. جدول زمان‌بندی و برنامه‌های آموزشی، به پیشنهاد کمیسیون ملی برنامه‌ریزی، متشکل از آموزشگران مؤسسه‌های مختلف آموزشی و گروه‌های کاری مختلف، و ازسوی وزارت آموزش تعیین و اعلام می‌شود. در کنار هر مؤسسة آموزشی، شورایی مشورتی به نام شورای آموزش وجود دارد. در این شورا، نمایندگانی از گروه‌های آموزشی و والدین همکاری می‌کنند. برنامة آموزشی دورة میانی بر‌دوش حکومت مرکزی است و دارندگان مدرک دیپلم میانی، پس از چهار تا پنج سال ادامة تحصیل، در سطوح عالی، موفق به گرفتن آن می‌شوند. لوکزامبورگ تا 1996م از داشتن مجموعة قانون‌گذاری در آموزش عالی محروم بود و مؤسسه‌های آموزش عالی، هریک کارکنان قانون‌گذاری مخصوص خود داشتند. به‌موجب قانون مصوب 1996م، اصلاحاتی در آموزش عالی ایجاد شد که اهداف زیر را دنبال می‌کرد: 1. ایجاد آموزش پایه‌ و پیاپی؛ 2. انجام پژوهش‌های علمی و فنّاوری و همچنین ارزیابی نتایج آن؛ 3. نشر فرهنگ و اطلاعات علمی و فنّاوری؛ 4. ایجاد و گسترش همکاریِ میان‌منطقه‌ای، اروپایی و بین‌المللی. وزارت آموزش ملی و آموزش حرفه‌ای، مسئولیت تدوین لوایح قانونی در آموزش را برعهده دارد. ولی این لوایح، قبل از ارسال، برای رأی‌گیری و قانون‌گذاری، برای نظرخواهی، به مراجع دیگری ارسال می‌شود؛ به‌علاوه، وزارت یادشده برنامه‌ریزی، مدیریت بودجة اختصاص‌یافته ازسوی دولت، و نظارت بر مدیریت مؤسسه‌های آموزشی را نیز بردوش دارد. مؤسسه‌های آموزش خصوصی‌ای که از یارانه‌های دولتی استفاده می‌کنند، نیز ازطرف دولت موظف به رعایت همان مقررات دولتی هستند و زیرنظر وزارت آموزش ملی و آموزش حرفه‌ای، فعالیت می‌کنند. فراگیران مؤسسه‌های آموزش خصوصی‌، چنانچه بخواهند مدرک رسمی آموزشی دریافت کنند، باید در آزمونی شرکت کنند که ازسوی دولت برگزار می‌شود. شورای عالی آموزش، بسان سازمانی عمومی‌- رایزنی در زمینة آموزش در تمامی دوره‌ها انجام وظیفه می‌کند. اعضای این شورا، نمایندگان وزیر و نمایندگان تمامی بخش‌هایی هستند که در زمینة آموزش فعالیت دارند. علاوه‌بر ملاحظات کلی یادشده، قانون، مقررات مشترکی را برای مرکز دانشگاهی لوکزامبورگ و مؤسسة عالی فنّاوری در نظر گرفته است. از آن پس، این دو دارای کارکنان حقوقی شده‌اند؛ به‌علاوه، آنها از استقلال مالی، اداری، آموزشی و علمی برخوردارند. مؤسسه‌های آموزش عالی، براساس حقوق خصوصی اداره می‌شوند. دفتر خدمات هماهنگی پژوهشی و نوآوری آموزش و فنّاوری در وزارت ملی آموزش، برنامه‌های اجرایی سالانه را، براساس اولویت‌های اعلام‌شده ازسوی وزیر، تدوین می‌کند. این دفتر، علاوه‌بر همراهی و پیگیری طرح‌های مختلف، در زمینة آموزش پیاپی آموزشگران نیز فعالیت می‌کند. از دیگر وظایف این دفتر ارزیابی نظام آموزش است. منابع مالی بخش آموزش و آموزش عالی در 1995م، بودجة آموزش ملی لوکزامبورگ، به حدود 17 میلیارد فرانک لوکزامبورگ رسید که نسبت به 1989م، حدود 50% رشد داشت. در این کشور، بودجة اختصاص‌یافته به آموزش، رتبة سوم را در بودجة جاری دولت به ‌خود اختصاص داده است. در جدول 4 هزینه‌های آموزشی برحسب دلار، در کشور لوکزامبورگ، در سال‌های 2011-1990 آورده شده است. این جدول که براساس گزارش سازمان ملل متحد استخراج شده، نشان می‌دهد از سال 1990 تا سال 2007 سیر این نشانگر بالا رفته و در سال 2008 با شیب نزولی برابر 24%‌ کاهش داشته است. بعد از سال 2009 تا سال 2011 افزایش این هزینه‌ها به حدود سال ‌2007 بازگشته است. جدول 4. هزینه‌های آموزشی کشور لوکزامبورگ
در سال‌های 2011-1990 (برحسب دلار)
سال هزینه‌های آموزشی (به دلار) 1990 421775300 1991 459999200 1992 513292000 1993 516799900 1994 553398400 1995 708385300 1996 713374500 1997 663541900 1998 662919300 1999 690165800 2000 640318300 2001 632887100 2002 660247200 2003 796970000 2004 1050231000 2005 1140390000 2006 1141510000 2007 1456458000 2008 1525372000 2009 1164773000 2010 1266305000 2011 1507797000 (سالنامه آماری سازمان ملل متحد،2012) همان‌طورکه جدول 5 نشان می‌دهد سهم هزینه‌های آموزشی از بودجه عمومی و از تولید ناخالص داخلی لوکزامبورگ، با گذشت زمان کاسته شده است. براساس گزارش اتحادیه اروپا در چند سال گذشته، این کشور عملکرد مناسبی در زمینه آموزش نداشته است که نتایج این گزارش، با کاهش هزینه‌های اختصاص‌داده‌شده به آموزش (در همة سطوح) هم‌خوانی دارد. کارکنان آموزشی کارکنان آموزشی، پس از دوره‌های ابتدایی، علاوه‌بر داشتن تحصیلات دانشگاهیِ لازم، ‌باید دوره‌های کارآموزی سه‌ساله‌ای را نیز بگذرانند؛ به‌علاوه، آموزش پیاپی و روزآمد کردن مهارت‌های آموزشگران نیز از الزامات قانونی‌ای است که دربارة همة آموزشگران اعمال می‌شود. اهدافی که برای آموزش پیاپی در نظر گرفته‌شده عبارت‌اند از: 1. پاسخ‌گویی به خواست آموزشگران در روزآمد کردن مهارت‌های علمی و تربیتی؛ 2. تسهیل مشارکت آموزشگران در پژوهش‌های تربیتی و آموزشی در رشته‌های گوناگون؛ 3. روزآمد کردن دانش آموزشگران فعّال در زمینه‌های نوآوری و اصلاحات آموزش؛ 4. کمک به آموزشگران برای استفاده از روش‌های نوین آموزشی و وسایل آموزشی جدید. شرکت در دوره‌های آموزش پیاپی، اختیاری است. از 1992م، همة آموزشگران حق شرکت در دوره‌های آموزش پیاپی را حداقل به میزان 40 ساعت در سال دارند. این دورة چهل ساعته در پروندة کاری آنها معادل 20 واحد درسی دوساعته به‌شمار می‌آید چنانچه شرایط کاری آموزشگران به‌گونه‌ای باشد که فرصت شرکت در این دوره‌های آموزشی را نداشته باشند، مبلغی به‌منزلة غرامت به آنها پرداخت می‌شود. به کسانی که 90 ساعت آموزش پیاپی را پشت سر بگذارند، مدرکی داده می‌شود که در ارتقای شغلی آنان تأثیر دارد.

کتاب‌شناسی
جاودانی، حمید. (1383). «آموزش عالی لوکزامبورگ». دایرةالمعاف آموزش ‌عالی (ج. 2). تهران: بنیاد دانشنامه بزرگ فارسی. Alexander, S. and Bloomberg, R. (2013). Erawatch Country Reports 2011: Luxembourg. Retrieved from: https://rio.jrc. ec.europa.eu/en/file/7664/download?token=qP8VXXok Bureau international d'éducation. (2001). Données Mondiales de l'Éducation. Geneva: Unesco. Eurostat. (2014). The Ev in the World: A Statistical Poytrait. Luxembourg: Publications office of the European Union. Eurydice. (2004). National Summary Sheets on Educational Systems in Europe and Ongoing Reforms: Luxembourg. Brussels: European Commission. Eurydice. (2008). National Summary Sheets on Education Systems in Europe and Ongoing Reforms. Retrieved from: https://www .mzv.cz/file/334987/ Geyer, F. (2009). The Educational System in Luxembourg, CEPS Special Report. Retrieved from: http://aei.pitt.edu/ 14574/1/Includ%2Ded_FG_on_Ed_System_in_Luxembourg. pdf. Larousse. (1989). Grand Dictionnaire Encyclopédique (V.2). Paris: Librairie Larousse. Le Gouvernement du Grand-Duché de Luxembourg. (2011). Luxembourg 2020:National Reform Program for the Grand Duchy of Luxembourg. Retrieved from: https://odc. gouvernement.lu/dam-assets/publications/rapport-etude-analyse/programme-national-de-reforme/2011-pnr-luxembourg- 2020/2011-pnr-luxembourg-fr.pdf. Ministère de l’Éducation Nationale et de la Formation Professionnelle. (1994). Rapport National sur le Développement de l´Éducation. http://www.ibe. unesco. org/fileadmin/user_upload/archive/National_Reports/ICE_1994/benin94.pdf. Ministère de l’Éducation Nationale et de la Formation professionnelle. (1996). Développement de L´Éducation, Rapport National du Luxembourg. Genève: Unesco. OECD. (2012). Education at a Glance 2012: OECD Indicators. Retrieved from: https://www.oecd-ilibrary.org/docserver/eag- 2012-en.pdf?expires=1539172148&id=id&accname= guest &checksum=553ECA26179FFE325847C29B2D5B7F13 Shewbridge, C., Ehren, M., Santiago, P. and Tamassia, C. (2012). OECD Reviews of Evaluation and Assessment in Education: Luxembourg 2012. Retrieved from: http:// www.oecd.org/education/school/OECD%20Reviews%20of%20Evaluation%20and%20Assessment%20in%20Education%20-%20Luxembourg.pdf. The world Bank. (2014). Education Statistics. Retrieved
from: https:// datapics. Worldbank.ogr/education/country /luxembourg Unesco. (1999). Annuaire Statistique. Paris: Author. United Nations. (2014). Statistical Yearbook. New York: Author. http://appsso.eurostat.ec.europa.eu/nui/setupDownloads.do http:// data.uis.unesco.org/Index.aspx?data Setcode=edulit_ds http://mavoieproeurope.onisep.fr/en/initial-vocational-education-and-training-in-europe/luxembourg/_ http://www.indexmundi.com/facts/luxembourg/education-expenditure https://www.quandl.com/

شادی روحانی، حمید جاودانی